བོད་ཀྱི་རྔའི་རིག་གནས་དང་དེའི་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིག

 

　　［གནད་ཚིག］རྔ། རྔའི་རིག་གནས། རྔའི་སྤྱོད་ཚུལ།

　　རང་རེ་ཁ་བ་ཅན་ལ་མཚོན་ན་རྔ་ནི་གནའ་བོའི་དུས་ནས་བཟུང་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ནས་བེད་སྤྱོད་བཏང་ནས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་སུ་བརྒྱུད་དེ་དེའི་བཟོ་རྩལ་དང་སྤྱོད་ཚུལ་གྱིས་མཚོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་རིགས་དབྱེ། བྱེད་ནུས། སྤྱོད་སྟངས་ལ་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ་རིག་གནས་ཀྱི་མཚོན་དོན་ཟབ་མོ་ཞིག་གྲུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁ་བ་རི་བོའི་ཁོ་ར་ཁོར་ཡུག་གི་མི་རིགས་བར་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་ཞིང་ཕན་ཚུན་བར་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་རྔའི་རིག་གནས་དེ་ཡང་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གཞན་དང་འདྲ་བར་རྒྱ་དཀར་ནག་བལ་བོ་སོགས་གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཀྱི་ཉེ་འབྲེལ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བར་ཕན་ཚུན་ཤན་ཞུགས་ཐེབས་ཡོད་པ་རེད། འདིར་རྔའི་རིག་གནས་ལས་འཕྲོས་ཏེ་དེའི་སྐོར་ནས་ཅུང་ཙམ་ཞུ་བར་སྟབས་བདེའི་ཆེད་དུ་བོན་ཁ་ནས་རྔའི་སྤྱོད་ཚུལ་དང་། བན་ཁ་དང་དམངས་ཁྲོད་ནས་རྔའི་སྤྱོད་ཚུལ། རྔའི་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིག་བཅས་ཕྱོགས་གསུམ་ནས་གླེང་བར་བྱའོ།།

　　གཅིག བོན་ཁ་ནས་རྔ་སྤྱོད་ཚུལ་སྐོར་གླེང་བ།

　　1. རྔའི་བྱུང་འཕེལ་གྱི་སྐོར།

　　སྤྱིར་རང་རེ་གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་འདིར་རྔ་བྱུང་སྔ་བ་ནི་སྨྲས་མ་དགོས་ནའང་དུས་འདིའི་མཚམས་དང་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་བརྟག་ཐབས་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ལ། ཡིག་ཆར་གཞི་བཅོལ་ན་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་དག་ལ་མ་བརྟེན་པར་འོས་མེད། 1 འོན་ཀྱང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་བཀོད་པའི་རྔའི་རིག་གནས་སྐོར་དེ་དག་ཀྱང་བོན་བསྟན་འཕེལ་རིམ་ནང་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བརྒྱུད་ནས་འོངས་པའི་གྲགས་རྒྱུན་ཞིག་ལས་མ་འདས། གྲགས་རྒྱུན་ཞིག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་རྔའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དབྱེ་མཚམས་འབྱེད་པ་ནི་ཚན་རིག་ཏུ་མ་མཐོང་ནའང་། གྲགས་རྒྱུན་ཐམས་ཅད་ཐ་གཅིག་ཏུ་ཚན་རིག་གི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ངེས་པའང་མ་མཆིས་ཏེ། མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཡི་གེ་མེད་པའི་སྔ་རོལ་དུ་སྔ་མའི་སྔ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་གྲགས་རྒྱུན་གྱི་ལམ་ནས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་སུ་བརྒྱུད་ཡོང་བས་སོ།། གཞན་ཡང་བོན་གྱི་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་སྐོར་དང་གེ་སེར་གྱི་སྒྲུང་ལྟ་བུ། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གསུང་རྣམས་སྟོན་པ་འདས་རྗེས་སུ་ཉན་ཐོས་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཡིད་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་བཀའ་བསྡུ་བྱས་ཚུལ་ལས་བཀའ་བསྡུ་ཐེངས་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ནི་སྟོན་པ་འདས་རྗེས་སུ་ལོ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ། ཐ་ན་ལོ་བཞི་བརྒྱའི་རྗེས་སུ་མཛད་ཚུལ་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གང་མང་ཞིག་ནི་ཚན་རིག་གི་ད་ལྟའི་ཆུ་ཚད་ཀྱིས་འགྲེལ་ཐབས་མེད་པ་མ་གཏོགས། ཚན་རིག་གི་བདེན་པ་གཏན་ནས་མེད་ཅེས་སུ་ཞིག་སྨྲ་བར་སྤོབས།

