[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།]དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་བསང་མཆོད་གྱེར་ཚིག་གི་བྱུང་བ་དང་དེའི་ཁྱད་ནུས། བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་རྩོམ་ལུས་དང་རྒྱན་བཅས་ཀྱི་སྐོར་དཔེ་མཚོན་དང་སྦྲགས་ནས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་མ་ཟད། བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་རྒྱན་ཚིག་དང་རྒྱ་གར་ནས་དར་བའི་སྙན་གཞུང་《མེ་ལོང་མ་》ཡི་དབར་གཤིབ་བསྡུར་བྱས་ནས་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་དར་བའི་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་རང་སྐྱ་འཕེར་བའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྩོམ་སྲོལ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱསཡོད།

[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།]  བསང་མཆོད།  གྱེར་ཚིག   ཚིགས་བཅད།   རྒྱན་ཚིག

[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།] I29[ཡིག་ཚང་མཚོན་བྱང་།] A[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག]1002-946X(2014)01 -030-16  

           སྤྱིར་དམངས་རྩོམ་ནི་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་གཤིན་སར་རྐང་ཚུགས་པ་ཞིག་ཡིན། དེས་ཐད་ཀར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་དངོས་ཡོད་དག་ཚུར་སྣང་བྱེད་པ་མ་ཟད། མི་དམངས་ཀྱིས་འཚོ་བར་འཛིན་པའི་རྣམ་འགྱུར་དང་བསམ་བློ་བརྩེ་དུང་དང་རེ་བ་སོགས་ཀྱང་ཐད་ཀར་མཚོན་པ་ཡིན་དེ། དཔེར་ན། སྐབས་བབ་ཀྱི་བསང་མཆོད་གྱེར་ཚིག་ཀྱང་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དེ་དག་ལ་གསོལ་འདེབས་དང་མཆོད་བསྟོད་བྱས་ནས་རང་བྱུང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལས་རྒྱལ་འདོད་ཀྱི་རེ་བ་དྲག་པོ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་རྣམ་པའང་ངག་ཐོག་གི་སྒྲུང་དང་གླུ་ལ་སོགས་ཡོད། བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ལྷ་གསོལ་བསང་མཆོད་ཀྱི་གྱེར་ཚིག་གི་རྩོམ་ལུས་རྣམ་པ་དེ་ཡང་བོད་རང་ས་ནས་དར་བའི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་རྩོམ་རིག་ལས་ཆེས་སྔ་བའི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་གམ་རྩོམ་རིག་གི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའང་བསྙོན་དུ་མེད། རྩོམ་ལུས་དེས་རྩོམ་ལུས་གཞན་དག་ལྟར་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་སྒོ་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ་པ་དང་། རྩོམ་སྟངས་ལ་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་གསུམ་སྤྱད་ཅིང་། སྙན་ངག་གི་རྒྱན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྤུད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་སོགས་དགེ་མཚན་མི་ཉུང་བ་ལྡན་ཡོད་ཀྱང་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་དེས་ཟིན་པའི་གོ་གནས་ལ་གདེང་འཇོག་བྱས་པ་ནི་རི་བོང་གི་རྭའི་དཔེ་ཟླར་སོང་བས། ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག དེས་ན་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཞིང་སར་འབུས་པའི་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་ལ་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་དང་གཏིང་ཟབ་པའི་ནང་དོན་ལྡན་པས། འདིར་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་ལུས་དང་རྒྱན་སོགས་ལ་《མེ་ལོང་མ་》ཡི་ལུགས་དང་ཞིབ་བསྡུར་གྱིས་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་ཐུན་མིན་གྱི་རྩོམ་སྟངས་ལ་རང་ནུས་ཀྱིས་དབྱེ་ཞིབ་རགས་ཙམ་བྱེད་པར་འདོད།   དང་པོ།  བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་བྱུང་བ་དང་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པ།   

