སྟོང་སྐོར་ཚེ་རིང་ཐར་གྱིས་བརྩམས་ཤིང་རྒྱ་ཕྱུག་བསོད་ནམས་ཚེ་བརྟན་གྱིས་བསྒྱུར། 

　　(དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་དབྱིན་ཡིག་གི་མ་རྩོམ་ནི་ཁེམ་སྦི་རེ་ལྗི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་ཡེའོ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་སྒྲུབ་བྱས་པའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག(Revued’EudesTibetaines)ཅེས་པའི་དྲ་བའི་ལོ་ཕྱེད་དེབ་ཏུ་འཁོད་ཅིང་http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ret/pdf/re_15_14.pdf སྤྱི་ལོ༡༩༩༨ལོའི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་ཉེར་ལྔ་ནས་སོ་གཅིག་བར་ཨ་རིའི་ཨིན་ཊཱི་ཡ་མངའ་སྡེའི་སློབ་ཆེན་དུ་འཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བརྒྱད་པའི་སྟེང་ཐོག་མར་སྒྲོག་སྦྱངས་བྱས།) 

　　མཚོ་སྔོན་ནི་བོན་བསྟན་དར་རྒྱས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་ཞིག་སྟེ། རེབ་གོང་གི་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་ནི་བོན་བསྟན་གྱི་ལྟེ་གནས་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། དེ་མིན་ཁྲི་ཀའི་སྟོང་ཆེ་དང་སེར་བརྒྱ། འབའ་རྫོང་གི་སེ་བཟའ། མུ་གེ་ཐང་གི་འབྲོག་རུ། བ་ཡན་གྱི་ཤར་སྟེང་དང་དོ་ཤེས། རྡོ་སྦིས་ཀྱི་བོན་ཚང་མ། ཆབ་ཆའི་དུང་དཀར། ཆབ་ཆ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཆོས་རྗེའི་སྟོང་སྐོར་དང་མཚོ་སྔོན་པོའི་བྱང་ཁུལ་གྱི་བོན་བརྒྱ་བཅས་ཡོད། ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་གང་སར་གནའ་རབས་བོན་གྱི་རྗེས་ཤུལ་མང་པོ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཐ་ན་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་ཤུགས་ཆེར་དར་བའི་ས་ཁུལ་དུའང་ཡོད་ལ། དུས་རབས་བཅུ་བའི་སྐབས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཡང་ཐིམ་ནས་ཡོད། 

　　ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་བྱེད་མི་སྣར་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་དུས་ཏག་ཏག་རྒྱུན་དུ་དགོན་པའི་གྲྭ་བར་མ་གཏོགས་བསམ་བློ་འཁོར་བཞིན་མེད་མོད། ཨ་མདོའི་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་དུ་ཆོས་བྱེད་མི་སྣ་རིགས་གཞན་ཞིག་བདོག་པ་ནི་བོན་སྔགས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཡིན། དེར་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འབོད་སྟངས་ལྟར་ན་མི་སྒེར་ལ་དཔོན་དང་ཚོགས་པར་བོན་མང་ཞེས་འབོད་བཞིན་ཡོད། དུས་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་ཁོ་ཚོ་ཁྱིམ་པ་ཡིན་མོད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་གསས་ཁང་གི་སྔགས་པའང་ཡིན་ལ། ཁྱིམ་ཚང་ཡོད་པར་མ་ཟད་ཞིང་འབྲོག་ས་ཁུལ་གྱི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ལས་ཀའང་ལས་བཞིན་ཡོད། དུས་ཆེན་ཁྱད་པར་བར་ཁོ་ཚོ་གསས་ཁང་དུ་འཛོམས་ནས་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་པ་ལས་གཞན། བོན་པོའི་ཁྱིམ་ཚང་དུ་སོང་ནས་སྲུང་བ་བཙུགས་ཏེ་གདོན་བགེགས་བསྐྲོད་པའི་ཆོ་ག་སྤེལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཉམ་ཐག་ཅིང་ཤུགས་ཟད་པའི་ནད་པའི་གམ་ལའང་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཁོ་ཚོའི་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག་སྤེལ་སར་གསས་ཁང་དུ་འབོད་ཅིང་། དེར་ཆ་ཚང་བའི་གསང་སྔགས་ཆོ་གའི་ཆོས་ཐོག་གི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཡོད།

