ཁྱབ་པའི་རྩ་བ་འབྲེལ་བ་ལ་བལྟོས་པ་བསྒྲུབ་པར་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་གི་བཞེད་པ་ཡིན་ཚུལ་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ།

བཀྲ་ཤིས།

གནད་བསྡུས། རྟགས་ཡང་དག་གི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཁྱབ་པ་ངེས་པ་རྟགས་ཆོས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་བ་ངེས་པ་ལ་བལྟོས་པར་སྒྲུབ་པ་བསྟན་ནས་ལྷག་ལྡན་མ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོའི་དགོངས་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་འདུག

      གནད་ཚིག ལྡོག་ཁྱབ། ལྷག་ལྡན། རྟགས་ཆོས། འབྲེལ་བ།

  [ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།]  B821.4 [ཡིག་ཚང་མཚོན་བྱང་།] A [རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག]1005-5746(2019)03-137-17

དང་པོ། རྟགས་ཀྱི་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པ་རྟགས་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་བལྟོས་པར་བསྟན་པ།

 《ཀུན་བཏུས་རང་འགྲེལ》ལས། “ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ཞེས་གང་བརྗོད་པ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རྗེས་དཔག་བྱ་དང་དེ་མཐུན་ལ། །ཡོད་དང་མེད་ཉིད་ལ་མེད་པའོ། །”[1]ཞེས་པས་ཕྱོགས་ཆོས་གྲུབ་ཅིང་། རྟགས་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཚུལ་གསུམ་པོ་འབྲས་རང་མ་དམིགས་པའི་རྟགས་ཡང་དག་གསུམ་ཁོ་ན་ལ་ངེས་ཤིང་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་མི་འགྲུབ་པར་བསྟན་པའོ། །འོན་ཀྱང་རང་སྡེ་སློབ་དཔོན་དབང་ཕྱུག་སྡེ་དང་།  གཞན་སྡེ་བྱེ་བྲག་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་རྟགས་ཡང་དག་གི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཁྱབ་པ་འགྲུབ་པ། རྟགས་ཆོས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་བ་ངེས་པ་ལ་རག་ལས་པ་མིན་ཏེ། རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་གིས་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ན། མ་གྲུབ་སྟེ། སློབ་དཔོན་གྱིས་རྟགས་ཡང་དག་གི་ཚུལ་གསུམ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་འཆད་པའི་ཚིག་ཟུར་དུ་ངེས་བརྗོད་མཛད་ཡོད་དེ། དེའི་རང་འགྲེལ་དུ། “རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །དེ་ལ་མངོན་སུམ་མམ་རྗེས་སུ་དཔག་པས་མཐོང་གི་རྗེས་ལ་དེའི་རིགས་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡང་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དམ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཡོད་པར་གྲུབ་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དང་མཐུན་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཅེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་ཉིད་ལས་མེད་པ་ཞེས་པས་ནི་སླར་ཡང་དེ་ཉིད་ངེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ནི། །” [2]ཞེས་གསུངས་སོ། དེའི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པར་《ཚད་མ་རྣམ་ངེས》ལས། “རྗེས་དཔག་བྱ་དང་དེ་མཚུངས་ལ། ཡོད་དང་མེད་ལ་མེད་པར་ནི། ངེས་པ།”[3]ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན། 《ཚད་མ་རིགས་ཐིགས》ལས། “རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དུ་ངེས་པ་དང་། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་”[4]ཞེས་གསུངས། དེ་ལྟར་སློབ་དཔོན་གྱིས་ངེས་བརྗོད་མཛད་པར་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བྱས་རྟགས་ཀྱིས་སྒྲ་མི་རྟག་པར་སྒྲུབ་པ་ལྟ་བུ་མ་གྲུབ་པ་དང་། ལྡོག་དོན་འགལ་བ་ཕྱོགས་མཐུན་དང་བཅས་པ་དང་། འཁྲུལ་པ་ཅན་མ་ངེས་པའི་རྟགས་ཡིན་པ་གཅད་པའི་ཕྱིར་དུ་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་ནི་ངེས་པ་དེ་དག་སྨོས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན། 《སྨོན་ཊཱིཀྐ》ཏུ། “སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱས། རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ངེས་པར་བརྗོད་པར་མཛད་པས་ནི་དོན་གྱིས་ན་འབྲེལ་བ་ཡང་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འབྲེལ་བ་མེད་པར་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ངེས་པ་མེད་དོ། །གཏན་ཚིགས་དེས་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་དང་དེ་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་པ་ན་ངེས་པ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །”[5]ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་རང་སྡེ་དང་གཞན་སྡེའི་རིགས་པ་སྨྲ་བ་དག་རྟགས་ཀྱི་ཚུལ་གང་ལ་འཁྲུལ་ནས་ལོག་རྟོག་སྐྱེས། དེ་དག་དགག་པའི་ཕྱིར་དུ་སློབ་དཔོན་གྱིས་ངེས་བརྗོད་ཇི་ལྟར་མཛད་ཡོད་ཅེ་ན། རྗེས་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཆད་པའི་ཚིག་ཟུར་དུ་ངེས་བརྗོད་མཛད་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། བྱས་པ་སྒྲ་རྟག་པར་སྒྲུབ་པའི་རྗེས