༄༅།། རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ་ལྟ་གྲུབ་ཁྱད་ཆོས་ཚབ་མཚོན་ཁག་གཅིག་གླེང་བ།

ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་།

[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།］ དཔྱད་རྩོམ་འདིར་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་གིས་ཚད་མ་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་གལ་ཆེ་ཤོས་རྟགས་ཡང་དག་གི་ཆ་རྐྱེན་ཚུལ་གསུམ་ནང་ཚན་ཚུལ་གཉིས་པ་རྗེས་ཁྱབ་དང་ཚུལ་གསུམ་པ་ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་སྒྲ་རིག་པའི་ཐ་སྙད་ཉིད་དམ་ཁོ་ན་ཞེས་པའི་ངེས་གཟུང་གི་ཚིག་འཕྲད་བཀོད་དེ་རྗེས་ཁྱབ་དང་ལྡོག་ཁྱབ་མཚན་ཉིད་ཆ་ཚང་གཏན་འབེབས་གནང་ཐུབ་མོད། ཚུལ་དང་པོ་ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་ཉིད་དམ་ཁོ་ན་ཞེས་པའི་ངེས་གཟུང་དངོས་སུ་མ་གསུངས་པར་བརྟེན། བརྒྱུད་འཛིན་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུའང་ཉིད་དམ་ཁོ་ན་ཞེས་པའི་ངེས་གཟུང་གི་ཚིག་འཕྲད་བཀོད་དེ་ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཆ་ཚང་གཏན་འབེབས་གནང་ཐུབ་ཚུལ་དང་། ལྷག་པར་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་རང་བཞིན་འབྲེལ་པ་ཞེས་པའི་ཆོས་སྐད་གལ་ཆེ་འདི་གསར་དུ་རྙེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ན་འབྲས་རང་མ་དམིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་དུ་གྲངས་ངེས་ཞིང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་རྟགས་ཆོས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་ལ་བདག་གཅིག་གི་འབྲེལ་པའམ་རང་བཞིན་བཞིན་འབྲེལ་པ་དང་དེ་བྱུང་གི་འབྲེལ་པ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་སྲོལ་ཕྱེ་བ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་རྣམ་གཉིས་ཚད་མའི་ལྟ་གྲུབ་ཚབ་མཚོན་ཁག་གཅིག་བདམས་བཀོད་བྱས་སོ།།

[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཕྱོགས་གླང་། ཆོས་གྲགས། ཚད་མ་རིག་པ།

[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།] B946.6

[ཡིག་ཚང་མཚན་བྱང་།] A

[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག] 1002-9060-2017-04-0003-14

དང་པོ། རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་རྣམ་གཉིས་ཚུལ་གསུམ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད།

             གཅིག སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་གི་ཚུལ་གསུམ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད། དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་(Ca.480-540 A. D.)གི་ཚད་མ་ཀུན་བཏུས་ལེའུ་གཉིས་པ་རང་དོན་རྗེས་དཔག་ལེའུ་(D No. 4203, Ce 4a1-3)ལས།རྗེས་དཔག་རྣམ་གཉིས་རང་དོན་ནི།། ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ལས་དོན་མཐོང་བའོ།། ཞེས་པ་ནས། རྗེས་དཔག་བྱ་དང་དེ་མཐུན་ལ།། ཡོད་དང་མེད་ཉིད་ལ་མེད་པའོ།། ཞེས་དང་དེའི་སྐབས་ཀྱི་རང་འགྲེལ་(D No. 4204,Ce 27a5-6)ལས། དེ་ལྟར་རང་དོན་ནི། ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ལས་དོན་མཐོང་བའོ།། འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པའི་རྟགས་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་དོན་མཐོང་བ་དེ་ནི་རང་གི་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་གོ།། ཞེས་དང་།(D No. Ce 29a4-6)རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ།། དེ་ལ་མངོན་སུམ་མམ་རྗེས་སུ་དཔག་པས་མཐོང་གི་རྗེས་ལ་དེའི་རིགས་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡང་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དམ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཡོད་པར་གྲུབ་པའོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དང་མཐུན་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཅེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།མེད་པ་ཉིད་ལས་མེད་པ་ཞེས་པས་ནི་སླར་ཡང་དེ་ཉིད་ངེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྟེ། མེད་པ་ཉིད་ལ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་གཞན་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་འགལ་བ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ།། ཞེས་སོགས་ཚུལ་གཉིས་པ་རྗེས་ཁྱབ་དང་ཚུལ་གསུམ་པ་ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་སྒྲ་རིག་པའི་ཐ་སྙད་ཉིད་(eva)དམ་ཁོ་ན་(eva)ཞེས་པའི་ངེས་གཟུང་གི་ཚིག་འཕྲད་བཀོད་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་སྔར་མེད་ཀྱི་ཆོས་སྐད་མཐའ་ཡས་པ་ཞིག་གསར་གཏོད་མཛད། གང་ལྟར་དེ་རྗེས་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་ཚད་མ་རིག་པ་ལ་མཁས་པའི་རྟོག་གེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་གི་ཚད་མ་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས་ཚད་མ་རིག་པར་འཆད་རྩོམ་གནང་བ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་མཛད་རྗེས་གཞལ་བར་མི་ནུས། འོན་ཀྱང་ཚུལ་དང་པོ་ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་ཉིད་(eva)དམ་ཁོ་ན་(eva)ཞེས་པའི་ངེས་བཟུང་དངོས་སུ་མ་གསུངས་པར་བརྟེན་རིགས་པ་ཅན་པའི་སློབ་དཔོན་ཨུདྡྱོ་ཏ་ཀ་(Uddyotakara ca. 550-610 A. D.)