　　འོ་ན་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཞེ་ན། 《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》ལས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐུ་འཁྲུངས་སྐབས་རྒྱལ་བཞད་མས་རྒྱལ་བུ་མདུན་བསུ་བར་རོལ་མོ་དང་མཆོད་པ་འབུལ་བའི་གྲབས་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའི་བཀའ་ལུང་ལྟར་འོལ་མོ་ལུང་རིང་གི་མི་རྣམས་འདུས་ནས“ལ་ལས་ནི་ལྷ་ཕྱག་བཙལ་ལོ།། ལ་ལས་ནི་སྐོར་བ་བྱེད་དོ།། ལ་ལས་ནི་དར་ཕྱར་རོ།། ལ་ལས་ནི་དུང་བུད་དོ།། ལ་ལས་ནི་རྔ་བརྡུང་ངོ་།། ལ་ལས་ནི་གཤང་འཁྲོལ་ལོ།། ལ་ལས་ནི་བཅག་པར་བརྡེབ་བོ།། ལ་ལས་ནི་གླིང་བུ་འབུད་དོ།། ལ་ལས་ནི་པི་ཝང་བསྐྲོལ（དཀྲོལ）ལོ།། ལ་ལས་ནི་སྒོང་བསྒྱུར་རོ།། ལ་ལས་ནི་སྒོང་སྤོར་རོ།། ལ་ལས་ནི་འོ་མི་ཤག་འདེབས་སོ།། ལ་ལས་ནི་ཅོང་ཆེན་བརྡུང་ངོ་།། ལ་ལས་ནི་ཅིང་ཆེན་བསྒྲིལ་ལོ།། ལ་ལས་ནི་ཅིང་ཆེན་འདེག་གོ། ......”2 ཞེས་རོལ་ཆས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཀོད་ཡོད་པས་མཚོན་རྔ་སོགས་འདུས་པའི་རོལ་ཆ་གང་མང་ཞིག་དཀྲོལ་འབུད་བརྡུང་གསུམ་བྱེད་པའི་ཚུལ་ནི་དཔེ་ཆ་དེའི་ནང་མང་དུ་འབྱུང་བ་དེ་ལས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་སྐབས་ཐོག་དེ་ནས་རྔ་དར་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། དེའི་སྔ་རོལ་ནས་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་དེ། 《འབུམ་པའི་རྔ་རབས》ལས། “བསྭོ་སྔོན་གྱི་བསྐལ་བ་དང་པོ་ལ།། གཡུ་ལུང་ཤེལ་གྱི་བྲག་ཕུག་ཏུ།། འཆི་མེད་ཡུམ་སྲས་གཤེན་གསུམ་དང་།། དབལ་བོན་སྟག་ལ་མེ་འབར་གྱིས།། སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་འཛུགས་པ་དང་།། སེམས་ཅན་བདེ་ལ་བཀོད་པའི་དུས།། བར་གཅོད་ལོག་འདྲེན་འདུལ་བའི་ཚེ།། སྐུ་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་བསྐྱེད་ཅིང་།། གསུང་དུ་དབལ་སྐད་བཏབ་ཙམ་ན།། ཐུགས་ཀྱི་དགོངས་པས་རྔ་ཞིག་བཙལ།། དབལ་རི་ཕྱོགས་བཞི་དབུས་ལྔ་ནས།། ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་ཤིང་རྣམས་བསྡུས།། 3 ཞེས་འབྱུང་བ་འདི་ནི་བོན་གཞུང་ལྟར་ན་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྔོན་གྱི་བསྐལ་བ་ཡིན་པར་གསུངས། ཚུལ་དེ་རིགས་ནི་གནའ་དཔྱད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་དངོས་དཔང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་འཇོག་དཀའ་ནའང་རིག་པས་བརྟགས་ན་དེ་ཡང་བདེན་ཤོས་ཆེ་སྙམ་སྟེ། གང་ཡིན་ཟེར་ན། རྔ་ནི་རང་རེ་བོད་ཙམ་མ་ཟད་མི་རིགས་གང་མང་ཞིག་ལ་དར་མྱོང་ཞིང་དེའི་བྱུང་རབས་ཀྱང་མི་རིགས་དེ་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་བསྡུར་ནས་བལྟས་ན་རྔ་ནི་གནའ་མི་དག་གི་འཚོ་བ་ནས་གསར་གཏོད་བྱས་ཏེ་རིམ་བཞིན་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བ་ནི་གདོན་མི་ཟ་སྟེ། ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་གྱི་ཁྲོད་ནས་སྤྲོ་དགའི་དབང་གིས་རྡོ་དང་རྡོ་བརྡབས་པའམ་ཤིང་ཐུར་དང་ཤིང་ཐུར་བརྡབས་པ་སོགས་རྡེབ་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ལས་སྒྲ་སྣ་ཚོགས་གྲགས་པ་ལས་རིམ་བཞིན་ཤིང་རྔ་དང་དེ་ནས་རྫ་རྔ་འཁར་རྔ་སོགས་བྱུང་བ་ཡིན་སྲིད་ཅིང་། མཁས་པ་ལ་ལས་མི་རིགས་རིག་པ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆར་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་རྔའི་རིགས་སྣ་ཚོགས（ཤིང་རྔ་དང་རྫ་རྔ། འཁར་རྔ། གོ་རྔ་སོགས་འདུས）ཀྱི་རྣམ་པ་བསྡུར་བས་སྒྲ་གྲགས་པའི་ཤིང་རྔ་ནི་རྔའི་རིགས་སྣ་ཚོགས་སུ་ཅུང་གདོད་མའི་རིགས་སུ་འདོད་ཅིང་། དེའི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་མི་སྤྲའི་རིགས་དང་སྤྲ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་ཤིང་ཐུར་བརྡུང་བར་ཡར་འདེད་བྱས་ཆོག་པས། ཤིང་རྔ་ནི་གོ་རྔ་ལས་ཆེས་སྔ་བའི་རྔ་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་འདོད་4ཀྱང་། རང་རེ་གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ལ་ཤིང་རྔ་ཞིག་དར་བའི་གཏམ་མ་རྙེད་མོད་མ་མཐོང་མ་ཐོས་ཕྱིར་ན་མེད་པ་མིན། གནའ་དུས་ཞང་བོད་ལའང་ཤིང་རྔ་ཞིག་དར་མྱོང་ཡང་རྒྱུན་ཆད་ནས་མཐོང་དཀའ་བར་གྱུར་བའི་ངེས་པའང་མེད། གང་ལྟར་ཀྱང་བོད་ལ་རྔ་བྱུང་སྔ་བ་ནི་དོན་གྱིས་གྲུབ་སྟེ། བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ལྟར་ན་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ས་འོག་ནས་བུད་པའི་རིག་དངོས་ནང་རྫ་བཟོས་སྤྱོད་ཆས་མང་པོ་བྱུང་ཞིང་། ངོས་གཅིག་ཅན་གྱི་རྫ་རྔ་བྱུང་བའི་ལོ་རབས་ནི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པ་བདེན་དཔང་བྱས། 5 རིམ་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་འཚོ་བར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་སྟེ་ལྷའི་འདུ་ཤེས་ལས་མཆོད་འབུལ་སོགས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་དུ་བེད་སྤྱད་དེ་རྗེས་སུ་གདོད་བོན་དང་བཙན་བོན། གཡུང་དྲུང་གི་བོན་སོགས་སུ་རྔ་སྤྱོད་པ་ཤུགས་ཆེར་སོང་བར་སྙམ།