་ཁྱབ་ཡིན་པ་དང་། ངག་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་ཀུན་མཁྱེན་དུ་སྒྲུབ་པའི་རྗེས་ཁྱབ་ཡིན་པ་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འགལ་བའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ནི་གང་དག་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པར་ནི་ངེས་ལ་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པར་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཆད་པའི་ཚིག་ཟུར་དུ་ངེས་བརྗོད་མཛད་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། གཞལ་བྱ་སྒྲ་རྟག་པར་སྒྲུབ་པའི་ལྡོག་ཁྱབ་ཡིན་པ་དང་། ངག་སྨྲ། ངག་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་བུ། ཕ་རོལ་པོ་ཀུན་མཁྱེན་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་ལྡོག་ཁྱབ་ཡིན་པ་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། 《སྨོན་ཊཱིཀྐ》ལས། “ཤཱཀྱས་ལྡོག་པ་ངེས་པས་ནི་ཞེས་བྱ་བར་སྐབས་དང་སྦྱར་རོ། །མ་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུན་མོང་གི་མ་ངེས་པའོ། །དེའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ནི་མ་ངེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་སྟེ། ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །”[6]ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་བཞིན། 《ཀུན་བཏུས་རང་འགྲེལ》དུ། “གཉིས་ཀར་རབ་ཏུ་གྲུབ་ན་ནི། སུན་འབྱིན་པའམ་གྲུབ་པ་ཡིན། གང་ཞིག་གཉིས་ཀ་ལ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ནི་དཔེར་ན་མིག་གི་གཟུང་བྱ་ཉིད་ལྟ་བུ་སྟེ་དེ་ནི་སུན་འབྱིན་པའོ། ཞེས། གཉིས་ཀ་ཞེས་སྨོས་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། གཞན་དོན་སྐབས་ཀྱི་རྟགས་ཡང་དག་ཡིན་ན་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཁྱབ་པ་སྔ་རྒོལ་ཕྱི་རྒོལ་གཉིས་ཀས་ཚད་མས་གྲུབ་པ་དགོས་སོ། །ཞེས་ཤེས་པའི་ཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཡང་། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱས། གཉིས་ཀ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ལ་གྲུབ་པ་དགག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྒོལ་བའམ་ཕྱི་རྒོལ་བ་གཅིག་ལ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བཀག་པ་ཡིན་ནོ།”[7]ཞེས་གསུངས་སོ། །“རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ཞེས་སྨྲོས་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། ངག་སྨྲ། ངག་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་ཀུན་མཁྱེན་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་ལྡོག་ཁྱབ་ཡིན་པ་དང་། མཉན་བྱ་སྒྲ་རྟག་པར་སྒྲུབ་པའི་ལྡོག་ཁྱབ་ཡིན་པ་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དང་། ཡང་། རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ཏེ། རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི། ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དག་ཀྱང་བཀག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །གང་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དག་ཅེས་ན། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དག་ལ་ཞེས་སྨྲོས་ཏེ། ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ནི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བྱའོ། །” [8]ཞེས་གསུངས་ནས། སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོས་རྟགས་ཡང་དག་གི་ཚུལ་གསུམ་པོ་སོ་སོའི་ཚིག་ཟུར་དུ་ངེས་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་སྨྲོས་ནས་རྟགས་ཡང་དག་གི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཁྱབ་པ་འགྲུབ་པ་ལ་རྟགས་ཆོས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་ངེས་དགོས་པ་ལེགས་པར་བསྟན་ཏེ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་འགྲུབ་པ་ཁེགས་པར་བྱས་སོ། །དེ་ལྟར་མཁས་པའི་དབང་པོ་དུ་མ་ཞིག་གིས། སློབ་དཔོན་གྱིས་མཛད་པའི་ཕྱོགས་ཆོས་འཁོར་ལོ་དགུ་ལ་དམིགས་ནས་རྟགས་ཡང་དག་གི་ཚུལ་གསུམ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་ངེས་བརྗོད་མཛད་པ་དེས་འགལ་བ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཇི་ལྟར་སེལ་ཚུལ་ཞིབ་པར་དཔྱད་ནས་གསུངས་ཡོད་དེ། 《ཚད་མ་མདོའི་རྣམ་བཤད》དུ། “ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པར་འདོད་པའི་བྱེ་བྲག་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཅན་ལ། འགོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཡོད་པ་ཁོ་ནར་ངེས་པའོ”[9]ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཟུར་དུ་ངེས་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་སྨོས་པ་ལ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། རྨ་བྱའི་སྒྲ་རི་སུལ་གསུམ་གང་ལ་གྲགས་པ་མ་ཤེས་པའི་རྒོལ་བའི་ངོར་རི་སུལ་གསུམ་གྱི་དབུས་མ་ན་ཆོས་ཅན། རྨ་བྱ་ཡོད་དེ། རྨ་བྱའི་སྒྲ་གྲགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་རྟགས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་གཏན་ཚིགས་རྣམས་ལ་ཕྱོགས་ཆོས་གྲུབ་པ་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་མཆོག་གིས། “ངེས་པ་སྨོས་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་མ་གྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་བསལ་བ་ཡིན་ནོ། །”[10]ཞེས་གསུངས། རྗེས་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལ། 