ཡི་རིགས་པའི་རྣམ་འགྲེལ་དུ་རྩོད་པ་བཀོད་པ་དང་དེའི་རྩོད་སྤོང་བརྒྱུད་འཛིན་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་གནང་སྟེ་ཁ་སྐོང་གནང་ཚུལ་རྗེས་སུ་འཆད་ཀྱི་ཡིན། དེ་དག་གི་དོན་ཡང་རྒྱལ་ཚབ་རྗེའི་ཚད་མ་མདོའི་རྣམ་བཤད་(Toh. No. 5437, Nga 34b3)ལས། རང་དོན་རྗེས་དཔག་གི་མཚན་ཉིད་ནི། ཚུལ་གསུམ་ཚང་བའི་རྟགས་ལས། ལྐོག་གྱུར་གྱི་དོན་གསར་དུ་མཐོང་བའི་ཤེས་པའོ།། མི་གསལ་བ་དོན་དག་འདིས་རྟགས་སུ་བྱེད་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་རྟོགས་ཏེ། ཚུལ་གསུམ་པ་ཅན་ནོ།།ཞེས་དང་(Nga 38a6)ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་ཤེས་པར་འདོད་པའི་བྱེ་བྲག་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཅན་ལ། འགོད་ (Nga 38b1)ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཡོད་པ་ཁོ་ནར་ངེས་པའོ།། དེ་ཡང་མངོན་སུམ་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་པའོ།། བྱེ་བྲག་ནི་གང་དཔག་པར་འདོད་པའི་ཆོས་སོ།། རྗེས་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་སྟོབས་ཀྱིས་ཤེས་འདོད་ཆོས་ཅན་དང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་འགོད་ཚུལ་ཡོད་པར་ངེས་པ་དང་། ཁོ་ནའི་ངེས་བཟུང་ནི། ཤེས་འདོད་ཆོས་ཅན་ཡོད་པ་གྲུབ་ཟིན་པ་སྡུད་པའི་ངེས་བཟུང་ཡིན་གྱི། དེ་ལ་ཡོད་པ་གཅོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་དགག་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ནོ།། དཔེར་ན་དྲང་སྲོད་ནོར་ལྷ་ལ་བུ་གཉིས་སྐྱེས་ཏེ།ན་ར་དང་ནི་སྲེད་མེད་བུ་ཁོ་ནའོ།། ཞེས་པའི་ངེས་བཟུང་གིས་ན་ར་བུ་ཡིན་པ་མི་གཅོད་པ་བཞིན་ནོ།། རྩོད་གཞི་མཐུན་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པར་འདོད་པ་ནི། འདིའི་དོན་རྣམ་ངེས་སུ་བཤད་པ་(D No.4211, Ce 169a7-b1; PVin. II, p.6དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ལ་ཞེས་ངེས་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཅན་ལ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དགག་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལ་ཡོད་པར་གྲུབ་པ་སྡུད་པའི་ངེས་པར་གཟུང་བས་ནི་གཞན་རྣམ་པར་གཅོད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། དང་པོ་རང་ལ་བུ་གཉིས་སྐྱེས་འགྱུར་ཏེ། ན་ར་དང་ནི་སྲེད་མེད་བུ་ཉིད་དོ།། ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།)ཞིབ་ཏུ་མ་རྟོགས་པའོ།། ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་སྟོབས་ཀྱིས་མེད་པ་སྟེ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་མེད་པ་ཁོ་ནར་ངེས་པའོ།། འདིའི་རང་འགྲེལ་དུ་མེད་ལ་ཞེས་པ་ནི། སླར་ཡང་དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྟེ། མེད་པ་ཉིད་ལ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འགལ་བ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་བདག་གི་འདྲེན་པ་དམ་པ་རྗེ་བཙུན་ཆེན་པོའི་གསུང་གིས། ཚིག་འདི་ལྟར་འབྱུང་བ་ནི། སློབ་དཔོན་དབང་ཕྱུག་སྡེའི་འདོད་པ་ཚད་མ་རྣམ་ངེས་སུ་རྒྱས་པར་བཀག་པའི་ཕྱོགས་སྔ་མ་དང་མཐུན་པར་གནང་བས་དབང་ཕྱུག་སྡེས་རང་འགྲེལ་ལ་བསྣོན་པ་བཏབ་པ་ཡིན་གྱི། རང་འགྲེལ་དངོས་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ།། རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི། དེ་རང་ལུགས་སུ་ཁས་བླངས་ཀྱང་སྐྱོན་མེད་དེ། མཐུན་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པར་བསྟན་པས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ལྡོག་པ་གྲུབ་ཀྱང་། (Nga 39a1-5 )མེད་པ་ལ་མེད་པ་ཞེས་ལོགས་སུ་སྨོས་པའི་དགོས་པ་ནི། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཙམ་ལས་ལྡོག་པ་ཡིན་གྱི། གནས་པ་དང་འགལ་བ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལས་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་ཚུལ་གསུམ་པ་ངེས་པའི་དོན་ཅན་དུ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་དེའི་དགོས་པར་འདོད་པ་བཀག་པ་ཡིན་གྱི། སྤྱིར་ཚུལ་གསུམ་ངེས་པའི་དོན་ཅན་དུ་འདོད་པ་བཀག་པ་མིན་ནོ་ཞེས་གསུང་ངོ་།། སློབ་དཔོན་རང་གི་བཞེད་པ་ནི། འདོད་པ་དེ་བཀག་ནས་ཁྱབ་པ་གང་རུང་གཅིག་དངོས་སུ་བསྟན་པས། ཅིག་ཤོས་ཤུགས་ལ་འཕེན་པའི་སྦྱོར་བ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྟོགས་པའི་དོན་དུ་མེད་ལ་མེད་པ་ལོགས་སུ་སྨོས་པར་རྣམ་ངེས་སུ་བཤད་དོ།། ཕྱོགས་ཆོས་ལ་རྟགས་ཁོ་ན་རྩོད་གཞི་ལ་ཡོད་པ་དང་། རྩོད་གཞི་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཅེས་དམིགས་ཏེ། རྩོད་གཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་ལ་ཡང་། ཕྱོགས་ཆོས་གྲུབ་པར་འགྱུར་པས་རྟགས་རྩོད་གཞི་ལ་ཡོད་པ་ཁོ་ནར་ངེས་ནས་ཁྱབ་པ་གང་རུང་གཅིག་དངོས་སུ་བསྟན་པས། ཅིག་ཤོས་ཤུགས་ལ་འཕེན་པའི་སྦྱོར་བ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྟོགས་པའི་དོན་དུ་མེད་ལ་མེད་པ་ལོགས་སུ་སྨོས་པར་རྣམ་ངེས་སུ་བཤད་དོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།།