　　བོན་གྱི་ཅུང་སྔ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་སུ་ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་འདིར་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་བོན་མང་གི་ཆོས་ཐོག་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་རྙེད་ཐབས་བྲལ་མོད། བོན་སྔགས་མི་སྒེར་གྱི་མཛད་པ་དག་ལོ་རྒྱུས་སུ་འཁོད་ཡོད་པར་མ་ཟད་ད་ལྟའང་རྒྱུན་མཐུད་ནས་ཡོད། ཁོ་ཚོས་ཡི་དམ་ཆོས་ཐོག་ཅེས་རང་ཉིད་ཐར་བའི་ཆེད་དང་གཞན་མི་དམངས་ཀྱི་དམིགས་འདུན་འགྲུབ་པར་སྤེལ་བའི་ཆོ་ག་བཅས་རིགས་གཉིས་སྤེལ་བཞིན་ཡོད། བོན་གྱི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སམ། ཁྱད་པར་དུ་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགའི༼༩༩༦–༡༠༣༥༽དུས་སྐབས་སུ། གདུལ་བྱ་མང་པོ་ཁོང་གི་གམ་དུ་འདུས་ཤིང་ཁོང་དང་མཉམ་དུ་བོན་གྱི་ཟབ་དོན་གསང་སྔགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་ཉམས་ལེན་བྱས་པས་དེར་ཚོགས་པའི་བྱེད་སྒོ་ངེས་པར་ཡོད་སྲིད། ཚོགས་པའི་ངོས་ནས་ཐོས་བསམ་བྱེད་ཐབས་འདི་ནི་དུས་རབས་མང་པོར་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྲིད་མོད། འདི་དང་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་གྱི་བོན་མང་གི་ཆོས་ཐོག་གཉིས་དབར་གྱི་འབྲེལ་བར་ད་དུང་ཡང་གསལ་ཁ་དོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་ཤིག་མ་རེག་པས་ཁ་ཚོན་གཅོད་ཐབས་བྲལ། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་མང་པོར་བོན་གྱི་གྲགས་པ་འབར་བའི་མཁས་ཆེན་དག་བཀོད་ཡོད་པ་དཔེར་ན་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགའི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་ཞུ་ཡས་ལེགས་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཁོང་ནི་སྔགས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་སུ་དབང་ལྡན་ཕུར་ཐོགས་འཛིན་པ[1]ཞེས་འབོད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། བོན་གྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོའི་བཞིའི[2]གྲས་ཀྱང་ཡིན། བོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དང་མཁས་པ་མང་ཆེ་བས་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན༼༡༣༥༦–༡༤༡༥༽གྱི་བར་དུ་མི་དམངས་ལ་མཛུབ་སྟོན་བྱས་ཤིང་། ཕྱི་རབས་པ་དག་གིས་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་ཇི་འདྲའི་གསོན་ཤུགས་དོད་ནའང་། དེའི་རྗེས་སུ་ད་གཟོད་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་དགོན་སྡེའི་འཆད་ཉན་དང་གྲྭ་བ་མང་དུ་འཕེལ་ནས་གསང་སྔགས་ཉམས་ལེན་པ་དང་ཁོ་ཚོའི་ལྷད་མེད་པའི་གསང་སྔགས་གཞུང་ལུགས་སྤེལ་བའི་ཚབ་བྱས་པ་རེད། གང་ལྟར། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་སུ་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་མཁས་པ་ ཉུང་ཤས་ལས་གསང་སྔགས་ཉམས་ལེན་པ་དེ་དག་གི་སྐོར་བཀོད་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་ནའང་། ཁོ་ཚོ་ད་ལྟའི་བར་གྱི་དུས་རབས་མང་པོར་གསོན་ཤུགས་འབར་ནས་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན། ང་ཚོས་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་གྱི་དཔོན་དང་རྒྱལ་རོང་དགེ་བཤེས་ཁོག་གི་དཔལ[3]། ཁྲོ་སྐྱབས་ས་ཁུལ་གྱི་གཤེན་པོ[4]བཅས་གླེང་དུས། དང་པོ་ནི་དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་དང་། གཉིས་པ་རྒྱལ་རོང་དགེ་བཤེས་ཁོག་གི་གསང་སྔགས་ཉམས་ལེན་པ་དེ་དག་ལ་ས་ཁུལ་དེར་དཔལ་ལམ་ཨ་ཁུ་དཔལ་ཞེས་འབོད་ཅིང་། དེ་དག་གི་གྱོན་ཆས་ལ་དཔལ་ཆས་དང་དར་ཆར་དཔལ་དར་ཏུ་འབོད། སྡེ་བ་གཙོ་ཤས་ཚང་མར་དཔལ་འགའ་ཞིག་དུས་རྒྱུན་གྲོང་ཆོག་པ་ཡིན་ཞིང་། དཔལ་རེ་རེ་ཁྱིམ་ཚང་འགའ་ཞིག་གི་དུས་གཏན་གྱི་མགྲོན་པོའང་ཡིན། ཁྱིམ་ཚང་དེ་དག་གིས་ཁོ་ཚོའི་དཔལ་ལ་རང་གི་ནུས་ཚོད་ཀྱིས་གསོལ་ཚིགས་འདྲེན་ལ། ཁྱད་པར་ཏུ་ལོ་སར་ལྟ་བུའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དུས་ཆེན་ལ་དེ་ལྟར་བྱེད། ཡོན་བདག་ཅིག་ལ་དོན་དག་བྱུང་ཚེ་དེར་འབུལ་བ་གང་ཡང་མེད་ཀྱང་ཕེབས་ནས་སྟག་ལ་དང་དབལ་གསས། གེ་ཁོད། ཡང་ན་རྣམ་འཇོམས་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་བསྒྲུབ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ཆོ་ག་དེ་དག་ལས་འགའ་ཞིག་གཏན་འཁེལ་དང་འགའ་ཞིག་མཚམས་རེར་མ་གཏོགས་སྤེལ་བཞིན་མེད། དཔལ་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལ་དཔལ་བརྒྱུད་དུ་འབོད་མོད། དཔལ་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཁོངས་མི་ཚང་མས་སྲོལ་རྒྱུན་རྒྱུན་འཛིན་དང་དཔལ་དུ་འགྱུར་ཐུབ་པ་ཞིག་མིན། བོན་གྱི་འདུས་སྡེའི་ཁྲོད་དཔལ་དང་ཁོང་གི་ཁྱིམ་མི་དག་བརྩི་བཀུར་ལ་མྱོས་པོ་ཡོད། སྡེ་བའི་ནང་རབ་བྱུང་བ་འགའ་ཞིག་གིས་དཔལ་དང་འགྲིག་མཐུན་བྱེད་ནའང་། དཔལ་དང་རབ་བྱུང་བར་འཛིན་པའི་བརྩི་བཀུར་དེ་ཧ་ཅང་གསལ་ཁ་དོད་ཅིང་ཁྱད་པར་ཆེ་སྟེ། དཔལ་ནི་ཚེ་འདིའི་ཆག་སྒོ་དང་ནད་ཡམས་སོགས་བར་ཆད་བཟློག་པར་ཆོ་ག་སྤེལ་མཁན་དང་། རབ་བྱུང་བ་ནི་འདས་མཆོད་དང་དབང་བསྐུར་སོགས་ཚེ་ཕྱི་མའི་ཆེད་དུ་ཆོ་ག་སྤེལ་མཁན་འབའ་ཞིག་ཡིན། གསུམ་པ་རྒྱལ་རོང་ཁྲོ་སྐྱབས་ཀྱི་གཤེན་པོ་དེའི་གནས་ཚུལ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བཪ། ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་བོས་གཤེན་པོ་དགུ་ལ་བཀའ་བསྒོས་ནས་རྒྱལ་བོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལ་ཆོ་ག་སྤེལ་དུ་འཇུག་བཞིན་ཡོད་ལ་ཁྱིམ་ཚང་དཀྱུས་མར་དེ་བཞིན་ཡིན། ཁྱད་པར་ཏུ་ཁྱིམ་ཚང་དཀྱུས་མ་ཞིག་ལ་གཤེན་པོ་མང་པོས་རིམ་གྲོ་བསྒྲུབ་དགོས་ཚེ་དེ་བཞིན་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེར་ཉུང་མཐའ་ཡང་སྔགས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཤེན་པོ་གཅིག་གིས་ཆོ་གར་དབུ་འཁྲིད་དགོས། ད་དུང་ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་བོས་མོ་བའང་གདན་འདྲེན་བཞིན་ཡོད་དེ། སྡེ་བ་གཞུང་གི་མོ་བས་རྒྱལ་བོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་ཁྱིམ་ཚང་དཀྱུས་མ་གཉིས་ཀར་ལུང་བསྟན་དབབ་དགོས་པ་དང་། ཁོ་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་གཤེན་པོ་དང་མོ་བ་གཉི་ཀར་ཐོབ་ཐང་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་འདི་སྔར་བཞིན་གནས་པ་ཡིན། སུས་ཀྱང་མི་ཞིག་གཤེན་པོ་དང་མོ་བར་འགྱུར་དགོས་ཀྱི་བཀའ་མི་དབབ་མོད། ཕལ་ཆེར་ཁོ་ཚོའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱིས་སྲོལ་རྒྱུན་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། གང་ལྟར། བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གང་སར་བོན་སྔགས་མང་པོ་འཚོ་གནས་དང་རྒྱུན་མུར་གསོན་ཤུགས་དོད་ཀྱང་། ངས་ཏག་ཏག་མཚོ་སྔོན་ལས་ལྷག་པའི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་བོན་སྔགས་ཚོགས་པའི་ཆོས་ཐོག་གི་ལམ་ལུགས་འཐུས་སྒོ་ཚང་བ་ཞིག་རྙེད་མ་བྱུང་།

