རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པ།

      དེ་ཡང་བཀའ་བསྟན་བོད་དུ་བསྒྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་ཚེ་ཐོག་མར་བོད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་ཇི་ལྟར་དར་ཚུལ་སྐོར་མི་གླེང་ཀ་མེད་ཡིན་སྟབས། འདིར་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སུ་བོད་ལ་ནང་བསྟན་དར་ཚུལ་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ལུགས་དང་སྦྲགས་ཏེ་བོད་དུ་བཀའ་བསྟན་ཐོག་མར་བསྒྱུར་བའི་སྐོར་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།

 

　　དང་པོ། འགྱུར་གྱི་སྲོལ་ཐོག་མར་ཕྱེ་བའི་སྐོར།

　　ཐོག་མར་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་ཚུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་སུ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རིའི་རིང་ལ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་ཞེས་འབྱུང་ལ། ཚུལ་དེ་ནི་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་(1508-1566)མཛད་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ། “དེ་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་པ། །རྒྱལ་སྲས་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ་ནི། །སྤྲུལ་པའི་རྒྱལ་པོ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན། །...དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་བཞེས་པ་སྐུ་མཁར་ཆེ། །ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་རྩེ་ལ་བཞུགས་པའི་ཚེ། །ནམ་མཁའ་འཇའ་ཚོན་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་བཀྲ། །མེ་ཏོག་ཆར་དང་ལྷ་ཡི་རོལ་མོ་བྱུང་། །གདུགས་ཤར་ཚེ་ན་ཉི་ཟེར་དང་འགྲོགས་ནས། །གསེར་ཤོག་ངོས་ལ་བཻཌཱུརྱས་བྲིས་པའི། །པང་ཀོང་ཕྱག་རྒྱ་མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག།  །   ཡིད་དུ་འོང་བའི་གླེགས་བམ་རྣམ་གཉིས་དང་། །

　　གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་མུ་དྲའི་ཕྱག་བརྒྱ་དང་། ཙིནྡ་མ་ཎིའི་སྐོས་ཕོར་རྣམ་དྲུག་བབ། །་་་་་་ཆོས་སམ་བོན་དུ་མཁྱེན་ཚུལ་མ་བསྟན་ཡང་། །གསེར་སྐྱེམས་གཡུ་སྔོན་ལ་སོགས་ཀྱིས་མཆོད་དེ། །་་་་་གཉན་པོ་གསང་བ་ཞེས་པར་མཚན་གསོལ་ནས། །རྒྱལ་པོས་ཕྱག་སྐོར་བཀུར་སྟི་རྒྱ་ཆེར་བྱས། །”①ཞེས་བཀོད་ཅིང་། དེ་མིན་《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》དང་། 《སུམ་པ་ཆོས་འབྱུང་།》 《གུ་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་།》 《བདུད་འཇོམས་ཆོས་འབྱུང་》སོགས་སུའང་གླེགས་བམ་གྱི་གྲངས་གཅིག་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས་མདོ་སྡེ་དང་མཆོད་རྟེན་བཅས་གཉན་པོ་གསང་བ་བབ་ཚུལ་ཕལ་ཆེར་ཞལ་མཚུངས་སུ་བཀོད་འདུག །

　　ཡང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཅུང་སྔ་བར་གྲགས་པ་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མར་》གཉན་པོ་གསང་བའི་བྱུང་ཚུལ་ཐད་ལྷ་སྒྲུང་དང་འདྲེས་པ་རྒྱས་ཙམ་ཞིག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང་བསྟན་བྱ་ནང་དོན་ནི་མདོ་སྡེ་བཞིའི་གླེགས་བམ་དང་གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་བཅས་བཞུགས་པར་བཤད་པས། ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་པ་མང་ཕྱོགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་བརྩམས་སྐབས་དེ་དག་ཇི་བཞིན་འཁོད་པ་མང་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་རྣམས་ལས་དོན་དངོས་ཐོག་འབབ་པ་ཞིག་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་(སྤྱི་ལོ་1392-1481)གྱིས་མཛད་པའི་《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོའི་》ནང་དུ། “ནེལ་པ་པཎྜི་ཏ་ན་རེ། བོན་པོ་ནམ་མཁའ་ལ་དགའ་བས་ནམ་མཁའ་ནས་བབས་ཟེར་བ་བོན་གཏམ་ཡིན་གྱི་དོན་ལ་པཎྜི་ཏ་བློ་སེམས་འཚོ་དང་ལོ་ཙཱ་བ་ལི་ཐེ་སེས་ཆོས་དེ་དག་ཁྱེར་འོངས་པ་ལ། རྒྱལ་པོས་ཡི་གེ་མི་ཤེས་ཤིང་དོན་མི་གོ་བས་པཎྜི་ཏ་དང་   ལོ་ཙཱ་བ་ཕྱིར་ལོག་ཟེར་བ་འདི་དག་པ་འདྲ་སྟེ།”① ཞེས་གླེགས་བམ་དང་མཆོད་རྟེན་དེ་དག་གནམ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར། སྐབས་དེའི་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་བློ་སེམས་འཚོ་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ལི་ཐེ་སེ་ཞུ་བ་གཉིས་ཀྱིས་བསྣམས་ཡོང་བར་བཞེད་ཅིང་། ནེལ་པའི་གསུང་ཐུགས་ལ་བབས་ཏེ་ཇི་བཞིན་དྲངས་ཡོད་པ་འདི་ཡིན། ཡང་དེའི་འཕྲོར་བློ་སེམས་འཚོ་དང་ཕྱིས་ཀྱི་མཁན་པོ་ཞི་བ་འཚོ་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཡོད་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཁོ་ནས་བཙན་སྦྱར་གནང་བ་མ་གཏོགས། བོད་ལ་ནང་པའི་ཆོས་གཞུང་དང་རྟེན་རྣམས་ཐོག་མ་ནས་སྐད་བསྒྱུར་ལ་བརྟེན་ནས་མིས་ཁྱེར་ཡོང་བར་གསུངས་པ་ནི་དོན་ལ་གནས་པའི་པཎྜི་ཏའི་བཞེད་དགོངས་ཡང་དག་པ་ཤ་སྟག་རེད། དེས་ན་མཐར་ཐུག་བཙན་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་ཆོས་དང་རྟེན་གང་དང་ཅི་ཙམ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པའི་ཐད་ལ་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱང་བཞེད་པ་མི་མཐུན་དེ། གོང་གསལ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་གསུང་ལྟར་ན་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་《དཔང་སྐོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་②》དང་། 《མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག》 གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་(འདི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ལར་བང་རིམ་བཞི་ཅན་ཞེས་འབྱུང་)དང་། མུ་དྲའི་ཕྱག་རྒྱ།(འདི་ཆོས་འབྱུང་རང་དུ་ཁྲུ་གང་ཙམ་གྱི་ནོར་བུའི་རིགས་ཀྱི་རྡོ་ལ་ཡིག་དྲུག་རང་བྱུང་ཅན་ཡོད་ཅེས་གསུངས)ཙིནྡ་མ་ཎིའི་བརྐོས་ཕོར་(འདི་《བདུད་འཇོམས་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཙིལྗོ་མ་རྐིའི་གཟུངས་ཀྱི་བརྐོས་ཕོར་ཏེ་བཅུ་གཅིག་ཞལ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་གཟུངས་ཀྱི་བརྐོས་ཕོར་ཞེས་ར་བརྐོས་ཅན་གསུངས་པ་དག་འདུག་)བཅས་ཁྱོན་རྣམ་དྲུག་ཡོད་པར་གསུངས་   མོད། 《ཙིནྡ་མ་ཎིའི་གཟུངས་》དང་གཟུངས་ཡིག་བརྐོས་ཡུལ་གྱི་ཕོར་པ་གཉིས་སོ་སོར་བགྲང་བ་མིན་ན་དྲུག་མི་ཚང་བས་བརྟག་པར་བྱ་བའི་གནས་སོ། །