             གཉིས། སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཚུལ་གསུམ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད། དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་(ca. 600-660)རིགས་ཐིགས་(D No. 4212,Ce 231a7-232a1)ལས། ཚུལ་གསུམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའོ།། ཞེས་གསུངས། དེའི་དོན་ཡང་རྒྱལ་ཚབ་རྗེའི་རིགས་ཐིགས་འགྲེལ་པ་(Toh. No. 5455, Ñ a 22a5)ལས། ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཤེས་འདོད་ཆོས་ཅན་ལ་འགོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དང་། ཚིག་གི་ཟུར་ལ་རྟགས་ཤེས་འདོད་ཆོས་ཅན་ལ་ཡོད་པ་དང་། ཡོད་པ་ཁོ་ན་དང་། དེ་ལྟར་ངེས་པ་བཞི་ལས་དང་པོ་མིག་ཤེས་ཀྱི་གཟུང་བྱས་སྒྲ་མི་རྟག་(22b1)པར་སྒྲུབ་པ་ལྟ་བུ་ཆོས་ཅན་ལ་མེད་པ་ལ་ཕྱོགས་ཆོས་གྲུབ་པ་སེལ་(སློབ་དཔོན་ཆོས་མཆོག་གི་རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པའམ་འཐད་ལྡན་ཆུང་བ་[D 4231, We 47b7]ལས། དེ་ལ་ཡོད་པའི་ཚིག་གིས་ནི་མིག་གིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་གྲུབ་པ་བསལ་བ་ཡིན་ནོ།།)ལ། གཉིས་པས་(རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེ་འགྲེལ་པ་[We48a1]ལས། ཉིད་ཀྱི་ཚིག་གིས་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་མ་གྲུབ་པ་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ལྗོན་ཤིང་ནི་སྲོག་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ཉལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ལྗོན་ཤིང་ཕྱོགས་སུ་བྱས་པ་ལ་ལོ་མ་འཁུམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཉལ་བ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཤིང་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་མོ་ལོ་མ་འཁུམ་པ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འགའ་འགའ་ཙམ་ཁོ་ནར་ཟད་པ་ལྟ་བུའོ།།)ལྗོན་ཤིང་ཆོས་ཅན་སྲོག་ལྡན་ཡིན་ཏེ། མཚན་མོ་ལོ་མ་འཁུམས་ནས་ཉལ་བའི་ཕྱིར་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་རྩོད་གཞི་ལ་ཁྱབ་བྱེད་དུ་མེད་པ་སེལ་བ་ལ་ཕྱི་མ་གཉིས་(རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་[We 48a2-3]ལས།ཡོད་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་ལ་ཉིད་སྨོས་པས་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་བསལ་བ་ཡིན་ནོ།། ཅི་སྟེ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་སྨྲས་ན་ནི་མཉན་པར་བྱ་བ་ཁོ་ན་གཏན་ཚིགས་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།། ངེས་པ་སྨོས་པས་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་མ་གྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་བསལ་བ་ཡིན་ནོ།།)ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་མ་གྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་ལོ།། མ་གྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་གི་དབྱེ་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། རྗེས་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་སྟོབས་ཀྱིས་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་ཡོད་པར་ངེས་པ་དང་། འདིར་ཡང་རྟགས་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལྟར་ངེས་པ་བཞི་ལས་། དང་པོས་(རིགས་ཐིགས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེར་པ་འགྲེལ་པ་[We 48a3-4]ལས།འདིར་ཡང་ཡོད་པ་སྨོས་པས་འགལ་བ་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།)བྱས་པ་སྒྲ་མི་རྟག་པར་བསྒྲུབ་པའི་འགལ་རྟགས་ཡིན་པ་སེལ་ལ། གཉིས་པས་(རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་[We 48a4]ལས། ཉིད་སྨོས་པས་ཐུན་མོང་གི་མ་ངེས་པ་ཉིད་བསལ་ཏེ། དེ་ནི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི་འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན།གཉིས་ཀ་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།།)ཐུན་མོང་གི་མ་ངེས་པ་ཡིན་པ་སེལ་ཏེ། དེ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་ཡོད་པའོ།། ཕྱི་མ་གཉིས་(རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་[We 