　　2. རྔའི་རིགས་དབྱེའི་སྐོར།

　　རྔའི་རིགས་དབྱེའི་ཕྱོགས་ནས་བོན་གྱི་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའམ་རིག་འཛིན་དག་གིས་གཙོ་བོ་ཐབས་ཤེས་དང་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་གམ་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ལ་དམིགས་ཏེ་དབྱིབས་དང་རྒྱུ་ཆ། དགོས་དབང་སོགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཕྱེ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེ་ལས། ཐབས་དང་ཐུགས་རྗེ་ཟུང་འབྲེལ་ཕྱིར།། ཐབས་ཀྱི་ཕྱག་ཆ་རྔ་ཞིག་དགོས།། ཞེས་དང་། 《ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ཟིལ་གནོན་རྔ་རབས》ལས་ཀྱང་། རྔ་ནི་ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་ལ།། ཐབས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེའི་ངོ་བོ་ཉིད།། ཞེས་རྔ་ནི་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཚོན་པར་གསུངས་པ་དང་། ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པ་འཇའ་ཚོན་སྙིང་བོ་ནས་རྔའི་དབྱེ་བ་གསུངས་སྐབས་སུ། “ལུང་ལས། དཀར་ལ་ཟླུམ་པ་ཞི་བའི་རྔ།། སེར་ལ་གྲུ་བཞི་རྒྱས་པའི་རྔ།། དམར་ལ་ཟླ་གམ་དབང་གི་རྔ།། མཐིང་ནག་ཁུ་གསུམ་དྲག་པོའི་རྔ།། ཟུར་བཞི་ལོགས་བརྒྱད་རྒྱུན་གྱི་རྔ།། ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་དབྱིབས་སོ་སོ་བཤད་ཀྱང་དེང་སང་གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ཞིང་འདིར་མཁས་དབང་གྲུབ་བརྙེས་ཀུན་གྱི་བཞེད་དུ་ཟླུམ་པོ་བྱེད་པ་ལགས་པས། ”6 ཞེས་པ་ལྟར་གཙོ་བོ་བོན་སྒྲུབ་པ་ལག་ལེན་གྱི་སྐབས་སུ་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་བཞི་ལ་རྔའི་རྒྱུ་ཆ་ཤིང་དང་ལྤགས་པ། ཁ་མདོག དབྱིབས་ལ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཁྱད་པར་ཕྱེ་ཡོད་དེ། ཞི་བ་ལ་བ་གླང་དཀར་པོ། རྒྱས་པ་ལ་གྱི་ལིང་སེར་པོ། དབང་ལ་གཡུ་འབྲུག་སྔོན་པོ། དྲག་པོ་ལ་ཆུ་གླང་སྔོན་པོ། རྒྱུན་ལ་དབལ་ར་ཁམ་དཀར་གྱི་པགས་པས་གཡོགས་པ་སོགས་རང་གཞུང་དུ་གྲགས་པ་ལྟར་རོ།། 7 དེ་བཞིན་དུ《འབུམ་པའི་རྔ་རབས》ལས་ཀྱང་། “ཟླུམ་ཞིང་འཁྱིལ་བ་ཞི་བའི་རྔ།། མཛེས་ལ་གྲུ་བཞི་རྒྱས་པའི་རྔ།། ཟླ་གམ་ལྷུན་ཆགས་དབང་གི་རྔ།། ཟུར་གསུམ་གདུག་པ་དྲག་པོའི་རྔ།། རིགས་དང་མཐུན་པའི་ལྤགས་པས་གཡོགས།། དེ་དང་མཐུན་པའི་རྒྱུས་པས་དྲུབ།། སྣ་ཚོགས་རང་མཐུན་རྔ་བརྡ་བཏགས།། ”8 ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་དབྱིབས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཟླུམ་པོ་དང་གྲུ་བཞི། ཟླ་གམ། ཟུར་གསུམ་སོགས་ཡོད་པ་དང་། ཆེ་ཆུང་གི་ཆ་ནས་ཆེ་བ་རྔ་བོ་ཆེ་ཞེས་པ་དགོན་པ་ན་རྔ་གང་ཆེ་བཞེངས་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་ཆུང་བ་སོར་མོའི་བར་ནས་སྤྱོད་པའི་ཌཱ་མ་རུ་སོགས་ཡོད་པ་དང་། མདོག་གི་ཆ་ནས་དཀར་པོ་དང་སེར་པོ། དམར་པོ། སྔོན་པོའམ་མཐིང་ནག་སོགས་ཡོད་པ། དེ་བཞིན་རྔ་ཤིང་ལ་ཙན་དན་ཤུག་པ་ཨ་དཀར་སྦ་སྨྱུག་སོགས་ཤིང་སྣ་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཞེངས་སྲོལ་ཡོད་པ་དཔེར་ན《སྟག་ལ་སྤུ་གྲི་དཀར་ནག་དམར་གསུམ་གྱི་རྔ་རབས》ཞེས་པ་ལས་རྔ་བཞེངས་ཚུལ་གྱི་བྱུང་རིམ་གསལ་བོ་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་9ལྟར་དང་། དེ་བཞིན་རྔ་པགས་ལའང་སེང་གེ་དང་འབྲོང་། བ་གླང་ཆུ་གླང་གི་པགས་པ། རྟ་དང་རའི་པགས་པ། ཐ་ན་མི་ཡི་པགས་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་གཡོགས་པའི་སྲོལ་མཆིས་ཚུལ་བན་བོན་གཉིས་ཀའི་གཏམ་ལ་གྲགས་ཤིང་སྔོན་གྱི་དུས་ལ་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་ད་ལྟ་རྒྱུ་ཆ་དེ་རིགས་ལག་སོན་དཀའ་འདུག་དང་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་དེ་རིགས་ཀྱང་བཟོ་རྩལ་དཀའ་སླའི་དབང་གིས་སམ་ཡང་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་པས་དབྱིབས་ཟླུམ་པོ་ལས་གཞན་གྲུ་བཞི་དང་ཟླ་གམ། ཟུར་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མཐོང་དཀོན་པར་གྱུར་འདུག མདོར་ན་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་རྔའི་རིགས་ལ“རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་དཔག་བསམ་ཤིང་།། རྫ་རྔ་ཅང་ཏེ་རྔ་བོ་ཆེ།། ཙན་དན་བརྗིད་ལྡན་རྒྱུས་མང་རྔ།། བསམ་ཡས་མ་ཊཾ་བསྒྲལ་བའི་རྔ།། དཔེ་ཆེན་གསང་བའི་རྔ་ཆེན་འདིས།། བྷནྷ་ལྟག་སྤྲོད་རུ་ཏྲ་བསྒྲལ་བའི་རྔ།། ”10 ཞེས་འབྱུང་བའི་རྔའི་རྣམ་གྲངས་དེ་རིགས་དེང་གི་དུས་སུ་སྦྱར་ནས་གླེང་ན། བོན་ཕྱོགས་སུ་དགོན་པ་དང་སྔགས་འཆིང་གི་སྡེ་ནས་སྤྱོད་པའི་རྔ་ལ་རིགས་དབྱེ་མང་པོ་མི་སྣང་ཞིང་རྒྱུགས་ཆེ་བ་དག་ནི་གཤམ་གསལ་འདི་དག་ཡིན།

　　རྔ། སྤྱིར་རྔ་ཞེས་ན་སྤྱི་མང་དུ་འཇུག་དགོས་ཀྱང་ཡོངས་གྲགས་སུ་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བཞིན་ཡོད་དེ། མདོ་རྒྱུད་དག་ནའང་རྔ་དང་འཁར་རྔ་བརྡུང་ཞེས་ལྷན་དུ་འབྱུང་བས་སོ།། འདིར་བཤད་པའི་རྔ་ནི་དབྱིབས་ཟླུམ་པོ་ལ་ངོས་གཉིས་པགས་པས་གཡོགས་པའི་རྔ་སྟེ། ཆེ་ཆུང་ནི་ཚངས་ཐིག་ལ་ལི་སྨི༦༠ཡས་མས། རྒྱུན་དུ་མདུན་ངོས་སུ་རྒྱུན་ཐག་གིས་གནམ་ལ་བཏགས་ནས་ཡོད་ཅིང་། བརྡུང་དུས་ལག་གཡས་པས་རྔ་དབྱུག་བཟུང་ནས་ངོས་གང་རུང་ལ་བརྡུང་བ་ཡིན། གོང་ནས་རྔའི་བཤད་པ་མང་དུ་འབྱུང་བ་དག་དང་གཞུང་སོ་སོ་ནས་བྱུང་བའི་རྔ་རབས་སྐོར་ཡང་འདི་ལ་སྦྱར་ནས་གླེང་བ་ཡིན།

