བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་རྒྱན་རིས་སྐོར་མདོ་ཙམ་གླེང་བ།

ཕག་གྲུ

     ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་རྩེ་མོར་གནས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ནི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མཚོན་བྱེད་ལ་དང་དོད་ཆེ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། གནའ་རབས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་གང་རུང་སྟེང་རང་གི་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱིས་ཕྱུག་པའི་མཛེས་རྒྱན་རི་མོ་སྣ་མང་བཀོད་ཡོད། དེ་དག་གི་ཐོག་མའི་རྣམ་པའམ་འབྱུང་ཁུངས་ཙམ་ནི་གདོད་མའི་བླ་སྲོག་དང་བླ་ཤིང་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་འདོད། གདོད་མའི་རུས་ཚོའི་དུས་སྐབས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྲོག་ཆགས་སམ་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ལ་གཉེན་ཚན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅེས་དེ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲུང་མའམ་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ཀྱི་ཡོད་པའི་བླ་སྲོག་དང་བླ་ཤིང་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་སྲོལ་ནི་ཧ་ཅང་ཁྱབ་གདལ་ཆེ། ལྟ་བ་དེ་རིགས་གནའ་དུས་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་ཁྱབ་པ་མ་ཟད། ཁ་བ་ཅན་དུའང་གདོད་མའི་རུས་ཚོ་སོ་སོས་ལུག་དང་ར། ཤྭ་བ། རྐྱང་། གཡག་སོགས་རང་སོ་སོའི་བླ་སྲོག་ལ་བརྩིས་ཏེ་དད་མོས་བྱེད་ཡུལ་དུ་གྱུར། དེ་དག་གི་གཟུགས་བརྙན་ནི་བྲག་ལྡེབས་སོགས་སུ་བཀོད་དེ་མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་། སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་དང་ཆུ་རིས། ཉི་ཟླའི་རི་མོ་སོགས་གདོད་མའི་རྒྱན་རིས་ཀྱི་འགོ་ཁུངས་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད། ཡིན་ནའང་ལོ་རྒྱུས་རིམ་བཞིན་གོང་དུ་འཕེལ་བ་དང་སྦྲགས་རུས་ཚོ་སོ་སོའི་བླ་སྲོག་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཁ་བ་ཅན་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ་རྗེས་སྟག་སེང་ཁྱུང་འབྲུག་ནི་རང་རེའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བླ་སྲོག་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། བོན་གྱི་ཤེས་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ས་དཔྱད་རི་མོ་དང་། རྩིས་ཀྱི་ལྡེའུ་རིས། ལྷག་པར་དུ་བོན་ཆོག་གི་གཏོར་གླུད་མདོས་སོགས་ལ་ཉེ་མཁོའི་རྒྱན་རིས་སྣ་ཚོགས་དར་ཡོད་པས། སྔར་གྱི་རི་དྭགས་ཁོ་ནའི་རྒྱན་རིས་དེ་ལ་རིགས་ཇེ་མང་དང་། མཛེས་ཉམས་ཇེ་ཆེ། སྤུས་ཀ་ཇེ་ལེགས་སུ་སོང་ནས་སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་རྒྱན་རིས་ལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད་པ་གོ་སླ། མདོར་ན་བོད་ཀྱི་རྒྱན་རིས་རིག་གནས་ཀྱི་འགོ་ཁུངས་ནི་རྒྱ་དཀར་ནག་སོགས་ཡུལ་གྲུ་གཞན་གང་ལའང་ཐུག་མེད་པར། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ5000ལོ་སྟེ་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་རབས་འགོ་ཟིན་པ་ནས་བཟུང་བོད་ལ་དར་བའི་གནའ་རབས་ཀྱི་རྒྱན་རིས་དང་། དེ་ཡང་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ5000གོང་གི་བོད་རང་གི་གདོད་མའི་ཤེས་རིག་ཁོ་ན་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་ནི་གདོན་མི་ཟའོ།།

        གསེར་གྱི་ཞལ་འབག་སྟེང་གི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རྒྱན་རིས།