གཅིག བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།   

           དམངས་ཁྲོད་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་དེའང་མིའི་རིགས་ཀྱི་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་སྐབས་དང་ཡང་ན་རྗེས་ཀྱི་ཡི་གེ་གསར་གཏོད་བྱས་མེད་པའི་དུས་རབས་ནང་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། གདོད་མའི་བྱིས་བློའི་དུས་ཀྱི་མིའི་རིགས་ལ་མཚོན་ན་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དེ་ལྟའི་གཏིང་ཟབ་མིན་པས། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོར་ཡ་མཚན་གྱི་སྣང་བ་སྣ་ཚོགས་སྟེར་ཡོད། ཁ་གསོ་ཐབས་ཙམ་གྱི་གདོད་མའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཁོ་ཚོས་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་ས་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་གཅན་གཟན་རི་དྭགས་སྣ་ཚོགས་ཡིན་ཕྱིན། དེ་རིགས་ཀྱིས་ཁོ་ཆོའི་སྲོག་ལ་ཉེན་ཁ་བཟོས་ནའང་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཐད་ལ་ཕན་པ་ཆེན་པོ་བསྐྲུན་ཡོད། འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་སོ་སོའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ལས་མཐོང་བ་ལྟར་ན། རི་དྭགས་ནི་ཡ་ཐོག་མིས་ཐད་ཀར་ཞིབ་འབྲི་དང་གསར་གཏོད་བྱེད་པའི་བརྗོད་བྱར་གྱུར་ཡོད། ཡ་ཐོག་མིའི་རིགས་ལ་མཚོན་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་ཤེས་ཡོད་པས།  ཁོ་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དངོས་པོ་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོང་དུས་དེ་དག་ནི་རྣམ་ཤེས་ཤིག་གིས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བར་འདོད་པས། རིམ་བཞིན་དེ་དག་ལྷ་རུ་བཀུར་བ་དང་། དེ་དག་ལ་དད་པའི་འདུ་ཤེས་ཤིག་སྐྱེས་པ་ལས་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་བྱུང་བ་དང་སྦྲགས་གདོད་མའི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་དད་མཆོད་སྣང་ཚུལ་དེ་ཐོན་པ་རེད། དེ་ལྟར་བོད་རང་ལ་མཚོན་ནའང་གཡག་མགོ་དང་ལུག་མགོ་སོགས་ཁྱིམ་དུ་བཤམས་པའམ་འགེལ་བ་དང་། ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་སུ་སྤྱད་ཀི་དང་ཁྱི་སོགས་བསྟེན་སྲོལ་ཆགས་པ་དེས་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱི་རྔོན་པའི་འཚོ་བ་དེ་མཚོན་པ་མ་ཟད། གདོད་མའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་ཤན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད།  