　　ཡང་ཆོས་འབྱུང་མང་ཆེ་བར་《དཔང་སྐོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་》དང་གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན། ཙིནྡ་མ་ཎིའི་བརྐོས་ཕོར་གསུམ་བྱུང་ཚུལ་ཐུན་མོང་དུ་བཀོད་པ་ཁྱབ་ཆེ་ལ། དེ་མིན་གཞན་ཁ་ཤས་གླེགས་བམ་སྐོར་ལ་ཡང་《མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག་》དང་། ཁ་ཤས་སུ་《མདོ་སྡེ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་》དང་། ལ་ལར་《ཟ་མ་ཏོག་གི་སྙིང་པོ་ཡི་གེ་དྲུག་པ་》བཅས་ཆོས་ཚན་མིང་མི་འདྲ་བ་ཅི་རིགས་ཤིག་བཀོད་པ་ཡོད་དོ། །               གང་ལྟར་སྐབས་འདི་ལ་བོད་བཙན་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གསུང་གི་རྟེན་གླེགས་བམ་དང་ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་མཆོད་རྟེན་མ་ཟད། གཟུངས་ཡིག་བརྐོས་པའི་དངོས་རྫས་ཕོར་པའམ་ཅ་ག་གང་རུང་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། སྐབས་དེར་བོད་བཙན་པོའི་ཆབ་སྲིད་དང་བོད་འབངས་བྱིངས་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱངས་པ་ཡིན་ལྷབས། རྟེན་དེ་རྣམས་མཆོད་བཀུར་གྱི་གནས་ཙམ་ལས་ཆོས་སྤེལ་གྱི་ནུས་པ་མ་ཐོན་པ་ཡིན་འདུག །《མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ་“སྤྱིར་ཐེག་ཆེན་གྱི་མདོ་སྔགས་གཉིས་དང་ལྟ་བ་བཀར་བཏགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་མཚོན་བྱེད་དུ་རྟེན་དེ་རྣམས་བྱུང་བ་ལ།་་་་”①ཞེས་དང་། 《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》དུའང་། …..‘‘དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་ཤིང་དེ་ཡན་ཆད་ནི་ཆབ་སྲིད་བོན་གྱིས་བསྐྱངས་སོ། །”②) ཞེས་གསུངས་ཏེ་དུས་འདི་ནས་བཟུང་དམ་པའི་ཆོས་བོད་ཡུལ་དུ་དར་བའི་འགོ་བརྩམས་པར་ངོས་འཛིན་གནང་བའི་སྲོལ་བྱུང་བ་ཡིན་ནའང་། དོན་དུ་《དེབ་སྔོན་》མཁན་པོས། “དེ་ལ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་གྱི་རིང་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་པ་ནི། ཆོས་ཀྱི་གླེགས་བམ་ཙམ་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི། བྲི་བ་དང་བཀླགས་པ་དང་འཆད་པ་སོགས་ནི་མེད་དོ། །”①ཞེས་དང་། སུམ་པ་མཁན་པོས།“འདིའི་དུས་སུ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཙམ་འགྲིག་ཅིང་།”②ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་བཞིན་ཏེ། སྐབས་དེར་བོད་ཁམས་སུ་དམ་ཆོས་དར་བའི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་རྒྱ་གར་ནས་ཨ་ཙཱ་རའམ་པཎྜི་ཏ་བློ་སེམས་འཚོ་བྱ་བ་དང་བོད་མི་སྐད་གཉིས་སྨྲ་ཤེས་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ལི་ཐེ་སེ་བྱ་བས་སྐད་བསྒྱུར་ལ་བརྟེན་ནས། སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་དབང་སྒྱུར་མི་སྣ་བཙན་པོ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་དང་མཇལ་ཏེ་འཚམས་རྟགས་སམ་མཇལ་རྟེན་དུ་གླེགས་བམ་དང་མཆོད་རྟེན་བརྐོས་ཕོར་བཅས་དངོས་པོ་འགའ་ཕུལ་བ་ལ། བཙན་པོས་ཕྱི་ནས་འོངས་པའི་སྔོན་ཐོན་གྱི་རིག་གནས་མཚོན་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་ངོ་མཚར་དུ་བཟུང་ནས་གཙིགས་སུ་བཀུར་ཏེ་མཆོད་གནས་སུ་བཞུགས་པ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་བཙན་པོའི་འཁོར་དང་བོད་འབངས་བྱིངས་ནི་བོན་ལུགས་ཁོ་ནར་དད་པ་བྱེད་སྟབས། བཙན་པོས་བོན་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་དང་ལེན་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་བློ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་དག་གནམ་ནས་བབས་པར་བསྒྲགས་པར་མ་ཟད། མིང་ཡང་གཉན་པོ་གསང་བ་ཞེས་བཏགས་ཏེ་རེ་ཞིག་བཀའ་རྒྱའི་ཚུལ་དུ་མཆོད་བཀུར་གྱི་གནས་བཙན་པོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་མ་གཏོགས་ཆོས་སྤེལ་གྱི་ནུས་པ་མ་ཐོན་ཏེ་ལུས་པར་མངོན་ནོ། །