 འོ་ན། ཅི་ཞིག་ལ་རྒྱན་རིས་ཟེར་ཞེ་ན། མཛེས་པར་རྒྱན་པའི་རི་མོ་སྟེ། སྒྱུ་རྩལ་པས་སྒྱུ་རྩལ་གསར་རྩོམ་དང་ལས་སྣོན་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པའི་སྒྱུ་རྩལ་སྣང་བརྙན་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ལས་དུས་སྐབས་ཤིག་གི་ཤེས་རིག་གི་ཆུ་ཚད་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་མཚོན་ཡོད། བཟོ་རིག་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རྒྱན་རིས་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་རིང་བ་དང་། སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ།  སྤྱོད་སྒོ་ཆེ་བ། མཐོང་སྣང་མཛེས་ཉམས་ལྡན་པ། མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པ། ཚོན་མདོག་རྣམ་པར་བཀྲ་བ་བཅས་ཡིན་ལ། རྒྱན་རིས་ལ་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་དང་བཟོ་རྩལ་ཐད་ལའང་དབྱེ་བ་མང་བ་སྟེ། གོས་ཆེན་དང་རས་ཆ་སྣ་ཚོགས། ཤོག་བུ། རྡུལ་ཚོན། ཤིང་། གསེར། དངུལ། ཟངས་ལྕགས། གཡུ། བྱུ་རུ། མུ་ཏིག གཡང་ཊི་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་། བཟོ་རྩལ་གྱི་ཐད་ལ་འབྲི་བ་དང་། རྐོ་བ། འབུར་བརྙན་བཟོ་བ། ལུགས་རྒྱག་པ། རྡུང་བ། དཀྲོལ་ཚག་རྒྱག་པ། ཚེམ་དྲུབ་རྒྱག་པ། ལྷན་འདེབས་བྱེད་པ་སོགས་དབྱེ་བ་མང་དག་ཅིག་མཆིས་ཀྱང་དེ་དག་ཚང་མར་རི་མོས་སློབ་སྟོན་བྱས་ཡོད་ལ་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་གཏན་ནས་མེད་སྟབས་རྒྱན་རིས་ཞེས་པའི་མིང་ཡང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པ་ཡིན།  གདོད་མའི་མི་རིགས་ཁག་གི་ཁྲོད་དུ་བཟོ་སྐྲུན་ཞིབ་ཚགས་བྱས་པའི་ཡོ་བྱད་དམ་ལག་ཆ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་དེར་དམིགས་ཡུལ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་རྒྱན་རིས་དོད་པའི་དགོས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་དཔེར་ན་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་མཚོན་ཆ་མདའ་གྲི་མདུང་གསུམ་ནི་ཕ་རོལ་འཇོམས་པ་དང་བརླག་པ་དང་གསོད་པའི་ཆེད་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེ་ལ་རྣོ་དབལ་དང་སྲ་བ་དང་མཁྲེགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཀྱང་གཞུ་དང་མདུང་སྐེ་གྲི་ངོས་སོགས་ལ་རྒྱན་རིས་དང་དར་ཚོན་སྣ་ཚོགས་འདོགས་འབྲི་བྱ་སྲོལ་ཡོད་པ་ནི་ཕྱི་ཚུལ་ལ་བལྟས་ན་དེས་ཕ་རོལ་གྱི་དགྲ་བོ་གསོད་ཐུབ་པ་ལ་ཕན་ནུས་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་མཛེས་རིས་དང་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་དགོས་མཁོ་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱས་ཡོད་པ་སྟེ། དངོས་པོ་ནི་བེད་སྤྱོད་བྱ་དགོས་ཤིང་། བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྐབས་མཛེས་སྣང་དང་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་ན་མི་ལ་སྟོབས་ཤུགས་དང་སེམས་ཤུགས་སྦྱིན་ངེས་ཡིན་པས་དེས་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་འགྲུབ་རྒྱུར་རོགས་འདེགས་ཀྱི་ནུས་པ་འདོན་ངེས་ཡིན་པ་དེ་རེད། དེས་ན་གནའ་བོའི་མི་རིགས་ཁག་སོ་སོས་སྟབས་བདེའི་ལག་ཆའམ་ཡོ་བྱད། མཚོན་ཆ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་མཛེས་པའི་རྒྱན་རིས་སྣ་ཚོགས་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཛེས་ཆོས་དང་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་མི་མངོན་པའི་འབྲེལ་བའི་གསང་བ་དེ་རྟོགས་པ་ཡིན་སྙམ་མོ། དེ་འདྲའི་མཛེས་ཆོས་ཀྱི་དགོས་པ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱན་རིས་ཏེ་ཡོ་བྱད་དང་ལག་ཆ་ནི་རང་རེ་བོད་ལ་མཚོན་ན་རི་མོའི་རྣམ་པ་རིགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཆོག་སྟེ། གཅིག་རང་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རིས་དབྱིབས་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་པ་དང་། གཞན་དེ་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་དཔེ་བལྟས་ནས་ཚུར་བླངས་པའོ། དེ་དག་ལས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་འབའ་ཞིག་གིས་གྲུབ་པའི་རིས་དབྱིབས་ཀྱི་རྒྱན་རིས་སྒྱུ་རྩལ་ནི་ཤེས་རིག་དར་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་ཡང་དཀོན་པས་ན་གདོད་མའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་དེ་བས་ཀྱང་རྙེད་དཀའ་ཞིང་། རྒྱན་རིས་སྒྱུ་རྩལ་དེ་རིགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་རིག་པ་ཡང་རྟོག་འཕྲུལ་གྱི་བསམ་བློ་ཁོ་ནས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པར་རང་བྱུང་བྱ་དངོས་དང་བཟོ་རྩལ་ལ་རག་ལས་ཡོད། རང་བྱུང་ཁམས་ནས་བླངས་པའི་མཛེས་རྒྱན་རི་མོ་ནི་ང་ཚོས་རང་གི་ཁོར་ཡུག་ལ་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་ཐུབ་པ་སྟེ། ས་གདན་དང་། སྣམ་བུ། གྱང་ངོས། བུམ་པ། ས་རྫ་སོགས་རྒྱན་ཆས་དེ་དག་གི་ཐོག་རི་ཆུ་དང་སྐྱེ་དངོས་མེད་པ་ཧ་ལམ་གཅིག་ཀྱང་མེད། འོན་ཀྱང་དེ་དང་མི་འདྲ་བར་གདོད་མའི་རྒྱན་རིས་སྒྱུ་རྩལ་ནི་གཙོ་བོ་མི་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་བྱད་ལ་དཔེ་བལྟས་པ་མང་བ་དཔེར་ན། 