48a4-6]ལས། ཡོད་པ་སྨོས་པ་ལས་སྔར་ངེས་པར་གཟུང་བ་སྨོས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ཡང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མ་ཁྱབ་པ་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་གཏན་ཚིགས་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། ཕྱིས་ངེས་པས་གཟུང་བ་བྱས་ན་ནི་དོན་འདི་འགྱུར་ཏེ། གང་ཞིག་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དེ་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་གཏན་ཚིགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར། ངེས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་མ་ངེས་པ་ཉིད་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ།)ཀྱིས་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་པར་དོགས་པ་དང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡང་ཡོད་པར་དོགས་པ་སེལ་ལོ།། རྟགས་ཁོ་ན་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་ཅེས་མི་བྱ་སྟེ། མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཆ་གཉིས་པའི་གཏན་ཚིགས་ལ་རྗེས་ཁྱབ་མ་གྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། རྟགས་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། ཉེས་པ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་གཞན་ལྡན་རྣམ་གཅོད་ཚུལ་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ལྡོག་ཁྱབ་མཚན་ཉིད་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་སྟོབས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའོ། དེ་ལ་ཡང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་དང་། མེད་པ་ཁོ་ན་དང་། དེ་ལྟར་ངེས་པ་བཞི་ལས། དང་པོས་(རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་[We 48a7]ལས། དེ་ལ་མེད་པ་སྨྲས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ། འགལ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།།)བྱས་པ་སྒྲ་མི་རྟག་པར་བསྒྲུབ་པའི་འགལ་རྟགས་ཡིན་པ་སེལ་ལ། གཉིས་པས་(རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་[We 48a7-b1]ལས། ཉིད་སྨོས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ། རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།)མི་རྟག་པས་རྩོལ་བྱུང་སྒྲུབ་པ་ལྟ་བུ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཆ་གཉིས་པའི་ཐུན་མོང་མ་(23a1-2)ཡིན་པའི་མ་ངེས་པ་ཡིན་པ་སེལ་ཏེ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཁོ་ན་ལ་མེད་ཅེས་སྨོས་ན། མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་མེད་པ་ལ་ལྡོག་ཁྱབ་མ་གྲུབ་པར་འགྱུར་བས། ཁྱབ་བྱེང་དུ་ལྡོག་པའི་ལྡོག་ཚུལ་སྦྱར་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གཉིས་(རིགས་ཐིགས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་[We 48b3]ལས། ངེས་པས་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་བསལ་བ་ཡིན་ནོ།།)ཀྱིས་ལྡོག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཡིན་པ་སེལ་ལོ།། རྟགས་ཁོ་ན་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་ཅེས་ཀྱང་སྦྱར་བར་མི་བྱའོ།། མཐུན་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པར་ངེས་ན་མི་ཐུན་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པ་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས་གསུངས་སོ།།

             གསུམ། སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཏན་ཚིགས་གསུམ་དུ་ངེས་པ།  དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཆེ་ཤོས་ནི་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་་་་(D No. 4210, Ce 94a3-4, PV pp. 114-115, I, 1) ལས། ཕྱོགས་ཆོས་དེ་ཆས་ཁྱབ་པ་ཡི།། གཏན་ཚིགས་དེ་ནི་རྣམ་གསུམ་ཉིད།། མེད་ན་མི་འབྱུང་ངེས་ཕྱིར་རོ།། གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་དེ་ལས་གཞན།། ཞེས་པའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་རྣམ་འགྲེལ་ལེའུ་དང་པོའི་ཤླཽ་ཀ་དང་པོས་བསྟན། གཞུང་དོན་ཡང་ཊིཀ་ཆེན་རིགས་པའི་རྒྱ་མཚོ་(Toh. No.5505, Tha 32a5)ལས། ཕྱོགས་ཆོས་ཞེས་སོགས་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་སྟེ། དེ་ལ་རྐང་པ་དང་པོས་རྟགས་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་དང་། གཏན་ཚིགས་ཞེས་པས་མཚོན་བྱ་དང་། དེ་ནི་རྣམ་གསུམ་ཉིད་ཅེས་པས་དབྱེ་བའི་གྲངས་ངེས་དང་། དེ་ནས་རྐང་པ་གཅིག་གིས་གྲངས་ངེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། རྐང་པ་ཐ་མས་དེ་དག་གི་བཟློག་ཕྱོགས་སྟོན་པར་བྱེད་ཅིང་། (Tha32b1-4)ལྷག་མ་རང་དོན་ལེའུའི་གཞུང་མཐའ་དག་གིས་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་པོ་འདི་རྒྱས་པར་འཆད་པ་ཡིན་ནོ།། དེ་ཡང་། འདི་ལྟར། རང་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི། ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ལས་དོན་མཐོང་ཡིན་ནོ།། རྗེས་དཔག་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་གཏན་ཚིགས་དེ་ཡི་མཚན་ཉིད་ནི་གང། དབྱེ་བ་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། རྟགས་རང་གི་ཤེས་འདོད་ཆོས་ཅན་ལ་འགོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཡོད་པ་ཁོ་ནར་ངེས་པའི་ཕྱོགས་ཆོས་དང་ཕྱོགས་ཀྱི་མིང་ཅན་ཤེས་འདོད་ཆོས་ཅན་དེའི་ཆ་སྟེ། བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་ཀྱིས་རྟགས་ལ་ཁྱབ་པ་ཡི་ཚུལ་གསུམ་ཚང་བ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟ་བུའི་གཏན་ཚིགས་དེ་ནི་འབྲས་རང་མ་དམིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་དུ་གྲངས་ངེས་ཏེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་བདག་གཅིག་དང་དེ་བྱུང་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཡང་ན་རྟགས་ཆོས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་དེ་ནི་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་གྱི་གཏན་ཚིགས་གསུམ་པོ་དེ་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཞེས་དང་(Tha 30b6-31a1)ཚད་མ་མདོར། གཞན་དོན་རྗེས་དཔག་འཆད་པའི་སྐབས་སུ། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་དགུར་ཕྱེ་བ་ཙམ་ཞིག་གསུངས་ཀྱང་། རྟགས་ཡང་དག་ལ་འབྲས་རང་མ་དམིགས་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས། དེ་དག་ཏུ་གྲངས་ངེས་པའི་གྲངས་ངེས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མདོར་དངོས་སུ་མ་གསུངས་པས་འདིར་དེ་ལྟ་བུའི་གྲངས་ངེས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་རྒྱས་པར་འཆད་པ་ཡིན་ལ། ཞེས་མཁས་གྲུབ་རྗེས་མཛུབ་སྟོན་གནང་བ་བཞིན་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་ནི་འབྲས་རང་མ་དམིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་དུ་གྲངས་ངེས་པ་དང་དེའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་བདག་གཅིག་གི་འབྲེལ་པའམ་རང་བཞིན་བཞིན་འབྲེལ་པ་དང་དེ་བྱུང་གི་འབྲེལ་པ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་སྲོལ་ཕྱེ་ཡོད། ལྷག་པར་རང་བཞིན་འབྲེལ་པ་(Svabhāvapratibandha)ཞེས་པའི་ཆོས་སྐད་གལ་ཆེ་འདི་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་གསར་རྙེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་ཚུལ་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྲུབ་ཏེ་འཕེལ་རིམ་བཞི་པར་སླེབས། དེའི་ཁུངས་ཡང་རྣམ་འགྲེལ་རང་འགྲེལ་(D No. 4216, Ce 262a4-7;R.Gnoli ed.The Pramāṇavārttikam of Dharmakīrti, The first chapterwith the autocommentary Text and Critical Notes SerieOrientale Roma 23, Roma, 1960, p.2.)ལས། དེ་དག་ནི་འབྲས་བུ་དང་། རང་བཞིན་དང་། མི་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་གཏན་ཚིགས་གསུམ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དུ་བ་ལས་ནི་འདི་ན་མེ་ཡོད་དོ།། ཤིང་ཤ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཤིང་ཡིན་ནོ།། ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ན་བུམ་པ་མེད་དེ། དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིར་(ཀྱི་)གྱུར་པ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་དམིགས་པར་རུང་བའི་ཡོད་པ་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི།གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིར་(ཀྱི་)འགྱུར་བའི་ཡོད་པ་ཅན་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་གཉིས་ནི་དངོས་པོ་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ལ། གཅིག་ནི་དགག་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་པ་(Svabhāvapratibandha Gnoli ed.p. 2, l. 20.)ཡོད་པ་དོན་གྱིས་དོན་འཁྲུལ་པ་མེད་དེ། དེ་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཞེས་དང་།(D Ce 270a3-6)དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རང་བཞིན་འབྲེལ་པའི་(Svabhāvapratibandha Gnoli, op.cit;p. 16, l. 28.)ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་མེད་དོ།། རྒྱུ་ཡིས་ནི། འབྲས་བུ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར།། རྒྱུ་ལྡོག་པ་ལས་འབྲས་བུ་ལྡོག་པར་བྱེད་དོ།། གཞན་དུ་ན་དེ་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་གྲུབ་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ངེས་པར་བྱེད་དེ། དེ་བས་ན་གཉི་ག་རང་བཞིན་འབྲེལ་པ་(Svabhāvapratibandha Gnoli ed.པ p. 17, l. 8.) ཁོ་ནས་ལྡོག་ གོ།(Ce 95b4-5, PV pp. 116-119; PV, I, 24-25)དེ་ལྟ་མིན་ན་གཅིག་ལོག་པས།། ཇི་ལྟར་གཞན་ནི་ལྡོག་པར་འགྱུར།། མི་ལ་རྟ་མི་བདོག་ཅེས་ཏེ།། ཕྱུགས་ཀྱང་བདོག་པ་མིན་ནམ་ཅི།།དེ་བཞིན་གཅིག་གཅིག་ཉེ་བའི་ཕྱིར།། ཇི་ལྟར་གཞན་ནི་ཉེ་བར་འགྱུར།། མི་ལ་ཕྱུགས་ནི་བདོག་ཅེས་ཏེ།། དེ་བཞིན་རྟ་ཡང་བདོག་གམ་ཅི། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་འབྲེལ་པ་(Svabhāvapratibandha Gnoli, op.cit; p.17, l.12.)ཁོ་ནས་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་གོ་བར་བྱེད་དོ།། ཞེས་གསུངས།