　　དེ་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་དངོས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཚུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་①ཡོངས་གྲགས་སུ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རིང་བོད་ལ་ཡི་གེ་མེད་པས་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་སོགས་བྱིས་པ་བློ་གསལ་ཅན་བཅུ་དྲུག་མངགས་པ་ལས། ཐོན་མིས་ཚ་གྲང་དཀའ་ཐུབ་མང་པོ་སྤྱད་ནས་རྒྱ་གར་ནས་སློབ་དཔོན་དུ་མ་བསྟེན་ཏེ་སྒྲ་བྱང་བར་བསླབས་ཤིང་། ཕྱིར་བོད་དུ་ལོག་ནས་བོད་ཡིག་གསར་རྩོམ་མཛད་པར་མ་ཟད། བོད་སྐད་དང་མཐུན་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་ཁ་ཤས་བརྩམས་ཏེ་དམ་ཆོས་རྣམས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐུབ་པར་མཛད་ཅིང་ཐོན་མི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་གསུང་རབ་མང་པོ་བསྒྱུར་ཅེས་བརྗོད། ཚུལ་དེའང་《མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ། “རྒྱ་བལ་མཁས་པ་དུ་མ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ།། གསུང་རབ་དུ་མ་བསྒྱུར་ཅིང་དར་བར་མཛད། །

　　རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་ཀུ་ས་ར་དང་། བྲམ་ཟེ་ཤང་ཀ་ར་དང་། ཁ་ཆེ་ཏ་ནུ་དང་། བལ་པོ་ཤྲི་ལ་མཉྫུ་དང་། རྒྱ་ནག་ཧ་ཤང་མ་ཧ་དེ་ཝ་ཆེ་རྣམས་བྱོན། ལོ་ཙཱ་བ་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་དང་། དེའི་མཆན་བུ་དྷརྨ་ཀོ་ཥ་དང་ལྷ་ལུང་རྡོ་རྗེ་དཔལ་སོགས་ཀྱིས་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཏོག་གི་གཟུངས། ཟླ་བ་སྒྲོན་མ། དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་སོགས་བསྒྱུར་ཅིང་ཤེར་ཕྱིན་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ཡང་བསྒྱུར་བར་གྲགས། གཙོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་མདོ་རྒྱུད་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་བསྒྱུར་ཏེ།”②ཞེས་མདོ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་གི་དྲངས་འདྲེན་བཀོད་རྗེས། “འདི་ལས་འོད་ཟེར་རྣམ་བཀོད། ཆུ་ཀླུང་སྣ་ཚོགས།སྣང་བ་རོལ་པ། མཚན་རབ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་རྣམས་དེང་སང་གི་བཀའ་འགྱུར་ན་མི་སྣང་ལ། གཞན་དོན་སྔགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཞིབ་མོ་ལ་ཆོ་ག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་འགྱུར་ཁྱད་མ་གཏོགས་དེང་སང་བཞུགས་ལ། མདོ་རྒྱུད་ཉིར་གཅིག་པོ་འདི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །”① ཞེས་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་ལྟར་ན་སྐབས་དེར་བོད་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་གཉིས་དང་།ཁ་ཆེ་བལ་པོ་བཅས་ཀྱི་པཎྜི་ཏ་རེ་རེ་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཧ་ཤང་བཅས་ཕེབས་ཏེ། དེ་དག་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཐོན་མི་དང་ཁོང་གི་ཕྱག་རོགས་པའམ་སྒྱུར་བྱེད་མཆན་བུ་བ་མི་གཉིས་བཅས་བཞུགས་ཚུལ་བཀོད་འདུག་ལ། ཁོང་ཚོའི་འགྱུར་ཆོས་ལའང་《འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཏོག་གི་གཟུངས་》དང་། 《ཟླ་བ་སྒྲོན་མ།》 《མདོ་སྡེ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན།》 《ཤེར་ཕྱིན་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་》སོགས་དང་། གཙོ་ཆེ་བ་མདོ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་བསྒྱུར་བར་གསུངས་སོ། །