《ཀུན་བཏུས་རང་འགྲེལ》ལས། “དེ་དང་མཐུན་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཅེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །”[11]ཞེས་རྗེས་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཆད་པའི་ཚིག་ཟུར་དུ་ངེས་པ་ཞེས་སྨྲོས་པ་ལ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། ཀུན་མཁྱེན་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གི་ངོར། སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་ཀུན་མཁྱེན་དུ་སྒྲུབ་པ་ལ་ངག་སྨྲ་རྟགས་སུ་བཀོད་པ་ལྟ་བུའི་ཁྱབ་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་གཏན་ཚིགས་རྣམས་ལ་རྗེས་ཁྱབ་གྲུབ་པ་བཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་མཆོག་གིས། “ངེས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་མ་ངེས་པའི་ཉིད་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ།”[12]ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལ། 《ཀུན་བཏུས་རང་འགྲེལ》ལས། “མེད་པ་ཉིད་ལས་མེད་པ་ཞེས་པས་སླར་ཡང་དེ་ཉིད་ངེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྟེ།”[13]ཞེས་གསུངས་ཤིང་། དེའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཟུར་དུ་ངེས་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་སྨྲོས་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། ཀུན་མཁྱེན་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གི་ངོར། ངག་སྨྲའི་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་ཀུན་མཁྱེན་མིན་པར་སྒྲུབ་པ་ལ། ངག་སྨྲ་རྟགས་སུ་བཀོད་པ་ལྟ་བུའི་ཁྱབ་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་གཏན་ཚིགས་རྣམས་ལ་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པ་བཅད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་མཆོག་གིས། “ངེས་པ་སྨོས་པས་ནི། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་བསལ་བ་ཡིན་ནོ།།”[14]ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་། 《ཚད་མ་རིགས་རྒྱན་མུན་སེལ》ལས། “ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་ངེས་པ་སྨོས་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། སྒྲ་བྱས་པ་ཡིན་མིན་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་གང་ཟག་གི་ངོར། བྱས་པ་སྒྲ་མི་རྟག་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ཆོས་ཡིན་པ་བསལ་བའི་དགོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར།  རྗེས་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ། ངེས་པ་སྨོས་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། ངག་སྨྲ་བའི་རྟགས་ཀྱིས་ཀུན་མཁྱེན་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གི་ངོར་ངག་སྨྲ་བའི་ལྷས་བྱིན་ཀུན་མཁྱེན་དུ་སྒྲུབ་པ་བཞིན་དུ། བྱས་པའི་རྟགས་ཀྱི་ས་སྒྲ་མི་རྟག་པར་སྒྲུབ་པའི་རྗེས་ཁྱབ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་གང་ཟག་གི་ངོར་བྱས་པ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་རྗེས་ཁྱབ་ཡིན་པ་བསལ་བའི་དགོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དང་། ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་ངེས་པ་སྨོས་པ་ཆོས་ཅན། དགོས་པ་ཡོད་དེ། ངག་སྨྲ་བའི་རྟགས་ཀྱིས་ཀུན་མཁྱེན་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གི་ངོར་ངག་སྨྲ་བའི་ལྷས་བྱིན་ཀུན་མཁྱེན་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པ་བཞིན་དུ། བྱས་རྟགས་ཀྱིས་སྒྲ་མི་རྟག་པར་སྒྲུབ་པའི་ལྡོག་ཁྱབ་མ་གྲུབ་པ་གསལ་བའི་དགོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། སེལ་ནུས་ཏེ། ཀུན་མཁྱེན་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་དེ་ངག་སྨྲ་ཀུན་མཁྱེན་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ། བྱས་པ་སྒྲ་མི་རྟག་པར་སྒྲུབ་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་བའི་ཕྱིར་”[15]ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་ན་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོས་རྟགས་ཡང་དག་ལ་ཚུལ་གསུམ་ཚད་མས་ངེས་པར་རྟགས་ཆོས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་ངེས་དགོས་པ་ཞིབ་པར་བསྟན་ནས། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་ལྡོག་ཁྱབ་ཏུ་འདོད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་བཞེད་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་ཏོ།།