　　གསས་ཁང་། 

　　བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་བོན་པོའི་ཆོ་ག་སྤེལ་ས་རིགས་གསུམ་ཡོད་དེ། འདུས་གནས་དང་གསས་མཁར། གསས་ཁང་བཅས་རེད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་གཞིར་བཟུང་ན་རྒྱལ་བོ་མུ་ཁྲི་བཙན་པོས་ཞང་ཞུང་ནས་བོན་པོ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་བོད་དུ་གདན་དྲངས་ནས་བོན་བསྟན་སྤེལ་ཡོད་ཅིང་། ཁོ་ཚོས་བོད་དུ་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་སའི་འདུས་གནས་སོ་བདུན་བསྐྲུན་འདུག ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་འདུ་གནས་དང་དེའི་དཀར་ཆག་རྒྱས་པ། ད་དུང་མཁས་པ་སུ་སུས་ལྟེ་གནས་དེ་དག་ལ་བདག་དོམ་བྱས་པའི[5]ཡིག་ཚགས་གལ་ཆེན་ཞིག་བཀའ་རྩོམ་མཛད་འདུག ཡར་སྔོན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་རྒྱལ་བོ་ཕལ་ཆེ་བར་སྐུ་གཤེན་རེ་དང་རིམ་གྲོ་བསྒྲུབ་སའི་འདུ་གནས་རེ་ཡོད་དེ། ཡོངས་རྩེའི་མཆན་འགྲེལ་དང་ཡིག་རྙིང་རེ་འགར་གསས་མཁར་ལྟེ་གནས[6]ཞེས་འབོད་མོད། ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཆ[7]ལེགས་བཤད་མཛོད་ལྟ་བུར་གསས་ཁང[8]ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། ཡིག་ཆ་འདི་དག་བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་པ་མངོན་གསལ་རེད། ང་ཚོས་ལྟེ་གནས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བཞེངས་པར་ཤེས་ཐབས་བྲལ་ཡང་། ཕལ་ཆེར་བོད་སྐད་ཁྲོད་ཀྱི༼མཁར༽དང༼ཁང༽། ཞང་སྐད་ཁྲོད་ཀྱི་ལྷའི་སྐད་དོད༼གསས༽སོགས་ལ་དཔག་ནས་བཟོ་སྐྲུན་རྣམ་པར་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཆོག་སྙམ། གསས་མཁར་དང་གསས་ཁང་གཉིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ད་ལྟའང་སྔར་བཞིན་གནས་ནའང་། ཡིག་ཚང་དག་གིས་དེ་གཉིས་གླེང་དུས་དུས་རྒྱུན་དེ་དག་ཤན་འབྱེད་བྱེད་པར་དཀའ་ཁག་ཕྲད་ཡོང་། བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་གསས་མཁར་དང་གསས་ཁང་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་པ་འདྲ་ཡང་། ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དེ་གཉིས་ལ་ཡེ་ནས་མི་འདྲ་བའི་མཚོན་དོན་གཉིས་ཆགས་ཡོད་དེ། རྣམ་ཀུན་གསས་མཁར་ནི་ས་རྡོས་བརྩིགས་པའི་ཤིང་གི་བང་མཛོད་ཅིག་གམ་ཁང་ཆུང་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་རྩེར་ཁ་དོག་མི་འདྲ་བའི་རྨུ་ཐག་དང་རླུང་རྟས་བརྒྱན་པའི་ཤྭ་ར་དང་ཤིང་གྲི། ཤིང་མདུང་། ཡང་ན་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཤིང་སྡོང་ཤུག་པ་ལྟ་བུའི་ཡལ་ག་སོགས་བཙུགས་ཡོད། གསས་མཁར་གྱི་ནང་དུ་ཐ་དད་ཅིང་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་བུམ་གཏེར་ཡོད་པས་སྤོ་སེའི་སྒམ་ནང་ཞིག་དང་འདྲ། གསས་མཁར་ཆེ་ཤས་ཀྱི་ནང་དུ་ལྷའི་བཞུགས་ཁྲི་དང་ལྷ་ཡི་རྟེན་མཁར། ཕོ་ལྷ་དང་དགྲ་ལྷའི་རྟེན་མཁར་སོགས་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཡོད། གསས་མཁར་གྱི་རིགས་ཤིག་གླེང་འོང་དུས་དེ་ཏག་ཏག་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་དེ། རྒྱལ་རོང་དུ་རིགས་འདྲ་བའི་གསས་མཁར་ཞིག་ཡོད་པ་དབུས་སུ་བསང་ཁང་ཆུང་ངུ་ཞིག་དང་རྩེའི་ཁང་བར་ཤིང་གི་བང་མཛོད་ཆུང་ངུ་བཞི་བཅས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད། རྒྱལ་རོང་དུ་རྟེན་མཁར་རྩེ་རུ་བོན་སྔགས་དཔལ་གྱིས་ཆོ་ག་སྤེལ་ཆོག་པ་མ་གཏོགས་གཞན་སུས་ཀྱང་མི་རུང་། དེ་ལས་གཞན་མི་ཚོས་ལབ་ཙེ་བརྩིགས་དུས་གསས་ཁང་ཞིག་བསྐྲུན་ནས་དེར་ལྷ་འགུགས་པའི་ཆོ་ག་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གང་སར་མཐོང་དུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། མདོར་བསྡུས་ན་གསས་མཁར་ཡོད་པར་མ་ཟད་ད་ལྟ་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་བདོག་ཀྱང་།དེ་ནི་སྔར་བཞིན་གཞི་བདག་རིགས་འགའ་དང་དེ་དག་ལ་མཆོད་འབུལ་ཏུ་བརྩིགས་པ་འབའ་ཞིག་རེད།་སྔོན་ཆད་དང་ད་ལྟའི་གསས་མཁར་གྱི་ཁྱད་པར་གཅིག་ནི་ཕྱི་མ་ཁྱིམ་ཚང་ནང་དང་རི་མགོའི་ལབ་ཙེའི་ནང་དུ་ཡོད། སྔོན་ཆད་དེ་ནི་མི་ཚོས་མཆོད་འབུལ་བྱེད་ས་ཡིན་པས་སྤྱི་བའི་འདུས་ཁུལ་དུ་དགོས་མོད། རིམ་གྱིས་གསས་མཁར་དང་གསས་ཁང་གི་རྣམ་པ་དང་ནང་དོན་ལ་འགྱུར་བ་ཕྱིན། ཁྱད་པར་ཏུ་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྱབ་སྤེལ་དང་བོན་གྱི་དགོན་སྡེ་བྱུང་བ་ནས། གསས་ཁང་དག་སྔོན་ཆད་དང་བསྡུར་ན་སྤྱིར་བཏང་དུ་གྱུར་སྟེ། ཁྱིམ་ཚང་འགའ་ཞིག་གམ་ལབ་ཙེར་ལྷག་པ་རེད། གསས་ཁང་དག་བལྟས་ཚོད་ཀྱིས་བོན་སྔགས་ཚོའི་ཆོས་ལུགས་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན་ཡང་། དེ་དག་ཀྱང་གྲངས་ཀའི་སྟེང་སྔོན་ལས་ཉུང་དུ་སོང་བ་ཆེས་ཆར་གསལ། འདུ་གནས་ནི་དེ་ན་ཡོད་པའམ་ཡང་ན་ལྟེ་གནས་རིགས་གཞན་གང་ཡང་མིན་པ་གསལ་སྟོན་མི་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག་སྤེལ་ས་འབའ་ཞིག་ཡིན། གསས་མཁར་དང་གསས་ཁང་གཉིས་ནི་ཕལ་ཆེར་མི་ཚོས་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག་སྤེལ་སའི་ལྟེ་གནས་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་མངོན་གསལ་དོད་པས། སྔོན་ཆད་མ་མཐར་ཡང་ཐ་སྙད་རང་ངོས་ནས་དེ་གཉིས་དབར་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་དེ། ཐ་ན་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་འགའ་ཞིག་གི་ནང་ཡང་རྒྱུན་དུ་རྙོག་དྲ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། གོང་གསལ་གྱི་གསས་མཁར་དང་གསས་ཁང་གཉིས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཚང་དག་ཏུ་བཀོད་པ་དབུས་གཙང་དང་འབྲེལ་བ་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། བྲག་དགོན་པའི་ཆོས་འབྱུང[9]ལས་ང་ཚོས་ཁ་ཚོན་གཅོད་ཐུབ་པ་ནི་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་དང་འདྲ་བར་ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་གཞན་དག་ཏུའང་ལྟེ་གནས་འདིའི་རིགས་བཞེངས་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ་ལ། ཕལ་ཆེ་བ་ཞིག་སྔོན་ཆད་ཐུབ་བསྟན་གྱི་རྗེས་འཇུག་པའམ་ཡང་ན་དད་མོས་འགྱུར་བའི་བོན་པོ་དག་