　　ཡང་བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེས་ཐོན་མིས་ཡི་གེ་གསར་སྐྲུན་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་མཛད་ཚུལ་བཀོད་རྗེས།“མདོ་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པ་དང་། དཔང་སྐོང་དང་། མདོ་སྡེ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་ལ་སོགས་པ་བསྒྱུར་རོ། །”② ཞེས་སོགས་སྒྲས་བསྡུས་ཏེ་སྔར་གྱི་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རིའི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གླེགས་བམ་གསུམ་མ་བཀོད་པ་མ་གཏོགས་མདོ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་བསྒྱུར་ཚུལ་དང་གྲངས་འདྲེན་བཅས་དངོས་སུ་བཀོད་མི་འདུག །དེ་མཚུངས་《གུ་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》དུ། “སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་འཕྲུལ་བློན་མཛངས་མི་བཞི་པ་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་བྱུང་སྟེ། དེ་ཡན་ཆད་བོད་ན་ཡི་གེ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཉན་བཤད་མི་ཤེས་པར་ཆོས་བློན་འདིས་བོད་ཡིག་ཀ་ཁ་འབྲུ་སུམ་ཅུ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེའི་གཟུགས་དང་བརྡ་སྤྲོད་པའི་བསྟན་བཅོས་བརྩམས། ཆོས་སྒྱུར་བའི་སྲོལ་བཏོད།”①ཅེས་གསུངས་ལ། སྲོལ་བཏོད་པའི་བསྒྱུར་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་བཀོད་མེད། ཡང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་རང་གི་གསུང་དུའང་། “ཡང་རྒྱལ་པོས་ཐོན་མི་ལ་ཐུགས་དམ་གཉན་པོ་གསང་བ་དེར་ཅི་འདུག་ཀློགས་དང་གསུངས་པས་པང་ཀོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་དང་མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག་བྱུང་སྐད། ལ་ལ་ནས་ཙིནྡ་མ་ཎིའི་གཟུངས། ཟ་མ་ཏོག །པང་ཀོང་མདོ་སྡེ་ལས་རྣམ་འབྱེད་དེ་བཞི་བྱུང་ཞེས་ཀྱང་སྣང་།”②ཞེས་ཐོན་མིས་བཙན་པོའི་བཀའ་བཞིན་སྔོན་ཡབ་མེས་རིང་གི་ཐུགས་དམ་གཉན་པོ་གསང་བ་གཟིགས་པས་གོང་གསལ་མདོ་སྡེ་རྣམས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས། མདོ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་གི་སྐོར་སྐབས་འདིར་གླེངས་མི་འདུག །བཙན་པོས་གཉན་པོ་གསང་བ་ལ་ཅི་འདུག་ཐོན་མིར་ཀློགས་གསུངས་པ་ལ་དཔགས་ན་སྐབས་དེར་ཐོག་མར་ངག་བསྒྱུར་གྱི་ལམ་ནས་དམ་ཆོས་དར་བའི་སྲོལ་བཙུགས་པ་ཡིན་འདུག་སྙམ། གོང་ཞུས་ཆོས་འབྱུང་མང་ཆེ་བར་《དཔང་སྐོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་》དང་《མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག་》གཉིས་ཞལ་མཚུངས་སུ་ཐོན་མིས་བསྒྱུར་བར་བཞེད་ཅིང་། སྒོས་སུ་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་(སྤྱི་ལོ་1700-1774)ཀྱིས་མཛད་པའི་《སྡེ་དགེའི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་》ཏུའང་“ཡ་པ་ལ། དཔང་སྐོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊའི་འགྱུར།”③ ཞེས་དཀར་ཆག་ཏུ་ཐོན་མིའི་མཚན་དངོས་སུ་བཀོད་གནང་འདུག་མོད། འོན་ཏེ་བཀའ་འགྱུར་དཔར་ཁག་རྣམས་④ཀྱི་འགྱུར་བྱང་དུ་ཐོན་མིའི་མཚན་བཀོད་ཡོད་པ་གཅིག་ཀྱང་མི་འདུག་ལ། སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར་རང་གི་མཇུག་བྱང་དུའང་“དཔང་སྐོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་རྫོགས་སོ། །བོད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་འབྱུང་བའི་སྔ་ལྟས་སུ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་སྙན་ཤལ་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་ཕོ་བྲང་ཡུམ་བུ་བླ་མཁར་དུ་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་མི་རབས་ལྔ་ན་འདིའི་དོན་ཤེས་པ་འོང་ཞེས་རྨི་ལམ་དུ་ལུང་བསྟན་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་སོ། །”①ཞེས་གླེགས་བམ་བྱུང་ཚུལ་དང་མི་རབས་ལྔ་ན་འདིའི་དོན་ཤེས་པ་འོང་བར་ལུང་བསྟན་ཞེས་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་དང་མཐུན་པའི་བཤད་ཚུལ་མ་གཏོགས་གཞན་ཚིག་རིས་ཅི་ཡང་མི་འདུག །འདིར་མི་རབས་ལྔ་ན་ཞེས་པ་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོར་དམིགས་ཏེ་བཀོད་པ་ཡིན་ལ། ཞོར་དུ་གླེགས་བམ་དེ་སྲོང་བཙན་སྐབས་བར་དུ་ནང་དོན་འགྱུར་བ་ཕར་ཞོག །ཅི་ཡིན་གོ་མཁན་ཞིག་ཀྱང་མ་བྱུང་བ་ཤུགས་སུ་བསྟན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་མིན་《མདོ་སྡེ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་》དང་། 《ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པ་》སོགས་ཀྱི་འགྱུར་བྱང་ཡང་ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་འབའ་ཞིག་མ་གཏོགས་ཐོན་མི་དང་སྐབས་དེའི་ལོ་པཎ་སུ་ཞིག་གི་མཚན་ཟུར་ཙམ་ཡང་བཀོད་པ་མ་མཐོང་ལ། དེས་ན་གོང་ཞུས་ལྟར་ཁོ་བོའི་བསམ་པར་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་ཆོས་བློན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་དེང་སང་སྤྱོད་པའི་ཡི་གེ་འདི་གསར་བཅོས་གནང་སྟེ་ཐོག་མར་རྒྱལ་པོའི་མདུན་དུ་ནང་པའི་ཆོས་གཞུང་《དཔང་སྐོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་》སོགས་ངག་བསྒྱུར་གྱིས་བསྟན་པ་སྤེལ་བ་ཡིན་ཞིང་། རིམ་གྱིས་ཡི་གེ་འཐུས་ཚང་དུ་སོང་རྗེས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན་སྟབས། སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་ཕྱེ་ཞེས་དམ་ཆོས་སྤེལ་བའི་དབུ་བརྩམས་པར་གསུངས་པ་ནི་དོན་ལ་གནས་པའི་གཏམ་ཡིན་པས། སྐབས་དེར་ཐོན་མིས་མདོ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་ལ་སོགས་པ་བསྒྱུར་བར་བཤད་པ་ནི་ཅུང་ཟད་བསམ་མནོ་གཏོང་དགོས་པ་ཡོད་དེ། སྤྱིར་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་མ་གཏོགས་སྔ་དར་གྱི་སྐབས་སུ་གསུང་རབ་རྣམས་དཀར་ཆག་ཏུ་བཀོད་པ་ལ་མཛད་བྱང་དང་འགྱུར་བྱང་འགོད་པའི་སྲོལ་མི་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཕྱི་དར་སྐབས་གཞུང་དངོས་སུ་འགྱུར་བྱང་བསྣན་ཡོད་ལ། སྔ་དར་སྐབས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་སུམ་ཅུ་ཁ་གྲངས་ཀྱི་མཚན་ཁ་ཚང་བཀོད་ཡོད་ན་བཀའ་དྲིན་གཞལ་དུ་མེད་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དང་པོ་ཐོན་མིའི་མཚན་མི་འགོད་མི་སྲིད་པས། ཕལ་ཆེར་ཐོན་མིས་གཞུང་ཚང་བ་ཞིག་བསྒྱུར་མེད་ལ་དམ་ཆོས་ཀྱི་ནང་དོན་རྣམས་བོད་ཡིག་ཐོག་འགོད་ཐུབ་པ་ཙམ་གནང་བ་མ་གཏོགས་ཆོས་གཞུང་དེ་འདྲ་མང་པོ་ཞིག་བསྒྱུར་ཡོད་ཐབས་མེད་པས་ན་འགྱུར་བྱང་དུ་མ་བཀོད་པ་ཡིན་སྙམ་སྟེ། གང་ཞེ་ན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྔ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་(1124-l192)གྱིས་མཛད་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》ཅེས་པར་ཐོན་མིས་བོད་ཡིག་བཅོས་ཚུལ་སྐོར་ལ། “དེར་རྒྱ་གར་ལ་མེད་པའི་ཡི་གེ་དྲུག་གིས་ཁ་བསྐངས་ཏེ། ཀ་མད་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་བྱུང་སྟེ་ད་གཟོད་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བཏུབ་ནས་རྒྱ་ཡིག་ལ་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་ནས་རྒྱ་གར་ལས་བོད་སྐད་དུ་བསྟན་ནས་སྒྲ་བསྒྱུར་ནས་གཏན་ལ་ཕབ། བཤད་ཉན་དང་སྒོམ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྲོལ་ནི་མ་ཐོད། འབྲི་བ་དང་ཀློག་པའི་སྲོལ་ནི་མ་ཐོད་དེ།”①ཞེས་བཀོད་པ་དོན་ལ་འབབ་ཅིང་། དེའི་འཕྲོར་མདོ་སྡེ་མང་པོ་བསྒྱུར་ཚུལ་གསུངས་པ་ནི་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཙམ་ལས་དོན་དངོས་སུ་ཐོན་མིའི་བཀའ་དྲིན་ནི་རྒྱ་ཡིག་ལས་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་ནས་རྒྱ་གར་སྐད་ལས་བོད་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ནི་དགོངས་གཞི་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་གསལ་བ་ལྟར་རོ། །