             གང་ལྟར་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་གི་ཁྱབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་འབྲེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཚད་མ་རིག་པར་འཕེལ་རིམ་བཞི་བྱུང་ཡོད་རྫས་དང་དང་རྫས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་བྱེ་བྲག་པའི་མདོ་དང་། ཅིག་ཤོས་ཙ་ར་ཀའི་(Carika ca 100 A.D.)སྨན་གཞུང་དང་། རིགས་པའི་མདོ་དང་། ཐབས་ཀྱི་སྙིང་པོ་བཅས་རྩོད་རིག་བརྒྱུད་པར་སྒྲུབ་ངག་ཡན་ལག་ལྔའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པར་ཚད་མ་རིག་པར་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་གང་ཞིག་ལ། གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་གི་ཚད་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་ཆ་རྐྱེན་ཁྱབ་པའི་སྐོར་མི་གསལ། འདི་དག་རྒྱ་གར་གྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་འཕེལ་རིམ་དང་པོའི་སྐབས་དང་། འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་ཀྱང་འཕེལ་རིམ་དང་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། འཕེལ་རིམ་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་རྟགས་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཚུལ་གསུམ་དང་། ཁྱབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཆོས་སྐད་དང་། སྒྲུབ་ངག་ཡན་ལག་ལྔ་ནས་གསུམ་དུ་བསྡུས་ཡོད། དེ་དག་ནང་པའི་མཁས་པས་སྲོལ་ཕྱེ་བར་མ་ཟད་ཤོད་མི་དགོས་པར་སྐབས་དེའི་མཁས་པའི་ཚབ་མཚོན་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་སྲོལ་ཕྱེ་བ་རེད། འཕེལ་རིམ་གསུམ་པའི་སྲོལ་འབྱེད་ནི་ཤོད་མི་དགོས་པར་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་གིས་སྲོལ་ཕྱེ་བ་རེད། རྟགས་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཚུལ་གསུམ་ནང་ནས་ཚུལ་མཐའ་མ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཟུར་དུ་ངེས་བཟུང་ཚིག་ཕྲད་ཉིད་དང་། ཕྱོགས་ཆོས་གཏན་ཚིགས་དགུ་དང་། སེལ་བའི་རྣམ་གཞག་དང་། རང་རིག་མངོན་སུམ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་སྔར་མེད་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་བགྲང་ལས་འདས་པ་ཞིག་སྲོལ་ཕྱེ། སློབ་དཔོན་འདིའི་ཚད་མ་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཤུགས་རྐྱེན་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀར་ཐེབས་པ་ནི་བསམ་བརྗོད་ཡུལ་ལས་འདས། འཕེལ་རིམ་བཞི་པ་ནི་ཤོད་མི་དགོས་པར་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་སྲོལ་ཕྱེ་བ་རེད། སློབ་དཔོན་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ནི་གཏན་ཚིགས་ལ་འབྲས་རང་མ་དམིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་དུ་གྲངས་ངེས་ཤིང་དེའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་བདག་གཅིག་གི་འབྲེལ་པ་དང་དེ་བྱུང་གི་འབྲེལ་པ་གཉིས་སུ་ངེས་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་སྔར་མེད་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་བགྲང་ལས་འདས་པ་ཞིག་སྲོལ་ཕྱེ། སློབ་དཔོན་འདིའི་ཚད་མ་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཤུགས་རྐྱེན་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀར་ཐེབས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ཤོད་ཅི་དགོས་སོ།། 

གཉིས་པ། རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་རྣམ་གཉིས་ཚད་མའི་ལྟ་གྲུབ་ཚབ་མཚོན།