གིས་གཏོར་བརླག་བཟོས་པ་རེད། སྤྱི་ལོ༡༩༩༦ལོར་ངས་ཉི་ཧོང་གི་བོན་གྱི་དགོན་སྡེར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལས་གཞི་ཞིག་དང་བསྟུན་ནས། མཚོ་སྔོན་གྱི་བོན་པོའི་དགོན་སྡེ་དང་གསས་ཁང་ཚང་མར་ཞིབ་མཇལ་ཐེངས་ཤིག་བྱས་པ་ཡིན། དེ་ལས་བ་ཡན་དང་གཅན་ཚ། ཁྲི་ཀ། ཆབ་ཆ། མགོ་མང་། རྩེ་ཁོག་བཅས་ཀྱི་གསས་ཁང་ཕུད། གཞན་གསས་ཁང་བཅོ་ལྔ་ཡོད་པ་ཕལ་ཆེ་བ་རེབ་གོང་གི་ས་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བ་གསས་ཁང་རྙིང་བའི་ལྷག་མ་དང་ད་དུང་ཡང་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་སའི་ལྟེ་གནས་འབའ་ཞིག་རེད། ཁུངས་བཙུན་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་འགར་བཙན་པོ་དག་གིས་གསས་ཁང་བཞེངས་དུས་བོན་ལུགས་ལ་གྲྭ་བ་མེད་པ་མངོན་གསལ་རེད་དེ། བོན་གྱི་དགོན་སྡེ་བྱུང་བའི་དུས་ཚོད་ནི་ཧ་ཅང་འཕྱི། གསས་ཁང་དང་དགོན་པའི་ཁྱད་པར་ནི་སྔ་མ་སྔགས་པ་དང་ཕྱི་མ་གྲྭ་བས་གཙོ་སྐྱོང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་སྟེ། དགོན་པར་མདོ་དང་སྔགས། རྫོགས་ཆེན་བཅས་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། གསས་ཁང་དུ་སྔགས་དང་རྫོགས་ཆེན་གཉིས་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་སློབ་གཉེར་བྱེད་བཞིན་མེད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དགོན་སྡེ་དང་དེའི་ལམ་ལུགས་བྱུང་འཕྱི་བ་དང་བསྟུན་ནས། གསས་ཁང་དང་དེའི་ཆོས་ལུགས་ནུས་པས་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་སྲུང་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་དང་འདྲ་ལ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱིས་གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཁྱད་པར་ཏུ་བོན་གྱི་འདུས་སྡེའི་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད། ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས[10]གཞིར་བཟུང་བ་ལྟར་ན། བོན་བསྟན་གྱི་འཛམ་གླིང་རྒྱན་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཁྲོམ་གསེར་ཐོག་ལྕེ་འབྱམས་ཀྱིས་ཁྲོམ་གེ་སེར་དུ་བོན་ཆོས་སྤེལ་མྱོང་བར་བཤད་པའི་ཁྲོམ་གེ་སེར་ནི་ཁྲི་གཤོག་རྒྱལ་མོའི་མཐའ་འཁོར་ཡིན།༼གེ་སར་ཁྲོམ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་ན།།ཁྲི་གཤོག་རྒྱལ་མོའི་མཚོ་མོ་ཡོད།།༽[11] བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་བླ་ཆེན་དྲན་པ་ནམ་མཁའ་རེབ་གོང་དུ་བཞུགས་ཤིང་། ཁོང་གིས་རེབ་གོང་གི་ཨ་བ་ངོས་བཟང་ཞེས་པར་དགོན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཏབ། བཙན་པོ་འུ་དམ་བཙན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ། བསྟན་པ་ཆག་འཇིག་གི་རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་ཐོབ་སྤུན་གསུམ་དབུས་གཙང་ནས་བྲོས་བྱོལ་གྱིས་རེབ་གོང་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཡོང་། ཁོང་ཚོས་ཐོག་མར་གཞི་འཛིན་ས་ནི་བོན་བརྒྱ་དགོན་པའི་མདུན་ངོས་ཀྱི་ངལ་གསོའི་ལྟེ་གནས་ཞེས་པའི་དོན་བདོག་པ་ཆབ་ལུང་ཐང་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། རིམ་བཞིན་རེབ་གོང་གི་སྡེ་བ་གསུམ་དུ་སོ་སོར་གཞི་བཟུང་བ་འཁོར་ལོ་བསྒྱུར་རྒྱལ་གྱིས་སྤྱི་རྟིང་སྡེ་བ་དང་། ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱིས་ངོ་མོ་སྡེ་བ། ཁྱུང་དཀར་ཚངས་པས་ཁྱུང་བོ་སྡེ་བ་བཅས་སོ།། ཁོང་ཚོས་རེབ་གོང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དེའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་ས་ཆ་མང་པོར་བོན་ཆོས་སྤེལ་བ་དང་གསས་ཁང་བསྐྲུན་པས། ཁོང་ཚོའི་གདུལ་ཚོབ་དང་རྗེས་རབས་པས་རེབ་གོང་ཧྲིལ་བོ་དང་ཐ་ན་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་རེ་འགར་ཡང་ཁྱབ་ནས་ཡོད། རེབ་གོང་བོན་གྱི་རིག་གནས་ལྟེ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་རྗེས། ཁོ་ཚོས་རང་གི་ཚོགས་ཁང་ལ་གསས་ཁང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ས་ཁུལ་གཞན་དག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པས་རང་གི་ཚོགས་ཁང་ལ་ལྷ་ཁང་དང་མ་ཎི་ཁང་། ཡང་ན་རྒྱུན་ལྡན་དུ་སྤྱི་ཁང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་ཅག་བོན་པོ་དང་ཁ་ཐག་ཆེས་ཆེར་རིང་བའམ་ཡང་ན་ཐུབ་བསྟན་གྱི་དགོན་སྡེ་དང་མ་ཎི་ཁང་། ལྷ་ཁང་བཅས་ཀྱི་མཐའ་འཁོར་དུ་ཡོད་པས་ཡིན། གསས་ཁང་གཅིག་བ་གམ་ཁང་བ་གཅིག་གིས་གྲུབ་པའམ་མཚམས་ལན་རེར་སྐུ་བརྙན་དང་ཐང་ཀ་མང་པའི་བ་གམ་ཁང་བ་ཆུང་ངུ་གཞན་ཡང་ཡོད། རྣམ་ཀུན་ཀུན་ལ་ཡོངས་གྲགས་ལྟར།གསས་ཁང་གི་ཁ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འཁོར་ཡོད་ཅིང་། ལྕགས་རིས་བསྐོར་བའི་ནང་རོལ་དུ་མི་དག་འཚོགས་ས་དང་། དེར་ཡོད་པའི་བང་མཛོད་དང་ཇ་ཁང་རིམ་གྲོ་བསྒྲུབ་སར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ་ད་དུང་སྒོ་སྲུང་ལ་གཟིམ་ཁང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། གསས་ཁང་གི་རྒྱུ་ཆ་དང་བཟོ་རྩལ། སྐུ་བརྙན། ཐང་ཀ་སོགས་ས་གནས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་དགོས་མོད། ཉུང་མཐའ་ཡང་ལོ་བཞི་བཅུའི་ཡར་སྔོན་དུ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྒྲིག་རིམ་དང་སྐུ་བརྙན་བཞུགས་རྟེན་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། ད་ལྟ་གསས་ཁང་ཕལ་ཆེ་བ་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས་པས་སྐུ་བརྙན་གྱི་བཞུགས་སྟངས་ལའང་གོ་རིམ་དེ་ཙམ་མེད། གང་ལྟར། སྐུ་བརྙན་གྱི་སྒྲིག་རིམ་རྙིང་བར་བོན་གྱི་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་རྒྱབ་གྱང་དང་སྐུ་མདུན་སྒོ་ལ་གཏད་ཡོད་ཅིང་གཡས་གཡོན་དུ་སེམས་དཔའ་བརྒྱད་ལས་གཞན་མེད་མོད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་མང་གིས་གསས་ཁང་གསར་བ་ཕལ་ཆེ་བ་ཞིག་དུས་རབས་འདིའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས་པ་སྟེ། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྗེས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