1984ལོར་རྙེད་པའི་ལྷ་སའི་ཆོས་ཀོང(曲贡村)གྲོང་གི་ཉེ་སར་རྡོ་ཆས་གསར་བའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་རྗེས་ཤུལ་ཁག་གཅིག་རྙེད་པ་དེར་རྡོ་ཆས་དང་རྫ་ཆས་ཀྱི་སྟེང་རྒྱན་རིས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་དེར་གཟིགས་ན་མཁྱེན་ངེས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁའི་སྣང་རྫོང་(朗县) གི་དུང་དཀར་ས་ཁུལ་གྱི་བང་སོ་དང་བྲག་ངོས་སོགས་སུ་རི་དྭགས་ཤ་བ་དང་རྒོ་བ། མིའི་གཟུགས་བརྙན་སོགས་བྲིས་ཡོད་པའི་དངོས་དཔང་འདི་དག་གི་ཐོག་ནས་གདོད་མའི་རྒྱན་རིས་ཀྱི་དཔེ་གང་ལ་བལྟས་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ཡོང་ངེས་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་རེད།  གཞན་ཡང་། 1984ལོའི་ཟླ6པར་བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཁྲ་འབྲུག་ཁུལ་གྱི་བསམ་གྲུབ་བདེ་ཆེན་ཉེ་འདབས་ནས་གནའ་བོའི་བང་སོ་སྐོར་གཅིག་རྙེད་པའི་རིག་དངོས་ནང་བཀོད་པ་དག་པའི་རྡོའི་རོ་སྒམ་སོགས་མང་དག་ཅིག་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་གཙིགས་ཆེར་འཛིན་འོས་པ་ཞིག་ནི་རིག་དངོས་དེ་དག་ནང་ལྕགས་ཆས་འབུར་རིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་རི་མོ་འགྲེལ་དཀའ་བ་འགའ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་བལྟས་ན་སྐབས་དེར་སྤྱིར་བཏང་གི་ཤིང་རྒྱུའི་བརྐོ་དཀྲོལ་ལག་རྩལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་མ་ཟད། ལྕགས་དཀྲོལ་ལག་རྩལ་ཡང་དར་ཡོད་པ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། དེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་གོང་གསལ་རྒྱན་རིས་དེ་དག་གནའ་བོའི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་པ་ཡིན། རིག་དངོས་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་གདོད་མའི་གྲངས་ཀ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ནར་ཤད་རི་མོ་དང་། ནོར་རྫས་ཀྱི་རྟགས་མ་སོགས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད། བརྗོད་བྱ་ནི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡིན་པས། བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་དད་མོས་དང་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གནས་བབ། སྐྱེ་ཁམས་ཁོར་ཡུག་བཅས་མངོན་པར་མཚོན་འདུག བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྒྱན་རིས་དེའི་འབྱུང་ཁུངས་གཞིར་བཟུང་ནས་རིགས་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཡོད་པ་སྟེ། གཅིག་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ལྡན་པའི་རྒྱན་རིས་ཏེ། དཔེར་ན། དཔལ་བེའུ་དང་། རྡོ་རྗེ། ཆོས་འཁོར་སོགས་ལྟ་བུ་རེད།　　འདི་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་བ་དང་བསྟུན་ནས་དར་བ་ཡིན། དཔེར་ན་ཆོས་འཁོར་ནི་མ་གཞི་གནའ་སྔ་མོའི་རྒྱ་གར་གྱི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན་མོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་གར་དུ་དར་བའི་རྗེས་སུ་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་སམ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་རེད། བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཏེ་བོན་བསྟན་གྱིས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་རྒྱན་རིས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཐེབས་ཡོད་མོད། ཕྱིས་སུ་བོན་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་མང་པོ་སྡུད་ལེན་བྱས་པས། གཡུང་དྲུང་ལྟ་བུ་འཁོར་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བན་བོན་གང་གི་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་སླ་བ་མ་གཏོགས། རྒྱན་རིས་མང་པོ་ཞིག་དོན་དམ་ཆོས་ལུགས་དེ་གཉིས་གང་ལ་གཏོགས་པ་དབྱེ་བ་འབྱེད་དཀའ་བར་གྱུར་ཡོད། ད་དུང་སྒོ་ཡི་རུ་བཞི་དང་། རྟ་བབས། མདའ་གཡབ་སོགས་ལ་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་དང་། པདྨ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན། དེ་བཞིན་སྤྲིན་ཚོམས། ནོར་བུའི་དྲ་བ་དྲ་ཕྱེད། རྡོ་རྗེ། བུམ་པ་སོགས་མཛེས་ལ་བཀྲ་ཤིས་པའི་རྫས་སྣ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་རྒྱན་རིས་ཀྱི་བརྗོད་བྱར་གྱུར་ཡོད། གཉིས་ནི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་བཀོད་པའི་རྒྱན་རིས་ཏེ། དཔེར་ན། ཁྱུང་དང་། གླང་ཆེན། སེང་གེ ཤྭ་བ། འབྲུག རྨ་བྱ། སྡུག་པ་རྭ་ཙ་སོགས་རྩ་ཆེའི་སྲོག་ཆགས་ལྟ་བུ་རེད། གསུམ་ནི་རྩི་ཤིང་སོགས་རྒྱན་རིས་སུ་བཀོད་པ་སྟེ་བོད་ཀྱི་བཟོ་བོ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་ནས་ཡོང་བའི་ཡོ་བྱད་དང་དར་གོས་ཐོག་གི་རི་མོར་དཔེ་བལྟས་ནས་རྒྱན་རིས་དེ་རིགས་མང་དུ་བཀོད་ཡོད། རྒྱན་རིས་དེ་དག་ལ་མི་རིགས་གཞན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་གཤིས་མངོན་པར་གསལ་བ་ལྡན་མོད། བོད་དུ་དར་རྗེས་དེ་སྔོན་གྱི་ནང་དོན་ཤོར་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་པའི་དོན་ཙམ་མཚོན་པའི་རྒྱན་རིས་སུ་གྱུར་པ་རེད། རྒྱན་རིས་མཚོན་བྱེད་ཐད་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོའི་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་མང་དུ་དོགས་ནས་རེ་ཞིག་ཐུན་མོང་གི་འདོད་པ་ཙམ་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྒྱན་རིས་འགའི་མཚོན་དོན་མདོ་བསྡུས་ཙམ་གཤམ་དུ་སྤྲོས་པ་ལགས་སོ།།