　　ལག་རྔ། ལག་རྔ་ནི་གཙོ་བོ་དགོན་པ་ནས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བ་སྟེ། ངོས་གཉིས་ཅན་གྱི་རྔ་ལ་ལག་པས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡུ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་སྟེ། ཆེ་ཆུང་ཚངས་ཐིག་ལ་ལི་སྨི༥༠ནས༦༠ཡས་མས། བརྡུང་དུས་ལག་གཡོན་པས་རྔ་ཡུ་ནས་དམ་པོར་བཟུང་སྟེ་གཡས་པས་རྔ་དབྱུག་གིས་བརྡུང་བ་ཞིག་ཡིན། སྟབས་བདེའི་དབང་གིས་ཡུ་བ་ཙམ་ཡོད་པ་མ་གཏོགས་གོང་གི་རྔ་དང་ཁྱད་ཡེ་མེད།

　　འཁར་རྔ། འཁར་རྔ་ནི་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་རྒྱུ་འཁར་བ་ལས་གྲུབ་ཅིང་། དབྱིབས་ཟླུམ་པོ། ཆེ་ཆུང་ནི་རྒྱུན་པར་ཚངས་ཐིག་ལ་ལི་སྨི༤༠ཡས་མས། ཐ་གུས་ཟུར་གཉིས་ནས་དྲངས་ཏེ་ལག་གཡོན་པར་བཟུང་སྟེ་ལག་གཡས་པས་རྔ་དབྱུག་གིས་བསྣུན་པ་ཞིག་ཡིན། འཁར་རྔ་ནི་སྒྲ་གྲགས་ཚད་ཆེ་བས་རྔ་དང་ལག་རྔར་བསྡུར་ན་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཚད་ཅུང་ཉུང་སྟེ། གཙོ་བོ་དགོན་པ་ཡིན་ན་ཚོགས་ཞུགས་ཀྱི་བརྡ་གཏོང་བྱེད་དུ་བརྡུང་བ་དང་། དེ་མིན་མདོ་ཕྱོགས་སུ་སིལ་རོལ་དང་གཡང་འགུག་སོགས་ཀྱི་སྐབས་གཏོང་བ་དང་། སྔགས་ཕྱོགས་སུ་ལྷ་སོགས་སྤྱན་འདྲེན་དང་རོལ་མོ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད།

　　ཌཱ་མ་རུ་དང་ཅང་ཏེའུ། དེ་གཉིས་ཕལ་ཆེར་འདྲ་སྟེ་མི་འདྲ་ས་ནི་ཅང་ཏེའུ་ནི་ཌཱ་མ་རུ་ལས་ཁ་སྤྲོད་ཀྱི་བར་སྐེད་དམ་གཞོག་གཉིས་ཀྱི་དབྱིབས་ཅུང་རིང་བའི་རྣམ་པར་གྲུབ་ཡོད། ཆེ་ཆུང་ནི་ཚངས་ཐིག་ལ་ལི་སྨི༢༠ནས༣༠ཡས་མས། དེ་གཉིས་ལས་ཌཱ་མ་རུ་ཅུང་རྒྱུགས་ཆེ་བར་སྣང་། དབྱིབས་ཆུང་བ་མ་གཏོགས་འདི་གཉིས་ཀྱང་རྔའི་རིགས་སུ་འཇོག་རུང་ངོ་།། དེས་ན་དེའི་རྒྱུ་ཆའང་རྔ་ཤིང་ལྟར་ཙན་དན་དཀར་དམར་དང་སེང་ལྡེང་སོགས་ལ་སྤྲེའུ་ལྤགས་པས་གཡོགས་ཤིང་དམིགས་བསལ་དུ་ཅང་ཏེའུ་ལ་མི་ཡི་ཐོད་པ་བྱེད་ཅིང་དེ་ལ་གསང་བའི་རྔ་ཆུང་ཞེས་འབོད་དེ། “ཐོད་པ་ལ་བྱས་པ་དེ་ལ་གསང་བའི་རྔ་ཆུང་ངམ་ཅང་ཏེའུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེ་ལས། གསང་བའི་རྔ་ཆུང་ངམ་ཅང་ཏེའུ།། བཅུ་དྲུག་ཕོ་དང་བཅུ་གཉིས་མོ།། ཐོད་པ་ལས་བྱས་བསྐོར་བ་ནི།། ལྟག་སྤྲད་བདེ་བའི་ཁྱད་པར་ཅན།། ཞེས་པས། སྐྱེས་པ་ཕོ་ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་དང་མོ་ལོ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཐོད་པ་སྨིན་མཚམས་ནས་འབྲེག་སྟེ། སྤྱི་བོ་ནས་བསྐོར་ཞིང་ལྟག་པ་སྤྲད་ཐོད་སྔུན་ཕྱོགས་འོག་ཏུ་འོང་བར་བྱའོ།། དེ་ཡང་སྐྱེས་པ་ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་ཁུ་བ་འཛག་ཅིང་། བུད་མེད་ལོ་བཅུ་གཉིས་པ་ལ་ཟླ་མཚན་འབྱུང་བ་ཡིན་པས། དེ་དག་མཉམ་པར་སྦྱར་བ་ལ་དགའ་བདེ་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེས་པ་ཡིན་གྱི། དེའི་གོང་དུ་ཁུར་ཁྲག་མི་འཛག་པའི་ཕྱིར་དགོས་པ་མི་འགྲུབ་བོ།། ”11 ཞེས་འབྱུང་བ་འདི་གཙོ་བོ་ནི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གནད་ལ་དགོངས་ཤིང་གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཉོན་མོངས་ཀྱི་འཁྲུལ་བ་གཅོད་པ་དང་རྣམ་རྟོག་དབྱིངས་སུ་ཞི་ཞིང་གཙང་དམེ་གཉིས་འཛིན་གྱི་རྟོག་པ་སེལ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་མོད། མི་ལ་ལས་དེ་མ་ཤེས་པར་བོན་པོས་བྱིས་པ་བླུས་རྗེས་བསད་ནས་དེའི་ཐོད་པ་དང་པགས་པ་སོགས་ཀྱིས་རྔ་བཟོ་ཀྱིན་འདུག་ཅེས་དྲ་ཐོག་ན་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་དེ་འདྲ་བྲིས་ཡོད་པ་མཐོང་མྱོང་ཡང་མ་ཤེས་ཤེས་མདོག་གིས་སྨྱོ་ལབ་བརྒྱབ་སྟེ་བོན་ལ་དམའ་འབབ་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་ཅང་མེད། བོན་པོའི་རྔ་ལ་ཐོད་པ་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་མི་གསོད་པའི་སྙད་འདོགས་ན་སྔགས་རྙིང་མ་སོགས་ལའང་དེ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་ལྷག་པར་དུ་སྔགས་ཀྱི་དམ་རྫས་ལྔ་དང་ཤ་ཆེན་ལྔ་སོགས་ཇི་ལྟར་འགྲེལ།