དུས་འགྱུར་དྲག་པོས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྐུ་བརྙན་སྒྲིག་རིམ་སྔོན་ཆད་ལས་དོན་སྙིང་ཆུང་དུ་སོང་། གསས་ཁང་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་པའི་སྔགས་པ་ཚོ་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་ཁྲོ་བའི་ལྷ་དང་འབྲེལ་ཞིང་ཁོ་ཚོས་ལྷ་དེ་དག་གི་སྐུ་བརྙན་གསར་བཞེངས་དང་ཉིན་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དེ་དག་གི་ཆོ་ག་ཉམས་ལེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། གཤེན་རབ་མི་བོ་ལས་གཞན་སྟག་ལ་དང་། དབལ་གསས། བྱམས་མ། གེ་ཁོད། འབུམ་པ། རམས་པ་སོགས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་དེ་དག་གིས་སྔོན་མའི་ཚབ་བྱས་ཡོད་ལ། ད་དུང་གསས་ཁང་ཉུང་ཤས་ཤིག་གིས་སྔར་བཞིན་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལྷ་སྐུའི་སྒྲིག་སྟངས་སྲུང་འཛིན་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ཁྲི་ཀའི་སྟོང་ཆེ་སྡེ་བའི་དཔོན་ཚང་གསས་ཁང་གིས་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་སྒོ་ཁར་བསྐོར་ཡོད་མོད། བྱམས་མ་དང་སྨྲ་སེང་ཟུང་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་བསྣན་ཡོད་ལ། དེར་སེམས་དཔའ་བརྒྱད་ཀྱང་ཡོད་མོད་རིགས་མི་འདྲ་བའི་སྟག་ལའི་སྐུ་བརྙན་གཉིས་ཀྱང་བསྣན་ཡོད། ང་ཚོས་ཤེས་གསལ་ལྟར་བོན་མང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་ནི་ཆེས་སྔ་བའི་བོན་པོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུན་མཐུད་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེ་དུས་ཀྱི་བོན་ཆོས་ནི་བོན་པོའི་དགོན་སྡེའི་འཆད་ཉན་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་མིན། ད་དུང་བོན་མང་ལ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་དེ་དག་འབའ་ཞིག་མངོན་ཡང་། གསས་ཁང་གིས་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་མདོ་དང་དགོན་པའི་ལམ་ལུགས་འགོག་རྒོད་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན། དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བར་སྨན་རི་དགོན་པའི་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་སྟེང་གསར་བརྗེ་བྱས་པ་ནས་བོད་དུ་ཁོང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ། བརྒྱ་ལ་ཁོང་གི་སྐུ་བརྙན་ནི་དགོན་པའི་སྐུ་བརྙན་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་ལགས་ཀྱང་། བོན་པོ་ཚོས་ཁོང་གི་སྐུ་བརྙན་གསས་ཁང་དུ་འཇོག་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། གསས་ཁང་དུ་ང་ཚོས་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྐུ་བརྙན་གོ་སས་མི་ཚོས་ཁོང་ལ་བརྩི་བཀུར་ག་ཙམ་གནང་བཞིན་པ་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། དཔེར་ན། ངོ་མོ་གསས་ཁང་གིས་མཚོན་པའི་གསས་ཁང་རེ་འགར་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་གཙོ་སྐུའི་གཡས་གཡོན་གང་རུང་དུ་འཇོག་ལ། གསས་ཁང་གཞན་པར་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་གཙོ་སྐུར་བཞག་ཡོད་པ་རེབ་གོང་གི་གད་པ་སྐྱ་བོའི་གསས་ཁང་དང་། བ་ཡན་གྱི་ཏོ་ཤེས་གསས་ཁང་། ཁྲི་ཀའི་སེར་རྒྱའི་གསས་ཁང་ལྟ་བུས་མཚོན། འོན་ཏེ། རེབ་གོང་གི་ཧོར་ནག་གསས་ཁང་དང་། བ་ཡན་གྱི་ཤར་སྟེང་གསས་ཁང་སོགས་གསས་ཁང་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཏུ་ཁོང་གི་སྐུ་བརྙན་རྩ་བ་ནས་བཞེངས་མེད། འདིས་ཡུལ་མི་དེ་དག་ཁོང་ལ་དད་མོས་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་དེ་ཙམ་ཤུགས་མི་ཆེ་བའི་རྟགས་ཡིན། རྣམ་ཀུན་གསས་ཁང་རྙིང་བའི་སྐུ་བརྙན་ཕལ་ཆེ་བར་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་མི་སྣའི་ཚབ་ཏུ་གདོད་མའི་ལྷ་དེ་དག་ཡོད་མོད། གསས་ཁང་གསར་བར་དྲན་པ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣའི་སྐུ་བརྙན་ཡང་བཞག་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བའི་རྗེས་སུ་ཐུབ་བསྟན་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་འོག་གི་སྨན་རི་དགོན་པ་དང་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཕལ་ཆེ་བར་བོན་པོའི་དགོན་པ་དང་གྲྭ་བས་རིམ་བཞིན་གསས་ཁང་དང་སྔགས་པའི་ཚབ་བྱས་པས། ཨ་མདོའི་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་ལྟ་བུའི་བས་མཐར་ལྷགས་པ་རེད། ང་ཚོས་དོ་སྣང་བྱུང་བ་བཞིན་ཐ་ན་གསས་ཁང་དེ་དག་ཏུ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ལྟ་བུའི་དགོན་པའི་མི་སྣའི་སྐུ་བརྙན་གཙོ་སྐུར་གྱུར་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་ཡིན་ཡང་། ཆབ་ཆའི་རྐ་སར་གསས་ཁང་ལྟ་བུར་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་གལ་ཆེན་དྲན་པ་ནམ་མཁའི་སྐུ་བརྙན་གཙོ་སྐུར་ཡོད་མོད། ཁོའི་ཤུགས་རྐྱེན་དེ་ཙམ་མི་ཆེ་ལ་ས་ཁུལ་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཏུ་མ་གཏོགས་ཁོང་གི་སྐུ་བརྙན་མཐོང་དུ་མེད།སྲིད་པའི་རྒྱལ་མོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་ཀྱི་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་དང་གཅིག་ཡིན་ལ། གསས་ཁང་དང་དགོན་པ། བོན་པོའི་ཁྱིམ་ཚང་ཕལ་ཆེ་བར་མེད་ཐབས་མེད་པའི་བོན་སྐྱོང་ངམ་སྲུང་མ་ཞིག་ཡིན། རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ནི་གསས་ཁང་དང་དགོན་པ། ད་དུང་གྲོང་མཐའི་ལྷ་ཁང་ཉུང་ཤས་སོགས་དང་དེ་ལས་གཞན་པའི་ས་ཁུལ་དུའང་ཡོད། རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མཆོད་རྟེན་ས་ཁུལ་གང་སར་མང་དུ་བཞེངས་ཡོད་ཅིང་། རྣམ་ཀུན་དེ་ནི་ནག་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷ་འདྲེ་དང་ས་འདུལ་དུ་དུ་བཞེངས་པ་ཡིན། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འབྱུང་ཁུངས་སམ་ཁྱད་པར་ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་དུ་མཚམས་ལན་རེར་དེ་ནི་ཨེ་ཟི་ལམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་པ་འགོག་ཆེད་དུ་བཞེངས་པ་ཡིན།