             གཅིག ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱའི་རྣམ་གཞག  དེ་ཡང་ཀུན་བཏུས་རང་འགྲེལ་(D 4203, Ce 14a7-15a1)ལས།མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་སུ་དཔག ཚད་མ་གཉིས་ཁོ་ནའོ།།གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་གཉིས་གཞལ་བྱ། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དག་ལས་གཞན་པའི་མཚན་ཉིད་གཞལ་བར་བྱ་བ་གཞན་ནི་མེད་དོ།། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ནི་མངོན་སུམ་ལ། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ཞེས་ཤེས་པའོ།། ཞེས་དང་། དེའི་དགོངས་པ་ཡང་མཁས་གྲུབ་རྗེའི་སྡེ་བདུན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ་(Toh.No. 5501, Tha 20b2)ལས། དེ་ལ་གཞལ་བྱ་རང་སྤྱི་གཉིས་སུ་ངེས་པས་ཚད་མ་མངོན་རྗེས་གཉིས་སུ་ངེས་པར་སྒྲུབ་པའི་དོན་བཤད་པ་དང་། རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་དོན་བཤད་པ་དང་། རང་སྤྱི་སོ་སོའི་ངོ་བོ་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ནི།(རྣམ་འགྲེལ། [D No.4210, Ce 118b3; PV pp. 42-43, III, 1a]) གཞལ་བྱ་གཉིས་ཕྱིར་ཚད་མ་གཉིས།། ཞེས་པས་གཞལ་བྱ་རང་སྤྱི་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་རྟགས་ཀྱིས་ཚད་མ་མངོན་རྗེས་གཉིས་སུ་ངེས་པར་སྒྲུབ་པའི་དོན། (རྣམ་འགྲེལ། [Ce 120b3; PV pp. 48-49,III, 54cd])དེ་ནི་རང་གཞན་ངོ་བོ་ཡིས།། རྟོགས་ཕྱིར་གཞལ་བྱ་གཉིས་སུ་བཞེད།། ཅེས་སོགས་ལས་ཤེས་དགོས་ཤིང་།དེ་ཡང་འདི་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་ཚད་མར་སོང་བའི་གཞལ་བྱ་རང་མཚན་དང་། རྗེས་དཔག་ཚད་མར་སོང་བའི་གཞལ་བྱ་སྤྱི་མཚན་ཡིན་པས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཚད་མ་མངོན་རྗེས་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་རྟགས་སུ་རང་སྤྱི་གཉིས་སུ་ངེས་པ་བཀོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་མི་རྟག་རྟོགས་ཀྱི་རྗེས་དཔག་ཚད་མ་སྒྲ་མི་རྟག་པ་རང་མཚན་ལ་རྗེས་དཔག་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། མངོན་སུམ་ཚད་མའི་གཞལ་བྱ་ཡིན་ན་རང་མཚན་དང་། རྗེས་དཔག་ཚད་མའི་གཞལ་བྱ་ཡིན་ན་སྤྱི་མཚན་ཡིན་པས་ཁྱབ་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བཤད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བུམ་པས་དག་པའི་ས་ཕྱོགས་ཀྱི་བུམ་མེད་ལྟ་བུ་སྤྱི་མཚན་འགའ་ཞིག་ཀྱང་མངོན་སུམ་ཚད་མའི་གཞལ་བྱར་འགྱུར་བ་དང་། སྒྲ་མི་རྟག་པ་ལྟ་བུ་རང་(Toh.Tha 21a1-5) མཚན་འགའ་ཞིག་ཀྱང་རྗེས་དཔག་ཚད་མའི་གཞལ་བྱར་འགྱུར་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེས་ན་རང་མཚན་གཟུང་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་གཞལ་བྱ་འཇལ་བ་དང་། སྤྱི་མཚན་གཟུང་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་གཞལ་བྱ་འཇལ་བའི་འཇལ་ཚུལ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་རྟགས་ཀྱིས།ཚད་མ་མངོན་རྗེས་གཉིས་སུ་ངེས་པར་སྒྲུབ་པ་ཉིད།(རྣམ་འགྲེལ། D Ce 118b3;PV pp. 42-43, III, 1a) གཞལ་བྱ་གཉིས་ཕྱིར་ཚད་མ་གཉིས།། ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ།(རྣམ་འགྲེལ། D Ce 120b3; PV pp. 48-49, III, 54cd) དེ་ནི་རང་གཞན་ངོ་བོ་ཡིས།། རྟོགས་ཕྱིར་གཞལ་བྱ་གཉིས་སུ་བཞེད།།  ཅེས་བཤད་པས་སོ།། དེས་ན། (རྣམ་འགྲེལ། D Ce 118b3; PVpp. 42-43, III, 1b)དོན་བྱེད་ནུས་དང་མི་ནུས་ཕྱིར།། ཅེས་སོགས་ཀྱི་དོན་ཀྱང་། དོན་བྱེད་ནུས་པའི་(arthakriyākṣāma)ཆོས་གཟུང་ཡུལ་དུ་བྱེད་པ་དང་མི་ནུས་པའི་ཆོས་གཟུང་ཡུལ་དུ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་གཞལ་བྱ་འཇལ་བ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་ཕྱིར། ཅེས་སོགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། གཉིས་པ་སྒྲ་དོན་བཤད་པ་ནི། ཅིའི་ཕྱིར་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། རང་གི་ངོ་བོ་དགག་བྱ་སོགས་གཞན་ལ་བལྟོས་མེད་དུ་རང་དབང་དུ་འཆར་རྒྱུ་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་རང་དབང་བ་མ་ཡིན་པར་སྤྱི་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།། ཞེས་སོགས་མཚོན་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟར་དང་། ཚད་མའི་གཞལ་བྱ་ལ་རང་མཚན་(svalakṣaṇa)དང་སྤྱི་མཚན་(sāmānyalakṣaṇa)གཉིས་སུ་ངེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཚད་མ་ལའང་མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང་རྗེས་དཔག་ཚད་མ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་སྲོལ་དང་པོར་ཕྱེ་སྲོལ་ཕྱེ་བ་རེད། རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་དོན་ཡང་མངོན་པའི་གཞུང་ནས་བཤད་པ་དང་མི་འདྲ། མངོན་སུམ་ཚད་མའི་སྣང་ཡུལ་བུམ་པ་ལྟ་བུ་ནི་རང་མཚན་ཡིན་ལ། རང་ཉིད་དངོས་སུ་སྣང་བའི་མངོན་སུམ་ལ་སྣང་བའི་ཚེ་ཆོས་གཞན་འཆར་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་འཆར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན། དེ་ཉིད་དངོས་སུ་འཇལ་བའི་མངོན་སུམ་ནི་འཁྲུལ་རྒྱུ་བཞི་པོ་གང་གིས་ཀྱང་མ་བསླད་པའི་མ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པའོ།། སྤྱི་མཚན་ནི་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པར་སྣང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ཡང་སྤྱི་མཚན་ཞེས་བྱ་སྟེ། བུམ་པ་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་རྟོགས་པར་བྱར་མེད་པར་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན། དེ་ལ་སྤྱི་བྱ་སྟེ་བུམ་པའི་གསལ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད། འོ་ན་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ཕྲ་མོ་སྤྱི་མཚན་ཡིན་པས་མདོ་སྡེ་པའི་ལུགས་ལ་མཐོང་ལམ་མཉམ་བཞག་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ཕྲ་མོ་དངོས་སུ་མ་རྟོགས་པར་བཞེད་དམ་ཞེ་ན་བཞེད་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱལ་ཚབ་རྗེའི་ཚད་མ་མདོའི་རྣམ་བཤད་(Toh.Nga 