           དེ་ཡང་གདོད་མའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རིམ་སྤྱི་ལྟར་“བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱང་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འདྲ་བར་དུས་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་དེ་བརྒྱུད་མྱོང་བ་རེད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཤིན་ཏུ་རིང་པོ་དེའི་ནང་དུ། རང་རེའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཟས་སུ་རྩི་ཏོག་ཤིང་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་མ་རྨོས་པའི་ལོ་ཏོག་ཟ་བ་དང་།  གོས་སུ་ཤིང་ལོ་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་པགས་པ་སོགས་གྱོན་པ་ཡིན་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཆུ་ཚད་ཧ་ཅང་དམའ་བར་མ་ཟད། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་གི་སྣང་ཚུལ་དེ་དག་གི་ཧ་མ་གོ་བར། འཇིགས་སྣང་དང་བཅས་པའི་དད་པ་སྐྱེས་པར་བརྟེན། ལྷ་ཀླུ་གཉན་བཙན་གྱི་རིགས་མང་པོ་འཕྲོ་རིམ་འཕྲོར་ཐོན་ཏེ། ལྷ་དེ་དག་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་མཆོད་བསྟོད་བྱས་ནས། དེ་དག་གིས་རང་ཉིད་ལ་རོགས་རམ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་སྨོན་འདུན་དང་ཡིད་ཆེས་སྐྱེས་པར་བརྟེན། གདོད་མའི་རྨོངས་དད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་བྱུང་བ་རེད། གདོད་མའི་རྨོངས་དད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དེ་ནི་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལྟ་བ་དེའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ནས་རང་གི་རྒྱལ་ཕམ་གྱི་ཉམས་མྱོང་དང་བསླབ་བྱ་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཏེ་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་སྟབས་གདོད་མའི་རྩོམ་རིག་བྱུང་བ་རེད་”①ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར།  དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་དེའང་གདོད་མའི་དུས་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རིག་པས་གྲུབ་ལ། རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ལུའུ་ཞུན་གྱིས་‘ཧང་ཡོ་ཧང་ཡོ་’ ཞེས་པ་དེ་རྩོམ་རིག་གི་ཐོག་མའམ་འབྱུང་ཁུངས་སུ་འདོད་པ་ལྟར་བྱས་ན། བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་ལྷ་གསོལ་བསང་འབོད་ཀྱི་གདངས”ཀི་ཀི་བསྭོ་བསྭོ” ལྟ་བུའང་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཐོག་མར་བཞག་ན་མི་ཆོག་པ་མེད་དོ། དེ་བཞིན་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བྲིས་པའི་《མའོ་ཧྲའི་གླེང་གཞི་》ཡི་ནང་དུ། “སྙན་ངག་ཅེས་པ་ནི། བློ་ཡི་ཁྱབ་ཕྱོགས་ཤིག་སྟེ།  སེམས་ལ་ངེས་པ་ནི་བློ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་འཁྲོལ་བ་ནི་སྙན་ངག་གོ   དེ་ཡང་སེམས་གཡོས་པ་ལས་ངག་གྲུབ་པ་དང་། ངག་གིས་བརྡ་ཇི་བཞིན་དུ་མ་འཕྲོད་པས་སྨེ་ངག་ཐོན་ཞིང་། སྨེ་ངག་གིས་ཀྱང་བརྡ་མ་འཕྲོད་པས་གླུ་བྱུང་བ་དང་། གླུ་ཡིས་ཀྱང་མ་ནུས་པས་སྟངས་སྟབས་བྱུང་བའོ་”ཞེས་གསུངས་ཡོད་ལ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དགུ་པ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ་བོད་དུ་མགུར་བྱུང་ཚུལ་བཀོད་ཡོད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་གླུ་བྱུང་བའི་དུས་ཚད་ནི་ཤིན་ཏུ་སྔ་བར་བཤད་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི་བསང་མཆོད་གྱེར་ཚིག་གི་གདངས་སམ་འབྲུ། ཡང་ན་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་ཅན་དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ལོ་རྒྱུས་མངའ་བ་ནི་རིག་པས་གྲུབ་བོ།   

           དམངས་ཁྲོད་དུ་ངག་ཐོག་ནས་བརྒྱུད་པའི་སྔོན་བྱོན་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་འདུ་ཤེས་དག་ཚུར་སྣང་བྱེད་པའི་ཆེས་གནའ་རབས་ཀྱི་ངག་ཐོག་གི་སྒྲུང་དང་གླུ་ལ་སོགས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་ཀྱང་གདོད་མའི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་《སྲིད་པ་ཆགས་གླུ་》དང་《ཨ་ཆག་ལ་ཆག་དགུ་》《ཨ་མཚར་ལ་མཚར་དགུ་》སོགས་དང་འདྲ་བར་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་ཚོས་ཐུན་མོང་གིས་བརྩམས་པའི་ངག་ཐོག་གི་སྙན་ངག་རེད་ཅེས་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་བཏེགས་ནས་བརྗོད་ཆོག་ལ། བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་ནི་བོད་ཀྱི་གདོད་མ་དང་ད་ལྟའི་རྩོམ་རིག་གི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དེས་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་འཚོ་བའི་རྣམ་པ་སོགས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད།   