　　སོ་ནག་ནི་རྩེ་ཁོག་ས་ཁུལ་གྱི་འབྲོག་སྡེའི་ཚོ་ཆན་ཞིག་ཡིན་ལ་དེར་སོ་ནག་གསས་ཁང་ཡོད། ཁོ་ཚོར་དགོན་པ་མེད་པ་ནས་བཟུང་བོན་པོའི་གྲྭ་བ་མང་པོ་ཚོ་བ་འདི་དང་ས་ཁུལ་འདིར་ལོག་ནས་གསས་ཁང་དགོན་པ་ལྟར་བྱས་ནས་བཞུགས་པས་སྔགས་པ་དང་གྲྭ་བ་མཉམ་འདྲེས་བྱུང་། འདི་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་གསས་ཁང་ལམ་ལུགས་དགོན་པའི་རྣམ་པར་གྱུར་བའི་དབུ་ཁྱུད་ཅིག་ཏུ་བསམ་ཞིབ་བྱས་ཆོག་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུ་གསས་ཁང་མང་པོ་ཞིག་དགོན་པའི་ལམ་ལུགས་སུ་གྱུར་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཡང་འདི་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་སྣང་། ཐུབ་བསྟན་གྱིས་རྒྱུན་དུ་གསས་ཁང་ལམ་ལུགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེས་ཆེར་ཐེབས་ཡོད་པ་དཔེར་ན། རེབ་གོང་གི་ཀྲ་གྲོང་དང་ཉིན་ལྟའི་གསས་ཁང་། གཅན་ཚའི་ཞྭ་ཁྲའི་གསས་ཁང་གསུམ་སྔར་ནས་བོན་བསྟན་དང་ཐུབ་བསྟན་གྱི་བར་མཚམས་སུ་ལུས་འདུག ཐུབ་བསྟན་གྱི་རྗེས་འཇུག་པས་བོན་པོའི་གསས་ཁང་གི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཁོ་ཚོའི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་ཡོད་ལ། གསས་ཁང་གཅིག་ཏུ་ཆོས་ལུགས་རིགས་གཉིས་སོ་སོར་ཉམས་ལེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། བོན་པོའི་གསས་ཁང་ཐོག་མར་བྱུང་བ་བསྙོན་དུ་མེད་ལ། དེ་ནས་སྡེ་བའི་ནང་གི་མི་ནང་ཙམ་ཞིག་གིས་ཐུབ་པའི་བསྟན་པར་དད་པ་བྱས་པ་དང་། ཐོག་མར་ཁོ་ཚོས་བོན་པོའི་གསས་ཁང་དུ་ཉམས་ལེན་གཅིག་པུ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་མོད། ཕྱིས་སུ་ཐུབ་བསྟན་གྱི་རྗེས་འཇུག་པའི་ཚོགས་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་བས། ཁོ་ཚོས་རང་གི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་སའི་བར་སྟོང་ཞིག་རེག་ཆེད་བོན་པོར་གསས་ཁང་རྒྱ་བསྐྱེད་དུ་བཞེང་རྒྱུའི་གོ་སྐོན་བློ་འགུགས་བྱས། ཡང་ཐུབ་བསྟན་གྱི་རྗེས་འཇུག་པའི་སྟོབས་ཤུགས་དེ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་རྗེས། གསས་ཁང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་ཏེ། མ་ཎི་ཁང་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྲོད་ཀྱི་དགོན་པ་འགའ་ཞིག་གི་འདུ་ཁང་གི་མིང་གདགས་ངེས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདིས་བོད་དུ་ཐུབ་བསྟན་གྱི་ཁ་གཏད་དུ་བོན་བསྟན་འཕེལ་འགྱུར་འགྲོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་མཐོང་ཡོང་ལ། བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་གསས་ཁང་ཤུལ་མེད་དུ་གྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཤེས་ཐུབ། བོན་བསྟན་ཐུབ་པའི་བསྟན་པར་འཐིམས་པའི་འགྱུར་ལྡོག་འདི་མུ་མཐུད་དུ་རྒྱུན་མཐུད་ནས་ཡོད་པས། མཚོ་སྔོན་པའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་གསས་ཁང་ནི་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ས་ཁུལ་གྱི་ཆེས་མཐའ་མཇུག་གི་ཤུལ་ལུས་ཚོགས་པ་དེའོ།།