        གཟི་དང་རྫ་ཆས་སྟེང་བཀོད་པའི་ཆུ་རིས།

        གཅིག ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ལྡན་པའི་རྒྱན་རིས།

  རང་ཅག་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་འདིར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་མ་དར་བའི་གོང་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་འདི་ཉིད་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བསམ་པའི་རེ་བ་བཅོལ་ས་དང་། ཚེ་འདི་ཕྱིའི་སྐྱབས་ཡུལ་གྱི་གནས་ཉག་ཅིག་ཏུ་འཛིན་གྱི་ཡོད་པར་བརྟེན། རླུང་རྟའི་རྒྱན་རིས་འཁོད་པའི་དར་ལྕོག་འཛུགས་སྲོལ་དེའང་སྐབས་དེ་དུས་ནས་རིམ་བཞིན་ཁྱབ་སྤེལ་སོང་ཡོད་ལ། མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་གནས་པའི་བོད་རིགས་མི་དམངས་ཀྱིས་དུས་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ནང་ལས་དོན་ཆེ་ཆུང་གང་འདྲ་ཞིག་བྱེད་དགོས་ཀྱང་། “བོད་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་བདག་པོ”ཟེར་བ་ལྟར་རྟེན་འབྲེལ་རྣམས་མ་འཕྱུགས་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། ཚེ་རིང་ཞིང་ནད་མེད་དང་། རྒྱལ་ཁམས་བདེ་ཞིང་ལོ་ཕྱུགས་ལེགས་པ་སོགས་བཀྲ་ཤིས་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་མཚོན་པའི་རྟགས་དང་མཚན་མ་བཟང་བོ་རྣམས་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། དགོན་པ། ལྷ་ཁང་། གྲོང་ཁྱིམ། སྦྲ་གུར། ཡོ་བྱད། ཅ་ལག་སོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཀོད་པའི་རྒྱན་རིས་ཧ་ཅང་མང་བ་སྟེ། དཔེར་ན། བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་དང་། བཀྲ་ཤིས་རྫས་བརྒྱད། ཁྲི་དྲུག་འགྱོགས། ཉི་ཟླ་གཡུང་དྲུང་།  ནོར་བུ་དགའ་འཁྱིལ།  རི་དྭགས་ཆོས་འཁོར། འདོད་ཡོན་སྣ་ལྔ། ནོར་བུ་ཆ་བདུན། རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན། ཚེ་རིང་དྲུག་འཁོར། སྡོམ་བརྩོན་དམ་པ། ཕྱུག་པོ་རྣམ་གསུམ། སོག་པོ་སྟག་འཁྲིད། ཨ་ཙ་ར་གླང་ཁྲིད། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་སོགས་དེ་རྣམས་ཚང་མ་བཀྲ་ཤིས་པ་དང་། ཚེ་རིང་བ། རྒན་གཞོན་གུས་ཞབས་མཚོན་པ། ཁྱིམ་ཚང་འཆམ་མཐུན་ཡོང་བ། འབྱུང་བ་བཞི་མཚོན་པ་བཅས་བཀྲ་ཤིས་རྟེན་འབྲེལ་སོགས་དོན་དེ་དག་གིས་མི་རྣམས་ཚང་མའི་སེམས་ནང་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཐུབ་པ་དང་། བློ་བདེ་བག་ཕེབས། གེགས་སེལ་རྐྱེན་སེལ་གྱི་དགེ་མཚན་ལྡན་ཡོད་སྟབས། བོད་མི་དམངས་ཚོས་རི་མོ་དེ་དག་གི་གཟུགས་ཀྱི་བཀོད་པ་མཛེས་པོ་དེར་མྱོང་རོལ་བྱེད་པ་དང་། རྒྱན་རིས་དེ་དག་གི་བཀྲ་ཤིས་རྟེན་འབྲེལ་བཟང་བའི་དོན་མཚོན་པར་བརྟེན། རྒྱན་རིས་དེ་དག་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་མོད། གཟུགས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་མང་པོ་ཐ་སྙད་ཙམ་གྱི་ལམ་ནས་གོ་བརྡ་ལེགས་པར་སྤྲོད་རྒྱུ་དེ་ནི་ལས་སླ་པོ་ཞིག་མིན་སྟབས། སྔོན་བྱོན་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་བེད་སྤྱད་ནས་ནང་དོན་དེ་རིགས་བརྡ་སྤྲོད་ཐབས་སམ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་ཐབས་སྒོ་ཡངས་པོར་ཕྱེས་གནང་མཛད་ཡོད་པས་། དེ་དག་ལས་དཔེ་མཚོན་འགའ་བཀོད་ན།