གཉིས། བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པ།   

༡  བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས།   

           དམངས་ཁྲོད་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་ཀྱང་རྩོམ་ལུས་གཞན་དང་འདྲ་བར་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཞིང་ས་ལས་འཁྲུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་མཚོ་མོ་ལས་འཁྲུངས་པའི་གཟི་འོད་འཚེར་ཞིང་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་སྙན་རྩོམ་གྱི་མུ་ཏིག་ཅིག་གོ དེའི་རྩོམ་སྟངས་ལ་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་གསུམ་ཡོད་ཅིང་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ངག་ཐོག་རྩོམ་རིག་གི་རིགས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། དེར་རྩོམ་རིག་གི་རྩ་བའི་རང་བཞིན་ཏེ། སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བར་ངོས་འཛིན་དང་འཚོ་བ་མཚོན་པའི་ཁྱད་རྟགས་རྣམས་ལྡན་པ་མ་ཟད། བརྗོད་བྱའི་དོན་དང་རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་འབུར་དུ་ཐོན་ཡོད། ང་ཚོས་དེ་དག་གི་བརྗོད་བྱ་གཞིར་བཟུང་ནས་བལྟས་ན། དེ་ལས་དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ་དང་། ཆོས་ལུགས། ལོ་རྒྱུས། ཡུལ་སྲོལ། རོལ་རྩེད་སོགས་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་མཚོན་པ་མ་ཟད། དེ་ལ་རང་ཅག་རྗེས་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྔར་གྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་པར་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་མཆིས་སོ།

 (༡)  གདོད་མའི་རང་བཞིན་ལྡན་པ།   

           གོང་སྨྲས་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཆོགས་ཀྱང་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འདྲ་བར་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་གདོད་མའི་སྤྱི་ཆོགས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་དེ་བརྒྱུད་མྱོང་བས། དང་ཐོག་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་གི་སྣང་ཚུལ་དེ་དག་མ་ཤེས་པར་འཇིགས་སྣང་དང་འགྲོགས་ཏེ་དད་པ་སྐྱེས་པར་བརྟེན། སྲིད་པ་ཆགས་པའི་ལྷ་དགུ་ལ་སོགས་ལྷ་ཀླུ་གཉན་བཙན་གྱི་རིགས་མང་པོ་ཐོན་པ་དེ་དག་མཐའ་མར་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་བསྟོད་བྱེད་ས་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་མཆོད་ཚིག་དང་བསྟོད་ཚིག་མང་པོ་བྱུང་བ་ལས་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་འདི་བྱུང་བ་རེད།  དཔེར་ན། 《རྒྱུགས་བརྔན་ལྷ་བསང་》ལས། “བསང་གི་རྒྱུ་བྱུང་གང་ནས་བྱུང་། །བསང་གི་རྒྱུ་བྱུང་གནམ་ནས་བྱུང་། །ཕ་གནམ་ལ་འབྲུག་ཆེན་ལྡར་མ་ལྡིམ །མ་ས་ལ་གློག་ཆེན་གྱ་མ་གྱུ །བུ་རྟ་རྒོད་གངས་ཀྱི་ཐིག་མ་ཡིན། །རྒྱ་མཚོ་ཆུ་ཡི་ལྦུ་བ་ཡིན། །མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའི་ཁ་ཤག་ཡིན། །བཟང་དྲུག་སྨན་གྱི་ནུས་པ་ཡིན། །དྲི་ཞིམ་སྤོས་ཀྱི་ངད་པ་ཡིན། །ཕྱེ་མར་འོ་སྐོལ་གསུར་གྱིས་མཆོད། །ཤིང་བདུད་རྩི་ཅན་གྱི་དུད་པ་དང་། །གསེར་ལོ་འབར་བའི་སྟག་པ་དང་། །གཡུ་ལོ་འབར་བའི་ཤུག་པ་དང་། །དུང་ལོ་འབར་བའི་བ་ལུ་དང་། །མཁན་པ་སྤོས་དཀར་ཨ་ཀ་རུ། །ཤིང་བདུད་རྩི་ཅན་གྱི་དུད་པ་དང་། །ཕྱེ་མར་ཟས་ཕུད་གསེར་སྐྱེམས་ཀྱིས། །ལྷ་འདྲེ་ཐམས་ཅད་བསངས་པའི་ཕྱིར། །”②ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར། དེས་བྱིས་བློ་ཅན་གྱི་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། བསམ་བློ་དད་མོས་སོགས་མངོན་པར་མཚོན་ཡོད་དེ། གདོད་མའི་མིས་ཡོད་ཚད་གནམ་ནས་བྱུང་བར་འདོད་པའི་བསམ་བློའི་ཁྲོད་གནམ་ལ་དད་པ་བྱས་པ་དང་། བྱ་དངོས་ཡོད་དོ་ཅོག་ལ་རྣམ་ཤེས་སམ་བླ་ཞིག་གནས་ཏེ་འཚོ་བའི་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བར་འདོད་པས། རི་བཤད་དམ་གནས་བཤད་སོགས་བྱུང་བ་རེད། རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་དེའི་ནང་དོན་ལ་གནའ་ཉམས་དོད་པོ་སྟེ་གདོད་མའི་རང་བཞིན་ལྡན་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ།    