　　མདོར་ན《སྟག་ལ་སྤུ་གྲི་དཀར་ནག་དམར་གསུམ་གྱི་རྔ་རབས》ཞེས་པ་ལས། “ཤེལ་གྱི་རྔ་ཆུང་སི་ལི་ལི།། བྷན་ངྷ་སྒྲ་སྐད་ཁྲ་ལ་ལ།། རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་རྔ་སྐད་དི་རི་རི།། རྫ་རྔ་ཤིང་རྔ་རྔ་སྐད་ཏིངས་སེ་ཏིང་།། མཁར་རྔ་གྷ་ངྷའི་རྔ་སྒྲ་ཁྲངས་སེ་ཁྲངས།། དུང་ཕོ་སྐན་སྒྲ་ཀྱུ་རུ་རུ།། རྒྱུད་མང་རྔ་སྒྲ་དི་རི་རི།། ”12 ཞེས་པ་ལས་བོན་ཕྱོགས་སུ་སྤྱོད་པའི་རྔའི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། རྒྱུ་ཆ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་རྔའི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་དག་དང་དེ་དག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྐད་སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་མཆིས་པ་རྣམས་སྙན་ངག་གི་ཉམས་དང་བཅས་སྤྱི་སྡོམ་གནང་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།།

　　3.རྔའི་སྤྱོད་ཚུལ་དང་དེའི་བྱེད་ནུས་སྐོར།

　　བོན་ཕྱོགས་སུ་མདོ་སྔགས་གཉིས་ནས་རྔ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་སྔགས་ཕྱོགས་སུ་ཕལ་ཆེར་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་གཞུང་གང་ལའང་རྔ་རབས་རེ་མེད་མི་སྲིད་པས་རྔ་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་མཆོད་ཆས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། གང་བསྒྲུབ་བྱའི་ལྷ་དེ་ཐུགས་དམ་བསྐང་མིན་དང་བྱིན་རླབས་འཐོབ་མིན། ཐ་ན་དོན་གཉིས་འགྲུབ་མིན་ལ་ཐུག་པའི་གལ་གནད་ཆེ་བ་དེ་ལས་གཞན་གང་ཡང་མེད་པ་ལྟར་དུ་སྣང་འདུག རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས་བོན་པོས་རྔ་སྤྱོད་པ་དང་དེ་ལ་གཙུག་མཐོང་གནང་བ་ནི་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་སོགས་བོད་བརྒྱུད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ཀུན་ལས་ཀྱང་ཚད་མཐོ་བས། བོན་ལ་རྔ་ལྷག་ཏུ་ནས་དར་སོ་ཆེ་ཞིང་རྔ་རབས་ཀྱི་གཞུང་གྲངས་མང་བ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་རྔའི་སེམས་ཁམས་འདུ་ཤེས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་རྨང་རྡོ་ཡང་སྲ་ཞིང་འཐས་པ། གཏིང་ཟབ་ལ་རྔམས་མཐུག་པ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པས། གཤམ་ནས་ཅུང་ཞིབ་ཏུ་གླེང་ན།

　　༡.མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་རྔ་སྤྱོད་ཚུལ།

　　སྤྱིར་མདོ་སྔགས་གཉིས་བསྡུར་ན་མདོ་ཕྱོགས་སུ་རྔ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཚུལ་ཉུང་ལ། སྔགས་ཕྱོགས་མང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད། དཔེར་ན་བོན་གྱི་རྒྱལ་བ་གཉིས་པར་གྲགས་པའི་མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་བྲུ་ལུགས་ལྟར་ན་མདོ་གཡུང་དྲུང་ཀློང་རྒྱས་དང་མདོ་ཆོག་ཆོ་ག་བཅུ་གཉིས་སོགས་གང་གི་སྐབས་སུའང་སྔགས་ལུགས་ལྟར་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་འདོན་རྟ་དང་སྦྱར་ནས་རྔ་བརྡུང་སྟངས་དེ་འདྲ་མེད་པར་གཙོ་བོ་རང་གཞུང་དུ་མཆོད་པ་དང་བཤགས་པ་སོགས་སྐབས་དང་མཚམས་རེའི་རྔ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཅིག་གཉིས་གསུམ་བཞི་ལྔ་དྲུག་བདུན་བརྒྱད་ཅེས་ཐོག་མར་དལ་བུར་གཅིག་རེ་གཅིག་རེ་བྱས་ནས་རིམ་བཞིན་མགྱོགས་པོར་བརྡུང་སྟངས་དེ་ཙམ་ལས་མེད་པར་སྣང་ངོ་།། དེ་བཞིན་འཁར་རྔ་ཡང་མཆོད་པ་སོགས་སིལ་རོལ་གྱི་སྐབས་ཙམ་མ་གཏོགས་བརྡུང་སྲོལ་མེད། འོན་ཀྱང་སྐྱང་ལུགས་13སུ་གཅོད་པར་ཡང་སྔགས་ལུགས་ལྟར་རྔ་བརྡུང་སྲོལ་ཡོད་པར་བཤད་དོ།། དེར་ཁོང་ལ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཞུས་པ་ན་ཁོང་གི་ཞལ་ནས་བདེ་ཆེན་ཞིང་ནས་སློབ་དཔོན་དྲན་པ་ནམ་མཁས་གཅོད་ཀྱི་སྐབས་སུ་འདི་ལྟར་རྔ་བརྡུང་བཞིན་ཡོད་པས་ངས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བསླབས་པ་ཡིན་ཞེས་གསུང་གནང་པར་གྲགས་སོ།། གཞན་མདོ་ཕྱོགས་སུ་ཌཱ་མ་རུ་དང་ཅང་ཏེའུ་གཉིས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྲོལ་མེད།

　　སྔགས་ཕྱོགས་སུ་གཞུང་གང་དང་གང་ཞིག་གསུང་བའི་སྐབས་སུའང་རྔ་ནི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། ཕལ་ཆེར་གཞུང་རེ་ལ་རྔ་རབས་རེ་ཡོད་པ་དང་དེ་དག་གི་སྐབས་སུ་བརྡུང་སྟངས་ཀྱང་མི་གཅིག་པ་རེད། དཔེར་ན། རྔའི་བརྡུང་ཚུལ་སྐོར་ལ་ཀུན་གྲོལ་གྱིས“གཞན་ཡང་སྒྲུབ་རྔ་གདང་འགེལ་མའི་དུས་སུ། བསྲུང་བསྐང་རྣམས་ལ་ཚུར་བརྡུང་། བཟློག་བསད་རྣམས་ལ་ཕར་བརྡུང་བ་དང་། མཆོད་རྔ་ལྡིང་ཁང་མའི་དུས་སུ། རྔ་ལྕགས་ཟུང་གི་མཆོད་རོལ་ཟུང་བརྒྱགས་བྱེད་པ་སྟེ། ”ཞེས་དང་། “ལས་སྦྱོར་ལག་འཆང་མའི་དུས་སུ། རྔ་ཟུར་ཐོད་ཟུར་འཕྲོད་པའི་ངོས་ནས། བསྲུང་བསྐང་རྣམས་ལ་ཚུར་བརྡུང་ཞིང་། བཟློག་བསད་རྣམས་ལ་ཕར་བརྡུང་སྟེ། རྔ་ལྕགས་རང་གི་ཕྲག་པར་ཡོང་ཞིང་རོག་ལ་མི་གཟན་པར་དགོས་ཚུལ”14 གསུངས་སོ།། དེ་བཞིན་ཌཱ་མ་རུ་དང་ཅང་ཏེའུ་དཀྲོལ་ཚུལ་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “ཌཱ་མ་རུའི་ཅང་ཏེའུ་རྒྱུན་མངས་ཀྱི་དག་པ་དྲན་པའི་སྒོ་ནས་དཀྲོལ་བར་བྱ་སྟེ། རྒྱུད་ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་ལས། ཐབས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཅང་ཏེའུ་ཉིད།། ཤེས་རབ་ཌཱ་མ་རུ་ཡི་སྒྲ།། ཞེས་པས། ཌཱ་མ་རུའམ་ཅང་ཏེའུའི་རྒྱུན་མངས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་ཐབས་ཀྱི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་མཚོན་ལ། སྒྲ་སྐད་ནི་ཤེས་རབ་སྟོང་བ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་སྒྲོགས་པའི་ཚུལ་ཡིན་ཏེ། གཏེར་རྙིང་རྣམས་ལ་གཉིས་བརྡུང་གི་དུས་སུ་མ་དང་མཁའ་འགྲོ་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད། ཅེས་པས། སུམ་བརྡུང་གི་ཚབས་སུ། མ་དང་མཁའ་འགྲོ་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་སྟོང་དང་རྩ་གཉིས། ཞེས་སོ།། གཏེར་གསར་རྣམས་ལ་ཌཱ་བརྡུང་མཁའ་འགྲོ་འབུམ་བཞད་དམ། ཡང་ན་གཉིས་བརྡུང་གི་ཚབས་སུ།། བྱང་ཆུབ་རྡོ་རྗེ་མཁྱེན་ཅིང་དགོངས། གཅིག་གཉིས་བརྡུང་གི་ཚབས་སུ།། བྱང་ཆུབ་རྡོ་རྗེ་མཁྱེན་ཅིང་དགོངས།། གཉིས་བསྐོར་བྱེད་པར་ཤེས་སོ།། ཚིག་བཤད་ཀྱི་དུས་སུ་ཌཱར་སིལ་ཡིན་ན་ཌཱ་མ་རུ་ཚུར་དཀྲོལ། སིལ་སྙན་ཕར་དཀྲོལ། ཌཱ་དྲིལ་ཡིན་ན་གཉིས་ཀ་ཕྱིར་དཀྲོལ་ལ་ངེས་ཚིག་ནི། ཌཱ་རུ་ནི་ཀུན་ཏུ་བཟང་བོ། དྲིལ་བུ་ནི་དམ་ཚིག་སྒྲོལ་མ་ཞེས་ཡོང་དགོས་སོ།། འཇོག་པའི་ཚེ་ཕོ་ཐོད་དང་བྱང་སེམས་དཀར་པོ་བྱུག་པ་དེ་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འོང་བཞིན། མོ་ཐོད་དང་བྱང་སེམས་དམར་པོ་བྱུག་པ་དེ། གཡོན་དུ་འོང་བར་བྱ་སྟེ། ལྷ་ཡམ་ཡུམ་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་དུ་བསླངས་ནས་བཞག་པ་མ་གཏོགས་སྟེང་འོག་གོ་ནོར་དུ་སྦུབ་པ་སོགས་ཤིན་ཏུ་མི་རུང་ངོ་།། ”15ཞེས་སོ།།

　　གཞན་དགོན་པ་དང་སྔགས་འཆིང་གི་སྡེ་ནས་འཆམ་སོགས་འཁྲབ་པའི་དུས་སུའང་རྔ་ནི་རོལ་ཆས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེའི་སྐབས་སུ་རྔ་དང་འཁར་རྔ། སྦུབས་ཆོལ། དུང་ཆེན་སོགས་མཉམ་དུ་བརྡུང་འབུད་འཁྲོལ་གསུམ་བྱས་པའི་དབྱངས་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་འཁྲབ་སྟོན་པ་དག་གིས་བཀའ་སྐྱོང་ཅི་རིགས་ཀྱི་ཞལ་འབོག་གྱོན་ཞིང་དེ་དག་གི་བཟོ་ལྟ་དང་ཉམས་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྟངས་སྟབས་བསྒྱུར་ཏེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་སྟོན་བཞིན་ཡོད།

　　༢.རྔ་སྒྲའི་དགོས་ཕན་དང་བྱེད་ནུས།

　　གོང་ནས་ང་ཚོས་རྔའི་བྱུང་འཕེལ་དང་རིགས་དབྱེ། ཆེ་ཆུང་། བརྡུང་ཚུལ་སོགས་གང་མང་ཞིག་གླེང་གླེང་ཡང་མདོར་དྲིལ་ན་རྔའི་དགོས་ཕན་ནི་རྔ་སྒྲའི་སྟེང་ལ་འབབ་དགོས་པས། རྔ་སྒྲ་མི་གྲགས་པའི་རྔ་ནི་བཟོ་ལྟ་ཙམ་ལས་དེ་ལ་དགོས་ཕན་དང་དོན་སྙིང་ཅི་ཡང་མེད། དེས་ན་རྔ་སྒྲའི་བྱེད་ནུས་སམ་སྒྲུབ་གཤེན་དག་གིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་དོན་འགྲུབ་པའང་བགར་ན་དོན་ཚན་ལྔར་འདུས་སོ་སྙམ།

　　གཅིག མཆོད་པའི་ནུས་པ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན། མདོ་སྔགས་གང་ཡིན་ཀྱང་ཐོག་མར་རྔ་སྒྲ་སོགས་བརྡུང་འབུད་དཀྲོལ་གསུམ་གྱི་རོལ་ཆས་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་དབྱངས་ཐམས་ཅད་ལྷ་བླ་མ་ཡི་དམ་དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོ་བོན་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་སོགས་ལ་མཆོད་འབུལ་གྱི་བྱེད་ནུས་ཐོན་བཞིན་ཡོད་དེ། སྤྱིར་མཆོད་པ་འབུལ་བ་སོགས་ཐམས་ཅད་ཚོགས་བསགས་ཀྱི་ཐབས་ཡིན་ཞིང་། ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་མདོ་ལུགས་ལྟར་ན་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་སྔགས་ལུགས་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་མཆོད་པ་འབུལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་། མདོ་ལས། ཚོགས་གཉིས་དག་ནི་རྫོགས་པ་ལས། སངས་རྒྱས་རྒྱུ་གཞན་ཡོད་མ་ཡིན། ཞེས་པ་ལྟར་ཤར་རྫ་བའི་ཞལ་ནས་ཀྱང་། གནས་ལུགས་ཀྱི་དོན་མ་ནོར་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་ཚོགས་བསགས་པ་གལ་ཆེ། དེ་བས་ན་ཚོགས་བསགས་པའི་ཐབས་ལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞིག་རྒྱལ་བ་ཐབས་མཁས་ཤིང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་བས་གསུངས་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྔ་སོགས་བརྡུང་འབུད་དཀྲོལ་གསུམ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཚོགས་བསགས་ཀྱི་ཐབས་ལས་མ་འདས་སོ།། གཞན་ཡང་བོན་ཕྱོགས་སུ་མཆོད་བྱེད་ཀྱི་ཕྱག་ཆ་ཅི་རིགས་ལས་རྔ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ལྔ་ལས་གསུང་གི་ཕྱག་ཆར་བཞག་ཡོད་པ་རེད།16