　　གཉིས་པ། བཀའ་བསྟན་གྱི་འགྱུར་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་སྐོར།

　　བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་སུ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐུ་རིང་ལ་བལ་བཟའ་དང་རྒྱ་བཟའ་རྣམ་གཉིས་བོད་ལ་བསུས་ཏེ། ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་ར་མོ་ཆེ་གཉིས་བཞེངས་པར་མ་ཟད། ད་དུང་མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་དང་རུ་བཞིའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཅས་བཞེངས་པར་བཤད། དེ་ནས་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བཙན་ནམ་མེས་ཨག་ཚོམ་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་ཁ་ཤས་བཞེངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་ཡོད་ལ། ཚུལ་དེའང་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་བཙན་པོ་ཡབ་ཡུམ་སྲས་དང་བློན་ཆེ་ཕྲ་མཐའ་དག་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མཛད་པ་མི་གཞིག་པར་བྲོ་སྩལ་བའི་གཙིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ན། “ར་སའི་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཁྲ་འབྲུག་གི་བཀྲ་ཤིས་ལྷ་ཡུལ་གཙུག་ལག་ཁང་། ཕོ་བྲང་འཁོར་གྱི་དགེ་འདུན་དང་། ར་སའི་རྒྱ་བཏགས་ར་མོ་ཆེ་དང་། བྲག་དམར་གྱི་ཁམས་གསུམ་མི་ལྡོག་སྒྲོལ་དང་། བྲུ་ཤ་ཡུལ་དང་། ཞང་ཞུང་ཡུལ་དང་། མདོ་སྨད་དང་། སྡེ་བློན་རིས་དང་། འདི་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དགེ་འདུན་པ་རེ་རེ་ལ་འཆང་དུ་སྩལད་ཏོ། །”① ཞེས་བཀོད་པ་ལ་གཞིགས་ན། ཡུལ་དབུས་སུ་གོང་གསལ་སྲོང་བཙན་དུས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་གཉིས་དང་། ཁྲ་འབྲུག་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བཙན་རིང་གི་བྲག་དམར་མགྲིན་བཟང་གཙུག་ལག་ཁང་། དེ་མིན་ཡུལ་མཐའི་བྲུ་ཤ་དང་ཞང་ཞུང་དང་མདོ་སྨད་དང་། སྡེ་བློན་གྱི་རིས་སམ་བདེ་ཁམས་ཏེ་ལི་ཡུལ་ཕྱོགས་བཅས་སུའང་གཙུག་ལག་ཁང་ཡོད་སྟབས་གཙིགས་ཡིག་ཏུ་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་མང་ཚིག་སྦྱར་ཡོད་པས་མཚོན། སྲོང་བཙན་སྐབས་བསྟན་པའི་སྲོལ་ཕྱེ་རྗེས་རྒྱལ་རབས་བཞི་ལྷག་སོང་མཚམས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་མང་དུ་བཞེངས་ཡོད་པར་མ་ཟད། དེ་དག་གི་ནང་ན་རྟེན་བརྟེན་པ་དང་དགེ་འདུན་པའང་མང་དུ་ཡོད་པར་མངོན། དེའི་སྔོན་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རབ་བསྒྱུར་བ་དང་དམ་ཆོས་འཆད་ཉན་གྱི་སྲོལ་ཆེར་མ་དར་ལ། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ནས་བཟུང་དམ་ཆོས་བསྒྱུར་བ་དང་འཆད་ཉན་གྱི་རིམ་པ་སྒོམ་སྒྲུབ་བཅས་དར་རྒྱས་སུ་སོང་བ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་དམ་ཆོས་བསྒྱུར་བའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བ་ཡིན་ཏེ། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ། “བཙན་པོའི་ཞལ་ནས།.....རྒྱ་ཡུལ་གྱི་དྷརྨ་ཀུན་དང་མང་ཡུལ་གྱི་ཆོས་རྣམས་རྒྱ་མེ་མགོ་དང་། རྒྱ་གར་ཨཱནནྟ་དང་། རྒྱ་ལས་སྐད་མཁས་པ་སུ་ཡོད་པས་སྒྱུར་ཅིག་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་ནས་དེ་གསུམ་གྱིས་ཧས་པོ་རིའི་བྱ་ཁུང་དུ་ཆོས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར།”①ཅེས་བཀོད་པ་འདི་ནི། ཐོག་མར་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐུ་ན་ཆུང་དུས་རྦ་གསལ་སྣང་མང་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་ཆོས་གདན་དྲངས་པ་དང་། བློན་སང་ཤི་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་དྷརྨ་མང་པོ་ཁྱེར་ཡོང་བ་རྣམས་བཙན་པོར་ཕུལ་བས་བཙན་པོ་ཐུགས་དགྱེས་ཏེ། དེ་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བར་བཀའ་བབས་ནས་དེ་གསུམ་གྱིས་བསྒྱུར་འགོ་བརྩམས་པ་ན། བོན་ལུགས་ལ་མོས་པའི་བློན་ཆེན་མ་ཞང་ཁྲོམ་པ་སྐྱེས་ཀྱིས་ཆོས་བྱ་མི་ཆོག་པར་བྱས་ཏེ་རང་གིས་ཁྲིམས་བསྒྲགས་པ་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་མ་ཞང་གིས་ཁྲིམས་བུ་ཆུང་བྱ་བ་བྱས་ཞེས་གྲགས་པའི་དོན་རྐྱེན་དེ་བྱུང་བ་ཡིན། དེ་ནས་བཙན་པོའི་འཁོར་དུ་བན་བོན་གྱི་རྩོད་པ་དང་ཆབ་སྲིད་ཐད་འཐབ་རྩོད་ཛ་དྲག་ཆེ་བ་བྱས་རྗེས། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུར་ཕེབས་དུས་སྔ་ཕྱིར་ཟ་ཧོར་ནས་ནང་པའི་མཁས་པ་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་མཁན་པོ་ཞི་བ་འཚོ་དང་། ཨུ་རྒྱན་ནས་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་གཉིས་གདན་དྲངས་ཏེ། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་བརྟེན་པ་བཅས་རྒྱ་ཆེར་བཞེངས་པ་གྲུབ་རྗེས་ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་སད་མི་མི་བདུན་བྱ་བ་①རབ་བྱུང་དང་དགེ་སློང་དུ་བསྒྲུབས་རྗེས། གཞི་ནས་བོད་རང་གི་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་པ་བྱུང་སྟེ་དམ་ཆོས་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་སྲོལ་ཆེར་སྤེལ་བ་ཡིན་འདུག །ཚུལ་དེའང་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ། “གཞན་ཡང་མངའ་བདག་རྒྱལ་པོས་བཀའ་བསྩལ་བ། །......ཁྱེའུ་བློ་གྲོས་རྣོ་ཞིང་གསལ་བ་རྣམས། །བརྡ་སྦྲོད་སྐད་གཉིས་ལོ་ཙཱ་སློབ་ཏུ་བཅུག །ཡོད་སྨྲའི་དགེ་སློང་བཅུ་གཉིས་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། །དང་པོ་དད་པ་ཆེ་བ་རྦ་ཁྲི་གཟིགས། །བོ་དྷི་སྭ་ཏས་མཁན་པོ་མཛད་ནས་ནི། །རབ་ཏུ་ཕྱུང་བས་མངོན་ཤེས་ལྔ་ལྡན་གྱུར། །བོད་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་རྒྱལ་པོས་བཀུར། །བོད་མི་རབ་བྱུང་ཀུན་གྱི་ཐོག་མ་ཡིན། །དེ་སོགས་བོད་ལ་རབ་བྱུང་བཏུབ་བམ་ཞེས། །སད་པའི་མི་དྲུག་དང་པོར་བསྙེན་པར་རྫོགས། །ཕྱིས་ནས་དགེ་སློང་དགེ་ཚུལ་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ། །ཟ་ཧོར་ཁ་ཆེ་ཡུལ་དབུས་རྒྱ་སོགས་ནས། །པཎ་ཆེན་ཚད་ལྡན་མང་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། །མཁས་པའི་ལོ་ཙཱ་དུ་མས་རྒྱ་གར་ནག །ལི་ཡུལ་སོགས་ནས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ནི། །ཇི་སྙེད་བཞུགས་པ་ཕལ་ཆེར་བོད་དུ་བསྒྱུར། །”②ཅེས་བཀོད་པ་བཞིན་མཁན་པོ་ཞི་བ་འཚོ་བོད་ལ་གདན་དྲངས་རྗེས་བོད་མི་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་བསྟན་པའི་གཞི་ཚུགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་མཁན་སློབ་དེ་དག་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཀ་ཅོག་ཞང་གསུམ་སོགས་ཀྱིས་《འདུལ་བ་ལུང་སྡེ་བཞི་》བསྒྱུར་བས་མཚོན། མདོར་ན་ལོ་པཎ་དེ་དག་གིས་འདུལ་བའི་བཤད་པ་དང་ལག་ལེན་མཐའ་དག་ཐོག་མར་གསལ་བར་མཛད་དེ་བསྟན་པའི་གཞི་བཏིང་བ་ཡིན་འདུག །དེ་ལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ལོ་པཎ་གང་དག་གིས་དམ་ཆོས་གང་ཞིག་བསྒྱུར་བའི་ཐད་ལ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་རྣམས་ཞལ་མི་མཚུངས་མོད། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ལྟར་ན། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གྲུབ་རྗེས་ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་རབ་བྱུང་བ་བྱུང་ཞིང་། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་བོད་ཕྲུག་མང་པོར་ལོ་ཙཱ་བསླབ་ཏུ་བཅུག་སྟེ་ཆོས་བསྒྱུར་བའི་དབུ་བརྩམས་པར་བཞེད་དེ། “སྔར་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་དང་སློབ་དཔོན་བོ་དྷི་སྭ་ཏས་གསོལ་བ་བཞིན་ཆོས་ལ་འཇུག་པར་ཆད་ནས་སྒྲ་བསྒྱུར་བཙུགས་ཏེ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བྱས། རྒྱ་ནག་པོའི་ལོ་ཙཱ་བྲན་ཀ་ལེགས་ཀོང་དང་། ལྷ་ལུང་ཀླུ་གོང་། འོག་གོམ་དབུས་གོང་། ཁྱུང་པོ་རྩེ་རྩེ་སོགས་ཀྱིས་བྱས།”① ཞེས་《རྦ་བཞེད་》ལས་ལུང་དྲངས་ཏེ་བཀོད་ཡོད། དེ་ལས་ཤེས་རྒྱུ་ནི་སྐབས་དེར་བོད་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་མཁས་པ་རྦ་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་དང་བཻ་རོ་ཙ་ན་སོགས་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་མང་དུ་བཞུགས་པས་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བྱས་ཏེ་ཆོས་བསྒྱུར་བར་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ལ་མཁས་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཡང་བྲན་ཀ་ལེགས་གོང་སོགས་མི་བཞིས་མཚོན་ཞིང་། དེས་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་མང་པོ་བཞུགས་པའང་གསལ། ཡང་དེ་དག་གིས་ཆོས་གང་དང་གང་བསྒྱུར་བ་དང་གང་གང་མ་བསྒྱུར་བའི་སྐོར་ལ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ 《རྦ་བཞེད་》ལས་ལུང་དྲངས་པ་འདི་ལྟར། “རྦ་བཞེད་རྒྱས་ཤོས་ལུགས་གཅིག་ལ་རྒྱ་ནག་པོའི་ཆོས་རྣམས་ཐོག་མར་བསྒྱུར། རྒྱ་དཀར་པོའི་ཆོས་ལ་ནང་རྒྱུད་དེ་གསུམ་ཤ་ཆང་ལ་ཡེངས་ཏེ་བོད་ལ་མི་འཚམས་པས་མ་བསྒྱུར། ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲའི་སྡེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྒྱུ་འབྲས་སྟོན་ཏེ་བོད་ལ་འཚམས་པར་མཁྱེན་ནས་བསྒྱུར། ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་ལ་གསོལ་ཏེ། དང་པོ་ལུང་སྡེ་བཞི་ལས་ལུང་རིང་པོ་དང་གང་པོའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་ཉུང་ངུ་ཞིག་བསྒྱུར། མངོན་པ་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཀོ་ཥ་བསྒྱུར།”① ཅེས་ཆོས་དེ་དག་ལས་བོད་ལ་འཚམ་པའི་སྐོར་གང་གང་བསྒྱུར་ཚུལ་དང་བོད་ལ་མི་འཚམ་པའི་རིགས་རེ་ཞིག་མ་བསྒྱུར་བར་བཞག་གསུངས་འདུག་སྟེ། དེ་ནི་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པའི་གཏམ་དུ་སྣང་འདུག །གང་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་དང་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་བསྟུན་དགོས་པར་མ་ཟད། སྤྱི་ཚོགས་དང་འཚམ་ནས་དེའི་རིན་ཐང་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་མཁོ་ཆེ་ཆུང་གིས་གཞལ་བ་ཡིན་སྟབས། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་དེ་ལས་མ་བརྒལ་ཏེ་སྐབས་དེའི་བོད་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དམིགས་ཏེ་འཚམ་པའི་རིགས་རྣམས་བསྒྱུར་ཅིང་མི་འཚམ་པའི་རིགས་མ་བསྒྱུར་བར་མངོན། དེའང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འདུལ་བ་ཡུལ་དུས་དང་བསྟུན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ །ཡང་《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》དུ། “གཞན་ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་བི་མ་ལ་མི་ཏྲ་དང་། སངས་རྒྱས་གསང་བ་དང་།ཤཱནྡི་གརྒྒ་དང་། བི་ཤུངྡྷ་སིདྷ་ལ་སོགས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་སད་མི་མི་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་། བརྙེ་ནམ་མཁའ་དང་། སྒྲོ་རིན་ཆེན་སྡེ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། ཤཱཀྱ་འོད་ལ་སོགས་པས་ལོ་ཙཱ་བྱས་ཏེ་ཆོས་མང་པོ་བསྒྱུར་ཏོ། །” ཞེས་དང་། “སྔགས་འཆང་དྷརྨ་ཀིརྟི་ཞེས་པ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ཡོ་ག་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བདུད་འདུལ་སྔགས་པ་གླིང་དུ་དབང་བསྐུར། ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཛ་ན་མི་ཏྲ་དང་། དཱ་ན་ཤི་ལ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་དག་ཁྲིམས་ཁང་གླིང་དུ་ཁྲིམས་ཕོག །རྒྱའི་ཧྭ་ཤང་ལ་སོགས་པས་མི་གཡོ་བསམ་གཏན་གླིང་དུ་བསམ་གཏན་བྱེད། བརྡ་སྦྱོར་ཚངས་པ་གླིང་དུ་བརྡ་སྦྱོར། དཀོར་མཛོད་པེ་ཧར་གླིང་དུ་ནོར་འཇོག །བཻ་རོ་ཙ་ནའི་གླིང་དུ་ཆོས་འཆད་པ་སོགས་བསྟན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་དར་བར་བྱས་ཏེ། །”①ཞེས་བཀོད་རྗེས་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱིས་《དཀར་ཆག་ལྡན་དཀར་མ་》བསྒྲིགས་པར་གསུངས་འདུག །ལོ་རྒྱུས་མང་པོར་སྐབས་དེར་དམ་ཆོས་མང་དུ་བསྒྱུར་བ་ཕལ་ཆེར་ཞལ་མཚུངས་ལ། ཡང་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ། པཎྜི་ཏ་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་མཁས་པ་དེ་དག་གིས་ཆོས་མང་དུ་བསྒྱུར་བས་མི་ཚད་བེ་རོ་ཙ་ནས་དོན་གསལ་སྒྲོན་མེས་མཚོན།རྦ་དཔལ་དབྱངས་དང་ཀ་བ་དཔལ་བརྩེགས་དང་ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན། སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་སྙིང་པོ། སློབ་དཔོན་བཀྲ་ཤིས་དང་དཔལ་གྱི་ལྷུན་པོ། ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་སོགས་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་མང་དུ་མཛད་པར་མ་ཟད། བཙན་པོ་དང་བཙུན་མོ་ལྷ་སྲས་བཅས་ཀྱིས་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་མཛད་པར་གསུངས་ཤིང་། དེ་བདེན་ནམ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་བཻ་རོ་ཙ་ན་ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་ལ་སོགས་པའི་མཚན《དཀར་ཆག་ལྡན་དཀར་མའི་》ནང་བཀོད་འདུག་པས་བརྟག་པར་བྱ་བའི་གནས་སོ། །