(༢)  ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་ལྡན་པ།   

           དེ་ཡང་བསང་གི་རྫས་བྱུང་ཚུལ་ལ། སྔར་ལྷ་མོ་གནམ་ཕྱི་གུང་རྒྱལ་གྱིས་དུག་སེལ་ཕྱིར་“ལྷ་རྒོད་བསང་ཤིང་སྐྱེ་བར་ཤོག་”ཅེས་བརྗོད་བཞིན་ཁ་ནས་བསིལ་ཆབ་དེ་གནམ་ནས་ས་སྟེང་དུ་གཏོར་བས་རྫས་དེ་དག་སྐྱེས་པར་བཤད་པ་དང་། ཡང་《རྒྱགས་བརྔན་ལྷ་བསང་》ལས། “དང་པོ་བརྔན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ནི། །འཛམ་བུ་གླིང་གི་བོད་ཡུལ་དབུས། །བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས། །བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་བཞེངས་བའི་དུས། །ས་བདག་ཀླུ་གཉན་ཁྲོས་གྱུར་ནས། །ལྷ་ཁང་ཉིན་བརྩེགས་མཚན་མོ་བསྒྱེལ། །རི་རྡོ་ཐམས་ཅད་ཀླུངས་སུ་ཕབ། །ཀླུངས་རྡོ་ཐམས་ཅད་རི་ལ་བསྐྱལ། །རྩི་ཤིང་ཐམས་ཅད་མེ་ལ་བསྲེགས། །ནད་དང་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་། །རྒྱལ་བའི་ལྷ་ཁང་གཤོལ་ལ་ཐུག །དེ་ཚེ་རྒྱལ་བློན་བཀའ་བགྲོས་མཛད། །སློབ་དཔོན་པདྨ་སྤྱན་དྲངས་ནས། །བྲག་དམར་དཔལ་གྱི་བསམ་ཡས་སུ །སློབ་དཔོན་པད་མ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས། །རྡོ་རྗེ་ཕུར་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞེངས། །ལྷ་འདྲེ་ཐམས་ཅད་དམ་ལ་བཏགས། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ།  །ལྷ་དང་སྲུང་མ་ཐམས་ཅད་དང་། །ས་བདག་ལྷ་ཀླུ་ ཐམས་ཅད་བརྔན། །  དེ་ཡིས་བསམ་ཡས་ཆོས་འཁོར་གྲུབ། །”③ཅེས་བྱུང་བས། དེས་ཐད་ཀར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་དངོས་ཡོད་ཚུར་སྣང་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བར་འཛིན་པའི་འདུ་ཤེས་དང་བསམ་བློ་དད་མོས་དང་རེ་བ་སོགས་ཀྱང་མཚོན་ཡོད་ལ། གནའ་བོའི་བོད་མིའི་ཡུན་རིང་གི་ཐོན་སྐྱེད་དང་འཚོ་བའི་ལག་ལེན་ནང་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་དངོས་ཀྱི་ཆ་ཞིག་ཀྱང་མཚོན་ཡོད་པས་དེར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཆེས་ཆེར་ལྡན་ཡོད།   