11a5-6)ལས། ཉན་ཐོས་མདོ་སྡེ་པ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་ཤེས་པ་སོགས་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ངོར་དགག་གཞི། རང་མཚན་དེ་ཉིད་སྣང་བ་ཡིན་གྱི། མེད་དགག་གིས་བསྡུས་པའི་བདག་མེད་ནི་ཤུགས་ལ་རྟོགས་པར་འདོད་པའོ།། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་འཐད།

             ཅིག་ཤོས་རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་( Ce 107b3-5; PV pp. 2-3, II, 1-5)ལས། ཚད་མ་བསླུ་མེད་ཅན་ཤེས་པ།། དོན་བྱེད་ནུས་པར་གནས་པ་ནི།། མི་སླུ་སྒྲ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་།། མངོན་པར་འདོད་པ་སྟོན་ཕྱིར་རོ།། སྨྲ་བ་པོ་ཡི་བྱེད་པའི་ཡུལ།། དོན་གང་བློ་ལ་རབ་གསལ་བ།། དེ་ལ་སྒྲ་ནི་ཚད་མ་ཉིད།། དོན་གྱི་དེ་ཉིད་རྒྱུ་ཅན་མིན།། གཟུང་བ་འཛིན་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ནི།། མི་འདོད་བློ་ནི་ཚད་མ་ཉིད།། བླང་དང་དོར་བྱའི་དངོས་པོ་ཡི།།འཇུག་ལ་དེ་གཙོ་ཡིན་ཕྱིར་དང་།། ཡུལ་རྣམ་ཅན་ནི་ཐ་དད་པས།། བློ་ཡི་རྟོགས་པ་ཐ་དད་ཕྱིར།། དེ་ཡོད་ན་འདི་ཡོད་ཕྱིར་རོ།། རང་ལས་རང་གི་ངོ་བོ་རྟོགས།། ཐ་སྙད་ལས་ནི་ཚད་མ་ཉིད།། བསྟན་བཅོས་རྨོངས་པ་ཟློག་བྱེད་ཡིན།།མ་ཤེས་དོན་གྱི་གསལ་བྱེད་ཀྱང་།། རང་གི་ངོ་བོ་རྟོགས་འོག་ཏུ།། ཞེས་གསར་དུ་མི་བསླུ་བའི་ཤེས་པ་ཚད་མའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་ཚད་མའི་མཚན་ཉིད་དང་དོན་བྱེད་ནུས་པ་ཞེས་པའི་སྔར་མེད་ཀྱི་ཆོས་སྐད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་སྲོལ་ཕྱེ། དེའི་དོན་ཡང་ཐར་ལམ་གསལ་བྱེད་(Toh.No.5450,Cha 128b1-5)ལས། མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་། ངེས་པར་ལེགས་པ་ཐབས་དང་བཅས་པའི་གཞལ་བྱ་རྟོགས་པ་ནི་ཚད་མ་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་མ་ལུས་པ་ལ་ཡང་ཐུབ་པ་ཉག་གཅིག་ཚད་མ་ཡིན་ན། མཚན་ཉིད་གང་དང་ལྡན་པས་ཚད་མར་འགྱུར་བའི་ཚད་མ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ་གང་ཞེ་ན། སྔོ་འཛིན་མངོན་སུམ་ཚད་མ་ཆོས་ཅན། ཚད་མ་ཡིན་ཏེ་གསར་དུ་སླུ་བ་མེད་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་པ་ཚད་མ་ཡིན་ན། ཚད་མའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་བཅོས་སུ་སྨོས་པ་དོན་མེད་པར་ཐལ། རང་རིག་མངོན་སུམ་གྱིས་ཤེས་པ་གྲུབ་པ་ན། དེ་དང་གྲུབ་སྡེ་རྫས་གཅིག་པའི་མི་སླུ་བ་ཉིད་ཀྱང་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཤེས་བྱ་ཆོས་ཅན། རང་གི་ངོ་བོ་མྱོང་བ་ཙམ་གྱིས་མི་སླུ་བ་རྫོགས་པར་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། བཙོ་བསྲེག་ལ་སོགས་པའི་དོན་བྱེད་ནུས་པར་རང་གིས་ཇི་ལྟར་གཞལ་བ་ལྟར་གནས་པ་ནི་ལས་ལ་མི་སླུ་བ་ཡིན་ལ། དེ་རང་གི་ངོ་བོ་མྱོང་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་པའི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཞེས་སོགས་ཞིབ་པར་གསལ། དེ་བཞིན་རྣམ་ངེས་ལེའུ་དང་པོའི་མཇུག་(D Ce 167a6-b1)ལས། འདི་ནི་ཀུན་ཏུ་ཐ་སྙད་པའི་ཚད་མའི་རང་བཞིན་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལ་ཡང་ཕ་རོལ་རྨོངས་པས་འཇིག་རྟེན་སླུ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གོམས་པར་བྱས་པས་རྣམ་པར་འཁྲུལ་པས་དབེན་ཞིང་དྲི་མ་མེད་ལ་ལྡོག་པ་མེད་པའི་དོན་དམ་པའི་ཚད་མ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ།། དེ་ཡང་ཆ་ཙམ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་དོན་དམ་དམ་པའི་ཚད་མ་རྣམ་གཞག་གི་སྲོལ་ཕྱེ། དེའི་དོན་ཡང་རྣམ་ངེས་དར་ཊཱིཀ་(Toh. Toh.No.5453,Ja 149a5-6)ལས། ཐ་སྙད་པའི་ཚད་མ་རྒྱས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ལ་དགོས་པ་ཡོད་དེ། དོན་དམ་པའི་ཚད་མ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས་དང་།(Toh. Ja 149b2-5) དོན་དམ་པའི་ཚད་མ་དེ་ཡང་ཆོས་ཅན། རྒྱུ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་བདག་མེད་སོགས་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་པའི་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གོམས་པར་བྱས་པས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དབང་པོའི་མངོན་སུམ་དང་རང་རིག་པའི་མངོན་སུམ་གྱིས་རྟགས་ཀྱི་ཚུལ་རྣམས་མཐར་ཐུག་པར་གྲུབ་པར་བྱས། འདུ