　　གཉིས། དཔའ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ། རྔ་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲུབ་གཤེན（བོན་ཉམས་སུ་ལེན་མཁན）གང་དེར་དཔའ་དང་ཡིད་ཆས་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད། སྤྱིར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ཐད་ནས་བཤད་ན་དད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཇུག་སྒོ་ཡིན་ལ། དད་པའི་ངེས་ཚིག་ནི་ཡུལ་ལ་མོས་པས་གུས་བྱེད་པའོ་ཞེས་པ་ལྟར། དད་པ་ནི་ཡིད་ཆས་དང་མོས་པ། གུས་པ། དང་བ་བཞིའི་སྟེང་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན། དེ་དག་འབྱུང་བ་ལའང་ཕྱི་ནང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཉིས་ལ་རག་ལས་པར་འདོད་དེ། ནང་གི་རྐྱེན་ནི་གཙོ་བོ་གཞི་དེ་ལ་ཡིད་རྟོན་གྱི་བསམ་པ་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་དང་། ཕྱིའི་རྐྱེན་ནི་གཟིགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རག་ལྔ་གང་རུང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའོ།། དེས་ན་ཆོས་དད་པ་ཞིག་ལ་ནང་སེམས་ཀྱི་དད་པ་ནི་གཞིར་བཞག་གི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། ལྷག་པར་ཡང་སྔགས་ཉམས་སུ་ལེན་སྐབས་གཅིག་ནས་བསྒྲུབ་བྱའི་ཡི་དམ་ལྷའི་ང་རྒྱལ་སྐྱོང་བ་དང་། གཉིས་ནས་སྒྲུབ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱང་དཔའ་དང་སྤོབས་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་རྔ་སྒྲས་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོན་བཞིན་པའོ།། སྔོན་བོད་ལ་དེ་འདྲའི་སྲོལ་ཡོད་མེད་མ་ཤེས་ཀྱང་དཔེར་ན་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་སུ་དམག་མིའི་དཔའ་བསྐྱེད་ཕྱིར་གཡུལ་སར་རྔ་བོ་ཆེ་བརྡུང་བ་དེ་བཞིན་ནོ།།

　　གསུམ། བསྐུལ་བའི་ནུས་པ། བོན་གྱིས་རྔ་བརྡུང་བས་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་སྤྱན་འདྲེན་པ་དང་བསྐུལ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་འདོད་དེ། 《ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ཟིལ་གནོན་རྔ་རབས》ལས།། ། “བསྭོ་དེ་རིང་སྲིད་པའི་དབལ་བོན་བདག་ཅག་གིས།། སྐྱེ་འགག་མེད་པའི་རྔ་བརྡུང་ངོ་།། ཚད་མེད་བཞི་ཡི་རྔ་ཆེན་འདི།། ཞི་ཁྲོ་བསྐུལ་བའི་རྔ་བརྡུང་ངོ།། ཁྲོ་བོ་རོལ་བའི་རྔ་བརྡུང་ངོ་།། བོན་སྐྱོང་སྲུང་མ་བསྐུལ་བའི་རྔ་བརྡུང་ངོ་།། མ་མོ་འབོད་པའི་རྔ་བརྡུང་ངོ་།། བདག་ཅག་དབལ་གཤེན་སྒྲུབ་པ་པོས།། སྐྱེ་འགག་མེད་པའི་སྟོང་ཉིད་ངང་ལ་བརྡུང་།། ཚད་མེད་བཞི་ཡི་རྔ་ནི་སྙིང་རྗེའི་ངང་ལ་བརྡུང་།། ཞི་ཁྲོ་བསྐུལ་བའི་རྔ་ནི་འགྱིང་ཞིང་འགྱིང་ཞིང་བརྡུང་།། ཁྲོ་བོ་རོལ་བའི་རྔ་ནི་འཆམ་ཞིང་འཆམ་ཞིང་བརྡུང་།། སྲུང་མ་བསྐུལ་བའི་རྔ་ནི་བརྡུང་ཞིང་བརྡུང་ཞིང་བརྡུང་།། མ་མོ་འབོད་པའི་རྔ་ནི་མདུར་ཞིང་བརྡུང་།། དགྲ་བགེགས་གསོད་པའི་རྔ་ནི་བརྡུང་ཞིང་བརྡུང་།། དེ་ལྟར་དྲག་པོའི་རྔ་བརྡུང་བས།། འདུས་འདུས་རྔ་ཡི་སྐད་ལ་འདུས།། དབལ་སྲས་རྔམ་པའི་བཀའ་བཞིན་དུ།། བོན་སྐྱོང་སྲུང་མ་དམ་ལ་འདུས།། ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་དམ་ལ་འདུས།། ཡུལ་ས་གཞི་བདག་དམ་ལ་འདུས།། ”17 ཞེས་པ་དང་། ཡང“འོག་མིན་གནས་མཆོག་ཕོ་བྲང་ན།། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་བསྐུལ་བ་ཡང་།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུང་བས་བསྐུལ།། ཁྲོ་རྒྱལ་ཐམས་ཅད་དགྱེས་པ་ཡང་།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུང་བས་དགྱེས།། ”18 ཞེས་པ་ལྟར་རོ།།