        1.གཡུང་དྲུང་།

  གཡུང་དྲུང་གི་རྒྱན་རིས་ནི་རང་རེ་བོད་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་མི་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་སུ་ལའང་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་གཡུང་དྲུང་ནི་རང་རེའི་འཚོ་བ་དང་དམ་དུ་འབྲེལ་ཡོད་པས་རེད། བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་གྲུ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གང་དུའང་གཡུང་དྲུང་གི་དཔེ་རིས་མི་མཐོང་བའི་གནས་ཤིག་མེད་དེ། དཔེར་ན། དམངས་ཀྱི་ཁང་པ་དང་རྩིག་པ། དགོན་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་སྟེང་། དེ་བཞིན་འཚོ་བའི་ནང་བུ་དང་བུ་མོའི་གཉེན་སྟོན་དང་བླ་སྤྲུལ་དག་ཁྲི་ལ་ཕེབས་པ་དང་ཕེབས་བསུ་བྱེད་པ་སོགས་གང་གི་སྐབས་སུའང་གཡུང་དྲུང་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཏུ་བརྩིས་ཏེ་བེད་སྤྱོད་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ཡང་བོད་མིའི་གོམས་སྲོལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད།

   བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུ་གཡུང་དྲུང་ནི་གདོད་མའི་བོན་ཆོས་དང་དེའི་རྗེས་ནས་དར་བའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་གང་ཡིན་ཡང་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་ཡིན། གདོད་མའི་བོན་ཆོས་ནང་དུ་གཡུང་དྲུང་ནི་བཀྲ་ཤིས་བའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་ལ་བོན་ཆོས་གསར་གཏོད་སྐབས་སུ་གཡུང་དྲུང་བོན་ཞེས་འབོད་པ་ཡིན། བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་ལ་གཡུང་དྲུང་ལྷ་ཡི་ཡི་གེ་ཞེས་འབོད་ལ་བོན་ཆོས་གནས་ཡོད་པའི་ས་ལ“ཐེག་པ་རིམ་དགུའི་གཡུང་དྲུང་རོ་མོ”འམ“གཡང་དྲུང་དགེ་སློང”དུ་འབོད་པ་ཡིན། བོན་པོའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟེན་པའི་འཁར་བསིལ་ཐོག་ཏུ་གཡུང་དྲུང་གི་བཀྲ་ཤིས་རི་མོ་ཡོད་ཅིང་བོན་པོའི་དགོན་པའི་གནས་འདེམས་ནའང་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་རང་བྱོན་ཡོད་སར་བཞེངས་པ་ཡིན། བོན་པོ་དང་ནང་བས་གཡུང་དྲུང་འདི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པར་ཁྱད་པར་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་མ་གཏོགས་དང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་བ་ནས་བཟུང་གཡུང་དྲུང་རྒྱ་ཁྱབ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཅིང་བྲིས་པའི་ལྷ་སྐུ་ཡོད་ཚད་ཀྱི་ཐུགས་ཁར་བཀྲ་ཤིས་བའི་མཚོན་རྟགས་འདི་ངེས་པ་ཡོད་པ་ཡིན།བོན་པོའི་གཡང་དྲུང་རི་མོ་དུས་མདའི་འཁོར་ཕྱོགས་དང་ལྡོག་པ་དང་ནང་བའི་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་དུས་མདའ་དང་བསྟུན་པ་ཡིན། །

  གཡུང་དྲུང་རྒྱན་རིས་ནི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པས་བོད་མི་རིགས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་རུ་གྱུར་ཡོད། ཐ་ན་སྡོད་སའི་ཁང་བ་དང་གྱང་ངོས། དྲ་མ། སྦྲ་གུར། ཐབ་ཁང་དང་རྒྱན་གོས་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་རི་མོ་འདི་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་རང་ལོ་ཡིན་པའི་བུ་མོ་ཞིག་ཡིན་ན་རང་གི་གོན་པའི་རྒྱབ་ཏུ་གཡུང་དྲུང་ཆེན་པོ་ཞིག་གཙག་དྲུབ་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། ད་དུང་ཁྱིམ་གྱི་ཁྱིམ་ཆས་སྟེང་ཏུ་གཡུང་དྲུང་འབྲི་མཁན་དང་ཐང་གའི་ཐོག་ཏུ་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་འབྲི་མཁན་ཡོད་པ་ཡིན། གཡུང་དྲུང་རི་མོ་གཅིག་ལ་རང་གི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ལས་གཞན་མང་བོ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ཡོད་པའི་གཡུང་དྲུང་ལག་འབྲེལ་གྱི་རི་མོ་ཚེ་རིང་ལོ་བརྒྱ་འཚོ་བའི་དོན་མཚོན་ཡོད་པ་ཡིན། མདོར་ན་གཡུང་དྲུང་རྒྱན་རིས་འདི་ས་རེ་རེར་བཀོལ་ན་མི་མཐུན་པའི་དོན་སྙིང་རེ་ཡོད་པ་ཡིན།　གལ་ཏེ་ཁང་བའི་ཀ་གདན་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པ་ཡིན་ན་ཁང་བ་བརྟན་བརླིང་ཡིན་པ་དང་སྒོ་ཆེན་ཐོག་ཏུ་བྲིས་ན་གདོན་འདྲེ་འགོག་ཐུབ་པ་། ཐབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་བྲིས་ན་ཐབ་ལྷས་ཁྱིམ་འདིར་ཟས་ནོར་སྦྱིན་པ། བརྒྱབ་ཏུ་བྲིས་ན་རང་ཉིད་བཀྲིས་བདེ་ལེགས་ཡིན་པ་སོགས་སྐྱབས་སུ་འཛིན་པ་ཡིན། འདི་དག་ཚང་མ་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཅིག་ཡོད་པ་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སེམས་ཁོང་གི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་རེ་སྨོན་འགྲུབ་པར་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་བ་ཡིན།

  གཡུང་དྲུང་གི་རྟགས་མཚན་རྒྱན་རིས་འདིའི་མ་གཞིའི་སྙིང་པོར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ་ཡིན་ཡང་དོན་དངོས་སུ་དེ་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་འཚོ་བའི་གྲུབ་ཆ་ཡིན་པ་མ་ཟད་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡང་ཡིན་པས་མི་རིགས་ཀྱི་སེམས་གཏིང་དུ་ཟུག་ཅིང་ཐ་ན་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