　　གསས་ཁང་རེ་རེའི་གཉེར་བ་གཉིས་ནི་གསས་ཁང་གི་རྒྱུ་ནོར་ལ་དོ་དམ་དང་གཙང་སྦྲ་རྒྱུན་འཁྱོངས།ད་དུང་ལོ་རེ་རེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོར་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་པར་འགན་འཁུར་མཁན་བཅས་ཡིན་ལ། གཉེར་བ་གཉིས་ཀྱིས་གསས་ཁང་དུ་རེས་མོས་བྱས་ནས་མཆོད་འབུལ་བྱེད། རྣམ་ཀུན་གཉེར་བ་གཉིས་ནས་ལོ་གཅིག་ལ་གཞུང་སྒྲུབ་ཁང་དུ་བྱ་བ་ལས་བཞིན་ཡོད། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་ཁྱིམ་ཚང་འགའ་ཤས་སྔར་ནས་ཐུབ་པའི་བསྟན་པར་དད་མོས་བྱེད་མཁན་དུ་གྱུར་ཟིན་ཡང་། ཁོ་ཚོས་སྔར་བཞིན་བོན་པོའི་སྔགས་པ་ཁྱིམ་དུ་གདན་དྲངས་ནས་ཁྱིམ་མི་གང་བོའི་ཆེད་དུ་བོན་པོའི་སྲུང་བ་འཛུགས་བཞིན་ཡོད་མོད། ནམ་རྒྱུན་ཤིད་དོན་ལ་བོན་སྔགས་དག་གདན་དྲངས་ནས་ཆོ་ག་སྤེལ་བཞིན་མེད་དེ། དེ་དག་སྔར་བཞིན་འཇིག་རྟེན་པའི་མི་སྐྱ་ཡིན་པས་སོ།། སྔགས་པ་དང་གྲྭ་བའི་ཁྱད་པར་ནི་སྔ་མས་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་འདིའི་བདེ་སྡུག་ལ་ལམ་སྟོན་དང་ཕྱི་མས་མི་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་ལམ་སྟོན་བྱེད་པ་དེ་རེད། སྤྱིར་བཏང་སྔགས་པར་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཡོད་དེ། སྔགས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་དེའི་ཨ་ཕའམ་ཨ་ཁུ་གང་རུང་སྔོན་ཆད་སྔགས་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་ལ། དེར་དཔོན་རྒྱུད་ཅེས་འབོད་ཅིང་བོན་སྔགས་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཁྲག་རྒྱུད་ཡིན་པ་དང་། དཔོན་རྒྱུད་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་གིས་ནམ་རྒྱུན་སྲོལ་རྒྱུན་འདིར་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད། དེ་དང་འདྲ་བར་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་གིས་བུ་ཞིག་དགོན་པར་སྐྱེལ་བར་ཡང་སྲོལ་རྒྱུན་འདི་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་དེ། དེར་གྲྭ་རྒྱུན་དུ་འབོད་ཅིང་གྲྭ་བའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཁྲག་རྒྱུད་ཡིན། སྔགས་པས་མི་སྒེར་རམ་ཚོགས་པ་ཆུང་ངུ་། ཡང་ན་མཉམ་གཅིག་ཏུ་ཆོ་ག་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་ལ། ཁོ་ཚོ་ཁྱིམ་ཚང་དུ་སྲུང་བ་གཟུག་ཏུ་འགྲོ་བར་ཡང་མི་སྒེར་རམ་ཚོགས་པ་ཆུང་ངུ་གང་རུང་ཡིན་ཆོག ཡིན་ནའང་། སྒྲིག་རིམ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཐོག་ངེས་པར་ཏུ་གསས་ཁང་དུ་འཚོག་དགོས།