　　བཞི། བཟློག་པའི་ནུས་པ། དེ་བཞིན་དུ་བོན་གྱིས་རྔ་བརྡུང་བས་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་དབྱིངས་ནས་བསྐུལ་ཏེ་མ་རུང་དགྲ་བགེགས་བར་ཆོད་ཐམས་ཅད་བཟློག་པར་འདོད་དེ། 《སྟག་ལ་སྤུ་གྲི་དཀར་ནག་དམར་གསུམ་གྱི་རྔ་རབས》ཞེས་པ་ལས། “རྔ་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྟོང་གསུམ་གཡོ་བའི་རྔ།། རྔ་འོད་འབར་བའི་ཉི་ལྟར་ཤར།། རི་རབ་ཀུན་ཀྱང་བསྙིལ་ཞིང་བཤིག། རྒྱ་མཚོ་ཀུན་ཀྱང་འཁྲུག་ཅིང་རྙོག། ས་གཞི་ཀུན་ཀྱང་འགུལ་ཅིང་ལྡོག། ནམ་མཁའི་ལྷ་བདུད་གནམ་མི་བདེ།། ཀླུ་ཕྲུག་ཀུན་ཀྱང་འབོག་ཅིང་འབྲོག། བདུད་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་སྐྲག་ཅིང་བརྒྱལ།། གནོད་བྱེད་འབྱུང་བོའི་དོན་སྙིང་ཁོང་ནས་ཕྱུང་།། མ་ཊཾ་རུ་ཏྲ་ཁ་པོ་སུལ་བུར་ཐོངས།། ཨ་མོ་མགོ་འབུམ་ཁྲག་སྐྱུག་བརྒྱལ།། ”ཞེས་དང་། ཡང་“མ་ཊཾ་སྲིན་པོ་བསྒྲལ་བ་ཡང་།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུང་བས་བསྒྲལ།། ངྷ་ཤ་གྷྲི་བ་བཏུལ་བ་ཡང་།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུང་བས་བརྡུང་།། སྡང་བའི་དགྲ་བོ་བསྒྲལ་བ་ཡང་།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུང་བསྒྲལ།། སྐྱེ་བོ་ཡ་ཀ་བཏུལ་བ་ཡང་།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུང་བས་བཏུལ།། བར་ཆོད་ལོག་འདྲེན་བཏུལ་བ་ཡང་།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་འདི་ཡིས་བཏུལ།། དབལ་གྱི་རྔ་སྒྲ་དི་རུ་རུ།། ཤེལ་གྱི་གཤང་ཆུང་སི་ལི་ལི།། དབལ་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུང་བ་ཡིས།། བདུད་སྲིན་ཐལ་བ་རྡུལ་དུ་རློག། ”19 ཅེས་སོ།།

　　ལྔ། བྱིན་རླབས་འཇུག་པའི་ནུས་པ། བོན་གྱིས་རྔ་བརྡུང་བས་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་བསྐུལ་ཞིང་དེ་དག་གི་ཐུགས་དམ་བསྐངས་པས། རང་ཉིད་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་ལྷ་རྣམས་གཞའ་དང་སྤྲིན་ལྟར་གཏིབས་ཏེ་མི་འདོད་པའི་དགྲ་བགེགས་བར་ཆོད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བསྒྲལ་ཏེ་སྒྲུབ་གཤེན་རང་ཉིད་ཀྱང་ལྷ་རིགས་དེ་དག་གིས་བྱིན་གྱིས་རླབས་ཏེ་ལྷ་མིའི་བར་འབྲེལ་མཐུད་བྱུང་སྟེ་གཅིག་འདྲེས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་པར་འདོད་དེ། 《འབུམ་པའི་རྔ་རབས》ལས། “དེ་ལ་གསུང་ཞིག་བསྒྲགས་པའི་ཚེ།། ཡི་དམ་ཞི་ཁྲོ་ཉི་ལྟར་གསལ།། དབང་དྲག་ལྷ་ཚོགས་གཞའ་ལྟར་འཁྱུད།། བོན་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཐོག་ལྟར་འགྲིལ།། དེ་ལ་ལན་གཅིག་བརྡུང་བའི་ཚེ།། ཀུན་ཏུ་བཟང་བོ་ལ་སོགས་ཏེ།། ཞི་བའི་ལྷ་ཚོགས་ཐུགས་དམ་བསྐང་།། ཀུན་སྣང་ཁྱབ་པ་ལ་སོགས་ཏེ།། རྒྱས་པའི་ལྷ་ཚོགས་དབྱིངས་ནས་བསྐུལ།། གཙོ་མཆོག་མཁའ་འགྱིང་ལ་སོགས་ཏེ།། དབང་གི་ལྷ་ཚོགས་མཁའ་ལ་གཏིབས།། དབལ་གསས་རྔམ་པ་ལ་སོགས་ཏེ།། དྲག་པོའི་ལྷ་ཚོགས་ཀློང་ནས་བཞེངས།། ཡེ་ཤེས་དབལ་མོ་ལ་སོགས་ཏེ།། བོན་སྐྱོང་སྲུང་མ་གནད་ལ་བསྐུལ།། དེ་ནས་ལན་གཅིག་བརྡུང་བའི་ཚེ།། ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་ཐུགས་དམ་བསྐང་།། བོན་སྐྱོང་སྲུང་མ་ལས་ལ་བསྐུལ།། དཔལ་མགོན་བདུན་ཅུ་དཔུང་ལ་གཤེགས།། ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་དམ་ལ་འདུས།། སྒྲུབ་བོན་བདག་ལ་གཟི་བྱིན་བསྐྱེད།། ”ཅེས་པ་20ལྟར་རོ།།

　　མདོར་ན་བོན་ཕྱོགས་སུ་རྔ་བརྡུང་བའི་ཕན་ཡོན་ནམ་དགོས་ཆེད་དེ་གོང་གི་ཕྱོགས་འདི་དག་ནས་མཚོན་ལ། གཙོ་བོ་བསྒྱུར་བའི་ཐབས་ལམ་ལ་གཏོགས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་བོན་ཟབ་མོ་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་སྒྲུབ་གཤེན་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། སྒྲུབ་པ་པོ་གང་ཟག་དང་བསྒྲུབ་བྱའི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ། སྒྲུབ་དུས་སུ་ནང་བསྐྱེད་རྫོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཕྱིའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ལུས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་མཆོད་འབུལ། མཐར་ཐུག་བསྒྲུབས་པའི་འབྲས་བུ་ལྷའི་དངོས་གྲུབ་དང་ཉམས་རྟོགས་སོགས་ཐམས་ཅད་རྔའི་སྟེང་ནས་ཁྱད་པར་གྱི“སྨྱན་བྱེད”ལྟ་བུའི་ནུས་པ་ཐོན་བཞིན་ཡོད་དེ། “དེ་ཡང་རྔ་ནི་བོན་གྱི་དབྱིངས་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ། རྔ་ལྕག་ནི་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཕྱོགས་མེད་དུ་ཤར་བའོ།། དེ་ཡང་རྔ་ལྕག་བརྡེག་པའི་དུས་ན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལྕག་དབྱིངས་ལ་ཆུད་དེ། རྔ་སྒྲ་དང་འདྲ་བའི་བྱིན་ཕེབས་ཤིང་། དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བོན་ཡོངས་སུ་སྒྲོགས་པའོ།། དྲག་པོའི་རྔ་དེ་སྲོད་དང་། སྔ་དྲོ་ལ་ཐེབས་གསུམ་སྟོད་དུ་བརྡུང་བས། དབྱིངས་ཀྱི་ཁྲོ་བོ་ཡབ་ཡུམ་ཀློང་ལས་བསྐྱེད་ཅིང་ཁྲ་ཐབས་གཟེ་མ་ལས་ལ་ཆས་པར་འགྱུར། དམར་ཐག་དང་ནམ་སྨད་ལ་ཐེབས་གསུམ་བརྡུང་བས། ཕོ་ཉ་དང་སྲུང་མ་དང་ལས་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཐོས་ཏ