　　སྐབས་དེར་བྱུང་བའི་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་གྲགས་ཆེན་ནི་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་མམ་རབ་འབྲིང་ཐ་གསུམ་དུ་འབོད་པའི་བེ་རོ་ཙ་ན་དང་ལྡན་མ་རྩེ་མང་། ཁ་ཆེ་ཨནནྟ་ལྟོ་གསུམ་ནི་རྒན་གསུམ་དང་། གཉག་ཡེ་ཤེས་གཞོན་ནུ། འཁོན་ཀླུའི་དབང་པོ། རྨ་རིན་ཆེན་མཆོག་གསུམ་ནི་དར་མའམ་འབྲིང་གསུམ་དང་། ཀ་བ་དཔལ་བརྩེགས་དང་ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན། ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ་སྟེ་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ཀ་ཅོག་ཞང་གསུམ་ནི་གཞོན་གསུམ་དུ་བགྲང་བ་ཡིན་ལ།  དེར་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ་ནི་ལོ་ཙྭ་བའི་ལོ་ཚད་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་ཙམ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།  དེ་ནི་ལོ་ཙྭ་བ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་མིག་ཏུ་གྲགས་པའི་མཁས་པའི་ཡོན་ཚད་མཚོན་བྱེད་དེ་དེང་སང་གི་ཆེད་ལས་མཁས་པའི་མིང་རྟགས་དང་གོ་གནས་མཐོ་དམའ་ལ་ཟེར་བ་དང་མཚུངས་པས། དེ་དག་གི་ལས་འགན་ཡང་རབ་ཀྱིས་ཞུས་ཆེན་དང་འབྲིང་གིས་བར་ཞུས།  ཐ་མས་མཆན་བུའི་ལོ་ཙྭ་བཅས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