གཉིས་པ།  རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་ལྷག་ལྡན་འཁྲུལ་པ་ཅན་དུ་བསྟན་པ།

  གོང་དུ་སློབ་དཔོན་གྱིས་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པ་ཁེགས་མོད་ཀྱང་། འདིར་ལྷག་ལྡན་ལ་མ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མིང་དུ་བཏགས་ནས་འཆད་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་སྙམ་ན། དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྟེ། གཞན་སྡེས་བཀོད་པའི་གཏན་ཚིགས་དག་ཡང་དག་ཏུ་མི་འགྱུར་བར་ལྷག་ལྡན་གྱི་མ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་ཡིན་མིན་ལ་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་པར་མི་འགྱུར་བས། དེ་ལྟར་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་གཞན་སྡེས་བཀོད་པའི་གཏན་ཚིགས་དག་ཇི་ལྟར་ལྷག་ལྡན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་བསྟན་པ་དང་། དེ་ལྟར་བསྟན་ནས་སངས་རྒྱས་པས་དེ་ལྷག་ལྡན་གྱི་མ་ངེས་པའི་མིང་དོན་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན།    

         གཅིག གཞན་སྡེས་བཀོད་པའི་རྟགས་ལྷག་ལྡན་གྱི་མ་ངེས་པར་བསྟན་པ།    

   དཔྱོད་པ་བ་སོགས་པ་ལ། སངས་རྒྱས་པས། རྒྱུ་ཚོགས་པ་ལས་འབྲས་སྐྱེ་བ། །ཞེས་ནས་ས་ལུད་དྲོད་གཤེར་ཚོགས་པའི་ཞིང་ཤར་མ་དེ། རང་འབྲས་ནས་མྱུག་འབྱུང་རུང་དུ་སྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྟགས་ཡང་དག་ཏུ་བསྟན་པ་ལ། དཔྱོད་པ་བ་ན་རེ། དེ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་ཏུ་འདོད་པ་བཞིན་དུ། རྒྱུའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཙམ་མ་ཚང་བ་སྟེ་ཆུ་ལུད་དང་བྲལ་བའི་ཞིང་དེ། དེ་འདྲའི་ཞིང་ཤར་མ་རང་འབྲས་ནས་མྱུག་འབྱུང་རུང་དུ་སྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྟགས་ཡང་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་འགོག་པ་ལ། 《ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ》ལས། “རྒྱུ་མ་ཚོགས་པས་འབྲས་བུ་ནི། །རྗེས་སུ་དཔོག་པ་གང་ཡིན་ཏེ། །ལྷག་མ་དང་ལྡན་ནུས་མེད་ཕྱིར། །ལུས་ལས་འདོད་ཆགས་རྗེས་དཔོག་བཞིན། །”[16]ཞེས། ནས་མྱུག་གི་རྒྱུ་མ་ཚོགས་པའི་ཆུ་ལུད་དང་བྲལ་བའི་དགུན་དུས་ཀྱི་རྡོ་ལེབ་སྐམ་པོའི་སྟེང་གི་ནས་འབྲུ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་ཆུ་ལུད་དང་བྲལ་བའི་དགུན་དུས་ཀྱི་ནས་འབྲུ་ལས་རང་འབྲས་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་འབྱུང་རུང་དུ་རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་གང་ཡིན་པ་དེ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྷག་ལྡན་གྱི་མ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ །ཁྱོད་ནུས་པ་འགྱུར་ནས་ཀྱང་། ཁྱོད་ལས་ནས་མྱུག་སྐྱེ་བའི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན། ལུས་རྒྱས་པ་དང་། དབང་པོ་དྭངས་བ། བློ་གསལ་བ་ཙམ་ལས་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་འདོད་ཆགས་ཅན་དུ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ལ་ཁྱབ་པ་འཁྲུལ་བ་བཞིན་ནོ། ། 《ཚད་མ་རིགས་ཐིགས》ལས། “འདོད་པ་དང་སྨྲས་པ་གཉིས་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ནི་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །ཚུལ་གཉིས་ལས་གཅིག་ནི་མ་གྲུབ་ལ། ཅིག་ཤོས་ལ་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཡང་མ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལ་ནི་ལྡོག་པ་ནི་མ་གྲུབ་ལ། རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་བསྐལ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཚིག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དང་མེད་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་དེ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ན་མ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་སྲོག་ལ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གསོན་པོའི་ལུས་ནི་བདག་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། བདག་དང་བཅས་པ་དང་བདག་མེད་པ་ལས་གང་ལ་སྲོག་ལ་སོགས་པ་གནས་པར་འགྱུར་པའི་ཕུང་པོ་གཞན་ནི་མེད་དེ། བདག་གནས་པ་དང་རྣམ་པར་གཅོད་པ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་གཉིས་ལས་གཅིག་ལ་གནས་པ་ཡང་ངེས་པ་མེད་དེ་བདག་དང་བཅས་པའམ་བདག་མེད་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་སྲོག་ལ་སོགས་པ་མ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་གསོན་པོའི་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་དང་བཅས་པ་དང་བདག་མེད་པར་ཐམས་ཅད་ལས་ལྡོག་པ་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་དང་མ་བྲལ་བའོ། །བདག་གཅིག་ལ་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་དོ། །བདག་དང་བཅས་དང་བདག་མེད་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ལྡོག་པ་གཉིས་མེད་པར་ངེས་པ་མེད་པ། རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ལྡོག་པ་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་གཅོད་པའི་ངོ་བོ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་མེད་པར་ངེས་པ་ནི་ཅིག་ཤོས་ཡོད་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་ཅིག་ཤོས་ལ་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །”[17]ཞེས་དང་། དེ་བཞིན་《རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ》ལས། “གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འགའ་ཞིག་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་གཉིས་ཡོད་པར་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མེད་པར་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་བས་ན་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལྡོག་པ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟའོ། །ཅི་སྟེ་འགའ་ཞིག་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་གཅིག་མེད་པར་ངེས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་ཡོད་པར་ངེས་པ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཁོ་ནར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་འགའ་ཞིག་ལ་ཡང་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ངེས་པ་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་གཉིས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཡིན་ནོ།།ཐེ་ཚོམ་ཟ་བས་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་ཅིག་ཤོས་འགལ་བ་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ལ་དེ་ལྟར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བས་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།  མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མི་འགྲུབ་ལ་འགལ་བ་ཡང་མི་འགྲུབ་བོ། །བདག་དང་བཅས་དང་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་ལས་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་མི་སྲིད་པ་དེ་བས་ན་སྲོག་ལ་སོགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གསོན་པོའི་ལུས་ཆོས་ཅན་ལ་བདག་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་སྲོག་ལ་སོགས་པ་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ །”[18]ཞེས་དང་། དེའི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པར་ཁྱབ་པ་འཁྲུལ་པ་ཅན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཚུལ་ལ་《རྣམ་བཤད》ལས། “སྐྱེས་བུའི་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་བློ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་ཆགས་བྲལ་ལ་མ་མཐོང་དུ་ཆུག་ཀྱང་རང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུ་གྲུབ་པའི་གཞིར་འདོད་ཆགས་རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་རྟགས་ཡང་དག་མ་ཡིན་པར་ཐལ། ཁྱོད་ཆགས་བྲལ་ལ་སྲིད་པ་གང་ཞིག་ཁྱོད་ལས་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བར་མཐོང་ཡང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་བྱེད་མེད་པར་སྐྱེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར།”[19]ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་རང་རེས། དུ་བ་དུ་ལྡན་ལ་ལ་མེ་ཡོད་པར་སྒྲུབ་པའི་འབྲས་རྟགས་ཡང་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་གང་ཞིག རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཁྱབ་པ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ལ། ཁ་ཅིག་གིས་དེ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་འབྲས་བུའི་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་ཡིན་པ་བཞིན་དུ། དུ་བ་དུ་ལྡན་ལ་ལ་ཙན་དན་གྱི་མེ་ཡོད་པར་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་ཡང་དག་ཡིན་པར་ཐལ། དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་མ་མཐོང་ཙམ་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ན། དུ་བ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་དུ་ལྡན་ལའི་སྟེང་དུ་འགོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་མཐོང་བས། དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་གྲུབ་ཅིང་། ཁྱོད་དུ་ལྡན་ལ་ལ་ཙན་དན་གྱི་མེ་ཡོད་པར་སྒྲུབ་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་མ་མཐོང་ཙམ་གྱི་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་མ་ཡིན་པར་ཐལ། ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན། ངག་སྨྲ་ངག་སྨྲའི་སྐྱེས་བུ་ཆགས་ཅན་དུ་དཔོག་པ་ལ་ཁྱབ་པ་འཁྲུལ་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན། 《ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ》ལས། “མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བ། །ཙམ་གྱིས་འབྲས་སྤྱི་མཐོང་བ་ལས། །གཏན་ཚིགས་ཤེས་པ་ཚད་ལྟར་སྣང་། །ཚིག་ལས་ཆགས་ཅན་ལ་སོགས་བཞིན། །” [20]ཞེས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་། ངག་སྨྲ་དེ་ངག་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་ཆགས་ཅན་དུ་དཔོག་པའི་ཁྱབ་པ་འཁྲུལ་པ་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་ངག་སྨྲ་ཆགས་བྲལ་ལ་མ་མཐོང་བར་གྲུབ་ཅིང་། སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་རྟགས་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་ཙམ་རྗེས་ཁྱབ་དང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་འཐད་དེ། སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་རྟགས་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་ཞིང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བ་ཙམ་གྲུབ་ཀྱང་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་གི་ཁྱབ་པ་འཁྲུལ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན། ཕྲུ་ནང་གི་འབྲས་ལྷག་མ་རྣམས་ཆོས་ཅན། ཚོས་པ་ཡིན་ཏེ། ཚོས་པའི་འབྲས་དང་སྣོད་གཅིག་ཏུ་བཙོས་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། ཞེས་པའི་དོན་ལས་གཞན་བྱེ་བྲག་པ་དང་རྒྱང་འཕེན་གྱིས་འདོད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་ལྷག་ལྡན་གྱི་མ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ །    

གཉིས། ལྷག་ལྡན་གྱི་མིང་དོན་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་བསྟན་པ།    

  ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ》ལས། “གང་ཞིག་མ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས། །ལྡོག་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་བྱེད་པ། །དེ་ནི་ཐེ་ཚོམ་རྒྱུ་ཡིན་ཕྱིར། །དེ་ལ་ལྷག་མ་ལྡན་ཞེས་བརྗོད། །”[21]ཅེས་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག་བུ་འདིས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་གཞུང་གི་ཚིག་ལས་ཆགས་ཅན་ལ་སོགས་བཞིན། ཞེས་པའི་སྐབས་ངག་སྨྲ་ངག་སྨྲའི་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་ཆགས་ཅན་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཡང་དག་ལྷག་ལྡན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། ངག་སྨྲ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡང་དག་ལྷག་ལྡན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གིས་ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པར་ངེས་ཤིང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཕྱིར་ཞེས། པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་མཆོག་གིས། “གཞུང་གི་ཚིག་གིས་སྐབས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གིས་ངག་སྨྲ་དེ། དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་ཞིང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ཡང་དག་ལྷག་ལྡན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བརྗོད་ནས། འགལ་བ་ལྷག་ལྡན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཤུགས་ལ་བསྟན་པར་བཞེད་དེ། གང་ཞིག་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ནི། །རྗེས་འགྲོ་རབ་ཏུ་སྟོན་བྱེད་པ། །ཞེས།འདོན་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ཆོས་ཅན། ངག་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་ཆགས་བྲལ་དུ་སྒྲུབ་པའི་འགལ་བ་ལྷག་ལྡན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ལ་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གིས་ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པར་ངེས་ཤིང་། མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཕྱིར། ཞེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར།” [22]ཞེས་གསུངས་མོད་ཀྱང་།མཁས་གྲུབ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཟླིཀླ་ཆེན་དུ་རྩ་བའི་ཚིག་ལ་དགོངས་ཏེ། “རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་རྟགས་ངག་སྨྲ་བ་དེ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་ལ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པའི་རྟགས་ཞེས་བརྗོད་རིགས་ཏེ། ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་གང་ཞིག་ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་ཡང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།”[23]ཞེས་དང་། ཡང་《རྣམ་འགྲེལ་ལེགས་པར་བཤད་པ》ལས། “ལྷག་ལྡན་གྱི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། གང་ཞིག་མ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ངག་སྨྲ་བ་དེ་ནི་ཆོས་ཅན། ཕ་རོལ་པོ་ཆགས་ལྡན་དུ་སྒྲུབ་པ་དེ་ལ་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་གང་ཞིག མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་”[24]ཞེས་དང་། དེ་བཞིན་《རིགས་རྒྱན་མུན་སེལ》ལས། “ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེས་འདྲི་བར། གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་མ་ངེས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ །”[25]ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ངག་དོན་དྲིལ་ན། ངག་སྨྲ་བ་ཆོས་ཅན། ཀུན་མཁྱེན་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གི་ངོར་ངག་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཕ་རོལ་པོ་ཀུན་མཁྱེན་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཡང་དག་ལྷག་ལྡན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། དེའི་ངོར་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་གང་ཞིག་དེ་འདྲའི་གང་ཟག་དེས་ཁྱོད་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་ཞིང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན། ལྷག་ལྡན་གྱི་མ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ལ་ཡང་དག་ལྷག་ལྡན་དང་འགལ་བ་ལྷག་ལྡན་གཉིས་སུ་ངེས་ཀྱང་། འདིར་སྐབས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གིས་དེ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་པར་བཞེད་ནའང་། ཤུགས་ལ་སྐབས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་དུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གིས་དེ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཞིང་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་འགལ་བ་ལྷག་ལྡན་གྱི་གཏན་ཚིགས་དེ་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན་པར་སེམས་ཏེ། 《ཚད་མའི་དགོངས་རྒྱན》ལས། “མཐུན་ཕྱོགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་གང་རུང་ལ་མཐོང་ཡང་དེ་གཉིས་གང་རུང་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དེ་ལྷག་ལྡན་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་”[26]ཞེས་དང་། དེ་བཞིན་《རྣམ་ངེས་ཀྱི་ཊཱཀ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ》ལས། “སྲོག་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཅན། ཐུན་པའི་ཕྱོགས་བདག་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ལྡོག་པ་མེད་པ་ལྡོག་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་ཏེ། བདག་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བས་དེའི་ཕྱིར་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བདག་མེད་ལས་ཀྱང་ལྡོག་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་སྟེ། མཐུན་ཕྱོགས་བདག་ལས་ལྡོག་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཁྱབ་པར་ཐལ། བདག་གམ་བདག་མེད་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པར་ངེས་པར་གྲུབ་ན་གཞན་ལས་ལྡོག་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ །”[27]ཞེས་དང་། 《སྡེ་བདུན་རྒྱན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ》ལས། “ལྷག་ལྡན་ཞེས་པ་ནི་ཁྱབ་འབྲེལ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་མཐུན་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ངེས་དང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་ངེས་གང་དུ་ཡང་གོ་བར་མི་བྱེད་པ་ལ་བརྗོད་པ་ཡིན་པས། ལྷག་ལྡན་གྱི་རྟགས་དང་མ་ངེས་པའི་རྟགས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ལ། མཚན་ཉིད་ནི། དེ་སྒྲུབ་ལ་ཕྱོགས་ཆོས་སུ་སོང་བའི་གང་ཟག་གིས་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཁྱབ་འབྲེལ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཙམ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྟགས། དཔེར་ན་ལུས་ལས་འདོད་ཆགས་དཔོག་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་ན། གང་ཞིག་མ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས། །ལྡོག་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་བྱེད་པ། །དེ་ནི་ཐེ་ཚོམ་རྒྱུ་ཡིན་ཕྱིར། །དེ་ལ་ལྷག་མ་ལྡན་ཞེས་བརྗོད། །”[28]ཅེས་གསུངས་པར་བརྟག་ན། སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་དེ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་གྲུབ། མཐུན་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་གང་རུང་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ན་ལྷག་ལྡན་གྱི་མ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མིང་དོན་དུ་རང་སྡེ་སངས་རྒྱས་པས་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིགས་པས་བསྒྲུབས་ཅིང་། དེ་ལྟར་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ཁོ་བོས་རྣམ་ངེས་དར་ཊཱིཀ་དང་སྡེ་བདུན་རྒྱན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བཤད་དོ། །    

གསུམ། རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་ཏུ་འདོད་པའི་གཞན་སྡེ་དགག་པ།   

  རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས། “སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོའི་སློབ་མ་གཞུང་ལེགས་པར་མ་ཤེས་པ་དག་དང་། གཞན་སྡེ་པ་དག །རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པ་ཡིན་གྱི། ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པ་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་མཐའ་དག་ལ་མེད་པར་ངེས་པ་ལྟོས་མི་དགོས་ཏེ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་མཐའ་དག་ཡོད་ཀྱང་སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་ལ་སྣང་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། དེས་ན། ཕྱོགས་ཆོས་དང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་དང་། མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་རྗེས་འགྲོ་དང་། ལྡོག་ཕྱོགས་སྒྲུབ་པའི་ཚད་མ་མེད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གྲངས་གཅིག་པ་ཅན་དང་། དམ་བཅའ་ལ་ཚད་མས་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། ལང་པོ་དེ་བློ་ཡུལ་དུ་ངེས་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་དང་། ཚུལ་དྲུག་རྟགས་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན།”[29]ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྟགས་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་འཇོག་སྟངས་ལ་བསམ་ན། རང་སྡེ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཕྱི་རོལ་གཞན་སྡེ་ཚོས་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་མ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པར་འདོད་དེ། བྱེ་བྲག་པ་སོགས་ཀྱིས་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པར་འདོད་ཅིང་། བདག་དང་ས་ལ་ཤེས་ཡོད་སོགས། །ཞེས་པའི་དོན་གྱི་འདོད་ཚུལ་ལས་ནང་འགལ་དུ་འགྱུར་པས། གཞན་སྡེ་རིགས་པས་སུན་དབྱུང་བར་བྱ་སྟེ། རྣམ་འགྲེལ་ལས། བདག་དང་ས་ལ་ཤེས་ཡོད་སོགས། །མེད་པར་རབ་སྒྲུབ་བྱེད་མིན་པའི། །མ་དམིགས་གང་ཡིན་དེ་ཁོ་ན། །གཏན་ཚིགས་མེད་སྒྲུབ་ཡིན་ནམ་ཅི། ཞེས་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་མ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་གཏན་ཚིགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡིན་ནམ་ཅི་སྟེ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། གསོན་ལུས་ལ་བདག་དང་། ས་ལ་ཤེས་པ་ཡོད་པ་སོགས་འོ་མའི་དུས་ཞོ་རྣམས་སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་མ་དམིགས་པ་དག་མེད་པར་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་ནུས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་བྱེ་བྲག་པས་གསོན་ལུས་གང་ཟག་གི་བདག་བཅས་སུ་སྒྲུབ་པ་ལ་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་ཡང་། དེ་ཡོད་པར་འདོད་པ་ལ། 《སྨོན་ཊཱིཀ》ཏུ། “སངས་རྒྱས་པས། གསོན་ལུས་གང་ཟག་གི་བདག་བཅས་སུ་སྒྲུབ་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་མ་མཐོང་བས་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྡོག་ཁྱབ་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། གསོན་ལུས་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་ཚད་མས་མ་དམིགས་ན། དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པས་མ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། རྟགས་ཁས་བླངས་ཏེ། བྱེ་བྲག་པས་གསོན་ལུས་གང་ཟག་གི་བདག་བཅས་སུ་ཁས་བླངས་པ་ལ། སངས་རྒྱས་པས་དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པར་ཐལ། དེ་ལ་དེ་ཚད་མས་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། བྱེ་བྲག་པས། མ་ཁྱབ་སྟེ། གང་ཟག་གི་བདག་དེ་གཞི་གང་གི་སྟེང་དུ་ཡང་མཐོང་རུང་མིན་པའི་ཕྱིར།” [30]ཞེས་གསུངས། རྩ་བའི་གསལ་བར་འདོད་མི་ནུས་ཟེར་ན། འདོད་ནུས་ཏེ། སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་སྲོག་ལྡན་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བའམ་མ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། གསོན་ལུས་གང་ཟག་གི་བདག་བཅས་སུ་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་ཡང་དག་ཏུ་ཁས་བླངས་པར་མི་རིགས་ཏེ། དེ་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། 《ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་དཀའ་འགྲེལ་དགོངས་པ་རབ་གསལ》ལས། “སྲོག་ལྡན་གསོན་ལུས་གང་ཟག་གི་བདག་བཅས་སུ་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་ཡང་དག་ཏུ་ཐལ། དེ་དེ་ལྟར་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ཆོས་གང་ཞིག་དེའི་རྟགས་ཀྱིས་དེ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྡོག་ཁྱབ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐབས་ཀྱི་ཕྱི་རྒོལ་གྱིས་རྟགས་དེ་བདག་མེད་ལ་མ་མཐོང་བ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཁྱབ་པ་ཁས་ཤིང་། རྩ་བར་འདོད་མི་ནུས་པ་ནི། མདོ་རང་འགྲེལ་ལས། བདག་ལྟར་མཚུངས་པའི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་སྟེ། མ་དམིགས་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །”[31]ཞེས་གསུངས་ནས། བྱེ་བྲག་པས་གསོན་ལུས་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་མ་མཐོང་ཡང་ཡོད་པ