　　རེབ་གོང་བོན་མང་། 

　　མཚོ་སྔོན་པོའི་མཐའ་འཁོར་ཏུ་བོན་མང་ཆེ་ཆུང་རིགས་གསུམ་ཡོད་ཅིང་། རེབ་གོང་བོན་མང་ནི་གསས་ཁང་བཅོ་ལྔའི་ནང་ཆེས་ཆེ་བའི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན། དེའི་འཕྲོར་ཁྲི་ཀའི་སྟོང་ཆེ་བོན་མང་ཡིན་པ་དང་དེར་གསས་ཁང་བཞི་ཡོད། བ་ཡན་དུ་དོ་ཤེས་དང་ཤར་སྟེང་བོན་མང་ལ་གསས་ཁང་གཉིས་ཡོད། ལྷག་མའི་བོན་པོའི་གསས་ཁང་དག་གིས་རང་རང་གི་གསས་ཁང་དུ་ཚོགས་པའི་རྣམ་པས་ཆོ་ག་སྤེལ། རེབ་གོང་ནི་ཞིང་ལས་རིག་གནས་ཆེས་ཆེར་དར་བའི་ས་ཁུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། ཕྱོགས་བཞིར་རི་བོ་མང་པོས་བསྐོར་བས་ཞིང་ལས་ལ་འཚམས་པའི་གནམ་གཤིས་འབྲིང་ཙམ་གྱི་རྣམ་པ་གྲུབ་ཡོད། ཚོ་སྡེ་མང་པོ་རི་ཁུལ་འདིར་གནས་བཅས་པ་ནས་གནས་སྐོར་ལ་དེ་ཙམ་སྟབས་མི་བདེ། བོན་པོ་དང་རྙིང་མ། དགེ་ལུགས་པ་བཅས་ཆོས་ལུགས་ཚོགས་པ་གསུམ་གྱིས་རེབ་གོང་གི་ལྷ་སྡེ་གྲུབ་ཅིང་། བོན་པོར་བོན་བརྒྱ་དགོན་པ་དང་། གསས་ཁང་བཅོ་ལྔ། ད་དུང་ཁོ་ཚོའི་གདུལ་བྱས་གྲུབ། སྤྱི་ལོ༡༩༩༦ལོའི་ཉི་ཧོང་གི་བོན་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་གཞིའི་ཁྲོད་ཕྲན་གྱི་ཡུལ་དངོས་རྟོག་ཞིབ་བྱ་བའི་སྡོམ་རྩིས་གཞིར་བཟུང་ན། རེབ་གོང་དུ་ཚོ་སྡེ་ཆེན་པོ༤༦གི་ཁྲོད་བོན་པོའི་ཁྱིམ་ཚང༦༨༡ཡོད་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཚོ་སྡེའི་ཡན་ལག་མང་པོར་གཏོགས་པ་དང་། བོན་པོའི་མི་གྲངས༤༣༦༨ཁྲོད་སྔགས་པ༦༡༧འདུག རེབ་གོང་གི་གསས་ཁང་དག་ཚོགས་པ་བཞི་རུ་དབྱེ་ཡང་ནན་ཏན་སྒོས་བཤད་ན་སྤྱིར་བཏང་གཉིས་སུ་འདུ།

　　ཡར་ནང་བོན་མང་། 

　　༡. བོན་བརྒྱ་གསང་སྔགས་དར་རྒྱས་གླིང་། ༼བོན་བརྒྱ་སྡེ་བ༽

　　༢. མག་སར་གཡུང་དྲུང་བསྟན་དར་གླིང་། ༼མག་སར་སྡེ་བ༽

　　གསས་ཁང་འདི་གཉིས་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་སྔགས་འཆང་གྲགས་ཅན་ཁྱུང་བོ་བསྟན་པ་དར་རྒྱས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུད་ཡིན། སྡེ་བ་འདི་གཉིས་སྤྱིར་བཏང་རེབ་གོང་བོན་མང་གི་དཔྱིད་ཆོས་དང་སྟོན་ཆོས་སུ་མི་ཞུགས་པ་དང་། བོན་བརྒྱ་སྤྲུལ་སྐུས་ཁོ་ཚོ་རེབ་གོང་བོན་མང་གི་གྲས་སུ་གཞུག་པར་ཧུར་བརྩོན་བྱས་ཀྱང་འབྲས་བུ་མ་བྱུང་། བོན་བརྒྱ་ལུང་མདོར་མདོ་བ་སྡེ་བའི་གདུང་ངེས་ཚོ་བའི་གསས་ཁང་ལ་གདུང་ངེས་གྲུབ་པ་ཀུན་འདུལ་གླིང་དུ་འབོད་ཅིང་། འདི་དང་བོན་བརྒྱ། མག་སར་བཅས་ལ་ཡར་ནང་བོན་མང་ངམ་ཡར་ནང་བོན་སྡེ་ཁག་གསུམ་ཟེར། འོན་ཀྱང་། གདུང་ངེས་ཚོ་བའི་མི་མང་པོ་ཞིག་སྔར་ནས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པར་གྱུར་བས། སྡེ་བའི་ནང་བོན་སྔགས་དང་ཁྱིམ་ཚང་ཉུང་ཤས་ཤིག་ལས་མེད། རེབ་གོང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་གསས་ཁང་ལྔས་སྟོད་ཕྱོགས་བོན་མང་གྲུབ་པ།

　　༡. ཐེག་ཆེན་བོན་འཁོར་ལྷུན་གྲུབ་གླིང་། ༼རྒྱ་མཚོ་དཔའ་འམ་ཨ་རྒྱ་སྟེང་སྡེ་བ༽

　　༢. གསང་སྔགས་རིག་འཛིན་དར་རྒྱས་གླིང་། ༼གད་པ་སྐྱ་བོ་སྡེ་བ༽

　　༣. ཐེག་ཆེན་སྨིན་གྲོལ་རྒྱ་མཚོ་གླིང་། ༼གདོང་མགོ་སྡེ་བ༽

　　གསས་ཁང་འདི་གསུམ་གྱི་གནས་གཞི་དང་དེ་ཚོའི་སྔགས་པ་ནི་གྲུབ་ཆེན་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་བོའི་གདུང་རྒྱུད་དེ། ཁོང་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་རེབ་གོང་དུ་ཆེས་ཐོག་མར་བོན་བསྟན་སྤེལ་བར་ཕེབས་པའི་གྲས་ཀྱི་ག