　　མདོར་ན་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་རིང་རྒྱ་གར་དང་།  རྒྱ་ནག །  ཟ་ཧོར།  ཨུ་རྒྱན།  ཁ་ཆེ་དང་ལི་ཡུལ་སོགས་ནས་མཁས་པ་པཎྜི་ཏ་དང་སློབ་དཔོན་མང་དུ་གདན་དྲངས་རྗེས།   བོད་རང་ལ་རབ་བྱུང་གི་སྡེ་བཙུགས་ནས་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙྭ་བ་མཁས་པ་མང་པོ་བྱོན་ཏེ།  དམ་པའི་ཆོས་མང་པོ་སྐད་རིགས་གཞན་པ་ལས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བར་མ་ཟད།   བཙན་པོ་འདིའི་སྐུ་རིང་ལ་མཁས་པ་ཞི་བ་འཚོ་དང་།  རྦ་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ།  ཞང་རྒྱལ་གཉེན་ཉ་བཟང་།  བློན་ཁྲི་བཞེར་སང་ཤི་དང་།  ལོ་ཙྭ་བ་སྣ་ནམ་ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ་དང།  ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་དང་།  ཁ་ཆེ་ཨནནྟའམ་བྲམ་ཟེ་དགའ་བ་（ཞི་བ་འཚོའི་སྐད་བསྒྱུར་པ་ཡིན་）བཅས་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་བསྒྱུར་ཏེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དམ་ཆོས་བསྒྱུར་བའི་བཀས་བཅད་དང་པོའམ་ཡིག་བསྒྱུར་རྩ་དོན་ཐོག་མར་ཚད་ལྡན་ཅན་དུ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན་ཞིང་།  ཚུལ་དེའང་《སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་》སུ།“སྔོན་ལྷ་སྲས་ཡབ་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མཁན་པོ་དང་ལོ་ཙྭ་བ་མཁས་པ་འཚོགས་པས།  དྷརྨ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་དང་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བསྒྱུར་ཏེ། གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ལུགས་བཞིན་དུ་སྒྱུར་ཅིག”①ཅེས་བཀོད་པ་བཞིན་ཕྱིས་སུ་བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་གྱིས་བཀས་བཅད་གཉིས་པ་མཛད་སྐབས།  སྔར་ཡབ་ཀྱི་རིང་ལ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ལུགས་བཞིན་གསར་སྣོན་དང་ཚད་ལྡན་ཇེ་རྒྱས་སུ་བཏང་བ་ཡིན་འདུག་གོ །

　　སྐབས་དེ་དག་ལ་ད་དུང་འཆད་ཉན་གྱིས་དར་སྤེལ་དང་སྒོམ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཉམས་ལེན་མཛད་པའི་སྐྱེས་བུ་མང་དུ་བྱོན་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རིང་ལུགས་པ་སྟེ་མཁན་པོ་དང་། མཆིམས་ཕུའི་བྲག་ལ་བཞུགས་པའི་སྒོམ་ཆེན་ཉེར་ལྔ། ཆོས་གྲྭའི་སློབ་དཔོན་དུ་བསྐོས་པ་བཅུ་གསུམ། སློབ་གཉེར་པ་ཉེར་ལྔ་དང་མཚམས་ཀྱི་བནྡེ་རང་ག་མ་བཅས་ལ་བཙན་པོས་འཚོ་བ་བླ་ནས་སྦྱར་བ་དང་། དེ་དག་ལ་འབངས་མི་ཁྱིམ་གཏན་འཇགས་བཅད་པས། དེ་ནས་བཟུང་རིམ་གྱིས་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ལ་ལྷ་རིས་ལྷ་འབངས་གཅོད་པའི་སྲོལ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །

　　བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ལ་སྲས་བཞི་འཁྲུངས་པ་ཐོག་མར་མུ་ནེ་བཙན་པོ་རྒྱལ་སྲིད་ལ་བསྐོས་ཀྱང་སྲིད་ཡུན་མ་རིང་། དེ་ནས་སྲས་མུ་ཏིག་བཙན་པོའམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་སད་ན་ལེགས་མཇིང་ཡོན་ཞུ་བ་མཚན་དངོས་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་བྱ་བ་རྒྱལ་སར་བསྐོས། སྤྱིར་བཙན་པོ་འདི་པ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀར་མཛད་རྗེས་ཆེ་ཞིང་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་སྐྱིད་པའི་གདུང་རབས་ལྔར་གྲགས་པའི་གྲས་ཡིན་མོད། འོན་ཏེ་《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》གཙོ་བྱས་པའི་ཕྱིས་ཀྱི་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་མོ་སོགས་ཀྱིས་ཡབ་སྲས་གཉིས་ཀྱི་མཚན་བསྲེས་ཏེ་བཙན་པོ་འདི་པའི་མཛད་རྗེས