        2. ཁྲི་དྲུག་འགྱོགས།

  སྔར་གྱི་མེས་པོ་ཚོས་དད་གུས་མཚོན་བྱེད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་གྱི་བཞུགས་ཁྲིའི་རྒྱབ་ལྗོངས་སུ་ཁྲི་དྲུག་འགྱོགས་ཞེས་པ་བཀོད་པ་མཛེས་ཤིང་ངོ་མཚར་ཆེ་བ། བཟོ་བཀོད་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་མཛེས་རྒྱན་སྤྲས་པ་དེ་ནི་རྒྱན་རིས་ཁོ་ནའི་དོན་མ་ཡིན་པར། དེ་ལ་ཕྱིན་དྲུག་གི་ངོ་བོ་མཚོན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྟེན་པའི་རྒྱན་གྱི་འགྲེལ་པ་རིགས་གཉིས་སུ་སྣང་། དེ་ཡང་ཕྱིན་དྲུག་གི་ངོ་བོ་མཚོན་པ་ནི། སྤྱི་གཙུག་གི་སྟེང་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་མཚོན་པར་ཁྱུང་སྟེ། ཁྱུང་ར་ནོར་བུས་བརྒྱན་ཅིང་སྦྲུལ་ཟ་བ། དེའི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་དེ་ལས་དམའ་ཙམ་གྱི་གནས་སུ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་མཚོན་པ་ཀླུ་ཕྲུག་སྦྲུལ་གྱི་མཇུག་མ་ཅན། དེའི་འོག་གི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་གདུང་ནོར་བུས་སྤྲས་པའི་སྟེང་དུ། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་མཚོན་པ་ཆུ་སྲིན་པ་ཏྲའི་མཇུག་མ་ཅན། དེའི་འོག་གཉིས་སུ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་མཚོན་པ་བུ་ཆུང་ཤིང་ལོ་གྱོན་པ། དེའི་འོག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་མཚོན་པ་ཤ་ར་བྷ་བསེ་ཁ། དེའི་འོག་ཏུ་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་མཚོན་པ་གླང་པོ་ཆེ་རིན་པོ་ཆེའི་བརྒྱན་གྱི་སྤྲས་པའོ། གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྟེན་པའི་རྒྱན་དྲུག་ནི། བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཆེན་བརྗིད་ཅིང་ཉམས་དང་ལྡན་པ། དེའི་འོག་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་ཀླུའི་བུ་མོ་མཚར་སྡུག་ལང་ཚོའི་དཔལ་དང་ལྡན་པ། དེའི་འོག་གི་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲ་ཚོམ་སྤྲས་པའི་གདུང་མའི་སྟེང་དུ་ཆུ་སྲིན་མཇུག་མ་པ་ཏྲས་བརྒྱན་པ། དེའི་འོག་གི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་ལྷའི་བུ་ཆུང་རི་དྭགས་བསེ་ལ་བཅིབས་ཤིང་གདུང་མ་འདེགས་པ། དེའི་འོག་གི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་སྦར་ཁྱིམ་དང་ལྡན་པ། དེའི་འོག་གི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་གླང་པོ་ཆེ་བྲིས་ཡོད་པས། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་གཟུགས་རིས་མཛེས་ལ་གོ་རིམ་མ་འཛོལ་བ་ཆེ་ཆུང་སྙོམས་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། ཁྲི་འདིའི་སྟེང་གི་དང་པོར་བྱ་ཁྱུང་གི་གཟུགས་བཀོད་པ་ནི། གནའ་རབས་སུ་བྱ་ཁྱུང་ནི་བྱ་གཏུམ་དྲག་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་བྱ་ཡི་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན་སྟབས། བྱ་ཁྱུང་དེ་ཁྲིའི་ཏོག་གི་བརྒྱན་དུ་བཀོད་ཡོད། སྟེང་གི་གཉིས་པར་ཀླུའི་བུ་མོའི་གཟུགས་བཀོད་པ་ནི། དུས་རྒྱུན་སྒྲུང་གཏམ་དང་དཔེ་ཆ་ཁ་རྒྱུན་བཅས་ཀྱི་ནང་མཛེས་མ་ཐམས་ཅད་ནང་ནས་ཀླུ་ཡི་བུ་མོ་ལས་མཛེས་པ་མེད་ཅེས་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་སྟབས། ཀླུ་ཡི་བུ་མོ་ནི་ཁྲི་འདིའི་སྟེང་མཛེས་པའི་བརྒྱན་དུ་བཀོད་ཡོད། སྟེང་གི་གསུམ་པ་ཆུ་སྲིན་གྱི་གཟུགས་བཀོད་པ་ནི། ཆུ་སྲིན་ནི་མཐའ་ཡི་རྒྱ་མཚོའི་ནང་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། ད་དུང་སྲོག་ཆགས་དེའི་ཚོན་མདོག་ངན་ལ་མཇུག་མ་རིང་ཙམ་ཡོད་པས་ཁོ་པའི་མཇུག་མར་པ་ཏྲས་བརྒྱན་པར་བརྟེན། ཆུ་སྲིན་ནི་པ་ཏྲའི་བརྒྱན་དུ་བཀོད་ཡོད། བར་གྱི་བཞི་པ་ལྷའི་བུའི་གཟུགས་བཀོད་པ་ནི། ལྷའི་བུ་ནི་མཚར་སྡུག་དང་ལྡན་ཅིང་། སྤྱང་གྲུང་དོད་ལ་མངོན་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད་པས། ལྷའི་བུ་ཆུང་ནི་བྱ་རའི་བརྒྱན་དུ་བཀོད་ཡོད། བར་གྱི་ལྔ་པ་གངས་སེང་གི་གཟུགས་བཀོད་པ་ནི། གངས་སེང་ནི་གནའ་རབས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ས་མཐོར་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཁར། སྲོག་ཆགས་དེ་ནི་གཡུ་ཡི་རལ་པ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་ཟེར་སྲོལ་འདུག་པས། སེང་གེ་ནི་གཡུ་རལ་གྱི་བརྒྱན་དུ་བཀོད་ཡོད། འོག་དྲུག་པ་གླང་པོ་ཆེའི་གཟུགས་བཀོད་པ་ནི། གླང་པོ་ཆེ་ནི་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོའི་ནང་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་སྟོབས་ཤུགས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བརྟེན། གླང་པོ་ཆེ་འདི་ཁྲིའི་འོག་ཏུ་བྲིས་ནས་ཤུགས་སྟོབས་མངོན་པར་བྱས་ཡོད་ལ། གླང་པོ་ཆེ་འདི་ཁྲིའི་སྟོབས་ཀྱི་བརྒྱན་དུ་བཀོད་ཡོད། ཁྲི་འདིའི་སྟེང་གཟུགས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཚང་མར་མཛེས་རྒྱན་སྤྲད་ཡོད་ཀྱང་། ལྷག་པར་དེའི་ནང་ནས་གཟུགས་འགྱུར་མཛེས་རྒྱན་ཐད་དམིགས་གསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོད་ཡོད་པ་ནི་ཆུ་སྲིན་དེ་ཡིན་ཅིང་། ཆུ་སྲིན་ནི་དེང་སྐབས་མེས་རྒྱལ་ནང་ཁུལ་གྱི་སྲོག་ཚགས་གླིང་གའི་ནང་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་རྒྱ་སྐད་དུ་ཨཱ་ཡུལ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན། སྲོག་ཚགས་འདི་རང་ཉིད་ནས་དངོས་སུ་མཐོང་བའི་སྐབས་དང་དུས་རྒྱུན་བོད་ནང་ཤོ་ཟེར་བའི་རྩེད་མོ་རྩེད་པའི་སྐབས་ཤོ་བཤད་དེ་འདྲ་གཏོང་སྲོལ་ཡོད། ཆུ་སྲིན་ཞེས་པའི་མགོ་ལེབ་ཁྱོད། རྒྱ་མཚོ་དཀྲུག་མཁན་གཏེ་པོ་རེད་ཅེས་བརྗོད་པའི་དོན་དང་དངོས་སུ་མཚུངས་བཞིན་འདུག   སྲོག་ཆགས་དེ་ནི་མགོ་ལེབ་ཞིང་། ཁ་ཆེ་བ། ཚོས་མདོག་དང་གཟུགས་དབྱིབས་སྡུག་པ་མི་རྣམས་ནས་མཐོང་བའི་སྐབས་སྐྱུགས་བྲོ་བ་ཞིག་དང་། སྐད་ཤུགས་དྲགས་པོ་རྒྱག་པའི་སྐབས་ཚང་མ་སྐྲག་འགྲོ་བ་དང་རྔམ་ཟིལ་ལྡན་པ་ཞིག་འདུག་སྟེ། ད་ཚོའི་སྔར་རྒྱུ་མེས་པོ་རི་མོ་མཁས་ཅན་གྱིས་ཚོས་མདོག་ངན་པའི་སྲོག་ཆགས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་པ་ཏྲ་སོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་ནས་མཛེས་བཟོ་བྱས་པར་བརྟེན། མི་རྣམས་ཆུ་སྲིན་གྱི་གཟུགས་རིས་མཐོང་བའི་སྐབས་དགའ་པོ་བྱེད་པའི་ཁར་ད་དུང་ཆུ་སྲིན་གྱི་གཟུགས་བཀོད་འདི་ཁྲི་སྟེང་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་རྒྱ་ཕིབས་ཀྱི་ཟུར་དང་། ཐང་ག ལྡེབས་བྲིས་སོགས་ནང་སྲོག་ཆགས་དེ་མང་པོ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ཅིང་། གོང་གསལ་རི་མོ་དེ་དག་གི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་འབྲི་སྲོལ་གཟུགས་འགྱུར་མཛེས་བཟོ་སྟོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་དེ་རང་རེའི་རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡ་དང་འདྲ་ཞིང་། འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་སྟེང་གཟེངས་སུ་ཐོན་ཐུབ་ཡོད། སྤྱིར་རྒྱན་རིས་ཐམས་ཅད་མཛེས་རྒྱན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་རྒྱན་རིས་དེ་རྣམས་མཛེས་རྒྱན་རྐྱང་པ་མ་ཡིན་པར་དེར་གོ་དོན་མང་ཆེ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་མཛེས་དོན་གཉིས་མཚུངས་ཀྱི་དམིགས་གསལ་རྒྱན་རིས་ཤིག་ཡིན།

        3.བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད།

  བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ནི་བོད་རིགས་རྣམས་དགའ་ཤོས་དང་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་ཤོས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་རྒྱན་རིས་གྲགས་ཅན་ཞིག་རེད། འདིའི་སྐོར་ལ་ད་ལྟའི་བར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་ཆོས་རྣམས་ལས་འགྲེལ་པ་མང་པོ་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་ཅིང་། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས་ཀྱང་གཅིག་གྱུར་གྱི་བཤད་སྟངས་ཤིག་མཆིས་པ་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཤིང་ལེགས་ཚོགས་འདྲེན་པའི་མཚན་མ་ཞེས་པ་དེ་རེད། རྒྱན་རིས་འདིའི་བྱུང་རིམ་ལོ་རྒྱུས་ལ་དང་པོའི་ཚེ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་སྐབས་མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་རྟགས་འདི་རྣམས་ཕུལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤིང་བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟགས་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པ་ནས་བརྒྱུད་པར་གྲགས། བཤད་ཚུལ་འདི་བན་བོན་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་ཆ་མཐུན་ཅིང་བོད་མི་ཕལ་མོ་ཆེའི་རྒྱུད་ལའང་དེ་ལྟར་འཇགས་ཡོད་པ་ཡིན། སྣང་ཚུལ་འདི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་དང་ཧ་ཅང་འཚམས་ཀྱང་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཧྲིལ་པོའི་ཐད་ནས་བལྟས་ཚེ་ཕྱོགས་རེ་བའི་སྣང་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པར་མཐོང་སྟེ།  མཛེས་དཔྱོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལྟར་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་བརྡ་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ངེས་ཅན་ཞིག་ན་གནས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སྣང་ཚུལ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་མཚོན་གྱི་ཡོད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལྟར། གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་བརྩམས་ཆོས་རང་སྟེང་ན་གསལ་ཞིང་ཞིབ་འཇུག་གི་གནད་ཀྱང་དེ་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་ཡིན། དཔེར་ན་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་རྗོད་བྱེད་དུ་གྱུར་པའི་གདུགས་དང་དུང་། རྒྱལ་མཚན། འཁོར་ལོ། བུམ་པ། གསེར་ཉ། དཔལ་བེའུ། པདྨ་སོགས་ནི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་བྱ་དངོས་སམ་ཡོ་བྱད་འགའི་གཟུགས་བརྙན་འབའ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་མཚོན་དོན་ཁྱད་པར་ཅན་རེ་སྦྱར་བས་ད་བཟོད་རྒྱན་རིས་ཕུལ་བྱུང་འདི་གྲུབ་པ་རེད། གནད་དོན་ནི་དངོས་པོ་འདི་རྣམས་འབའ་ཞིག་ཅིའི་ཕྱིར་དོན་མཚོན་རི་མོའི་རྗོད་བྱེད་དུ་གྱུར་ཅིང་རང་མཚན་པའི་བྱེད་ནུས་ཅི་འདྲ་ལྡན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད།  དེ་ཡང་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་བཅས་ལ་བསམ་གཞིགས་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཚེ། དེ་ཡང་བཀྲ་ཤིས་པ་ནི་གང་ཟག་རང་བདག་ལ་མཚོན་ན་ལུས་སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཅི་ཡང་མེད་ཐོག་གང་བརྩམས་ལས་རྣམས་ཡིད་བཞིན་གྲུབ་པའི་སྣང་བ་ཞིག་གམ། ཡང་ན་སྤྱི་ཚོགས་ལ་མཚོན་ན་འཐབ་འཁྲུག་དང་རྩོད་གླེང་སོགས་དང་བྲལ་ཞིང་རང་བྱུང་གནོད་འཚེའི་འཇིགས་པ་ཡང་མི་གནས་པའི་བདེ་སྐྱིད་རྫོགས་ལྡན་གྱི་དུས་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་སྨོན་འདུན་རང་བཞིན་གྱི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན་པས་ན་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱིས་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་མཛེས་འཛིན་ལྟ་བ་ཞིག་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་གསལ། ད་ལྟའི་བཤད་སྟངས་ལ་སྦྱར་ཚེ་དེ་ནི་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་བོད་མའི་མཛེས་དཔྱོད་ལྟ་བ་གྲུབ་པའི་ཚད་གཞི་གཙོ་བོ་རེད། མ་ཟད་རྟགས་མ་བརྒྱད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ལྟ་བ་འདི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་རིམ་གྱིས་ཅུང་འཐུས་ཚང་ཅན་དང་གཅིག་གྱུར་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་དོ།། དེ་ཡང་ཡ་ཐོག་གི་དུས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤྭ་བ་དང་རྒོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཤ་བཟའ་རུང་ཞིང་རྔོན་རྒྱག་བདེ་བའི་ཆ་ནས་མཛེས་པར་མཐོང་ཞིང་བྲག་ལྡེབས་དག་ལ་རི་མོར་འབྲི་བ་བཞིན། གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་པའི་དབང་གིས་བོད་རྣམས་ཀྱིས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ལས་བྱུང་བའི་འཁོར་ལོ་དང་དམག་འཁྲུག་དུས་རབས་སུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་མཚན་སོགས་མཛེས་པར་བརྩི་བ་ཡང་ལུགས་དང་མཐུན་པ་མ་ཟད། འཕེལ་འགྱུར་གྱི་དུས་རིམ་རང་བཞིན་ཡང་ངེས་ཅན་ལྡན་ཡོད། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་དར་བར་བརྟེན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་མང་དུ་བསྒྲགས་དགོས་པའི་ཚེ་ན་ཡང་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་འདི་དག་དང་བྲལ་མེད་པ་མ་ཟད། ཚད་གཞི་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལ་གཅིག་མཐུན་དུ་སྣང་། གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་མཚོན་པའི་མཚན་བཟང་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་དང་དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་དེ་དང་བསྡུར་ཚེ་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ལ་ཐུན་མོང་རང་བཞིན་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་རང་བཞིན་ལྷག་པར་གསལ་བ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་དོན