(༣) ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ།   

           བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་གམ་བསང་མཆོད་རིག་གནས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་ཐག་ཅིག་ཡིན་པས། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་གསལ་པོར་སྟོན་པའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཆོག དེ་ཡང་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལྷ་ལ་འདུན་མ་བཅོལ་ཞིང་མོས་པ་བརྟན་པོས་བསང་མཆོད་བཏང་ཞིང་གུས་འདུད་བྱས་པ་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་རིམ་གྱིས་གོམས་སྲོལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཡིན། སྔར་རུས་རྒྱུད་ཚོ་པ་སོ་སོའི་ཁྲོད་དུའང་རང་རང་གི་བརྟེན་སའི་རིའམ་གནས་ག་གེ་མོ་ཞིག་ལ་ཡིད་རྟོན་བྱས་ཏེ། དཔའ་བོ་གཡུལ་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཕོ་གསར་ཇག་ལ་ཆས་པ། མོ་གསར་བག་མར་རྫོང་བ། ལོ་གསར་དང་དུས་ཆེན་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཐོག་མར་ལྷ་མཆོད་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་བཅོལ་ཞིང་བསང་འབོད་མཆོད་བསྟོད་བྱས་ནས་རང་གི་ལས་དོན་ལེགས་གྲུབ་ཡོང་བར་སྨོན་པ་དང་། བསང་མཆོད་བྱེད་སའི་གཞིའམ་ཡུལ་སོ་སོའི་ནུས་མཐུའམ། རྣམ་པ། ཆ་བྱད།  གནས་ཡུལ་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ནས་མཆོད་བསྟོད་ཀྱི་ཚིག་དོན་ཡང་ལྷ་ཀླུ་གཉན་བཙན་སོ་སོའི་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་མཛད་ཅིང་། རང་གི་ལས་དོན་ནམ་དམིགས་ཡུལ་མི་འདྲ་བས་གྲོགས་སུ་རེ་བའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ལ་སོགས་པར་བསང་མཆོད་བྱེད་པའི་ཆོ་གའི་གྱེར་ཚིག་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་ནི་དཔེར་ན། 《ལྷ་ལྔའི་གསོལ་མཆོད་བསོད་ནམས་དཔལ་བསྐྱེད་》ཅེས་པ་ལས།“ ཀྱེ།  དགྲ་ལྷ་གཉན་པོ་སྤྱན་འདྲེན་ནོ། །ཕྲག་གོང་གཡས་ནས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །སྤྲུལ་ནི་དགེ་བཤེས་མང་པོར་སྤྲུལ། །མཆོད་ནི་བཤོས་བུ་གཙང་མས་མཆོད། །དེ་རིང་བདག་གི་གྲོགས་ལ་བྱོན། །དམག་དཔུང་བཀྱེ་ལ་དགྲ་དཔུང་ཐུལ། །ཞང་ལྷ་ཕ་ལྦང་སྤྱན་འདྲེན་ནོ། །མཆན་ཁུངས་གཡོན་ནས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །སྤྲུལ་ནི་ཞང་བློན་མང་པོར་སྤྲུལ། །མཆོད་ནི་གསང་ལུགས་གཙང་མས་མཆོད། །དེ་རིང་བདག་གི་གྲོགས་ལ་བྱོན། །འགལ་རྐྱེན་སྤོང་ལ་མཐུན་རྐྱེན་བསྒྲུབ་ཏུ་གསོལ། །སྲོག་ལྷ་འཇིན་པའི་སྤྱན་འདྲེན་ནོ། །སྙིང་གའི་གནས་ནས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །སྤྲུལ་ནི་མི་དཀར་མང་པོར་སྤྲུལ། །མཆོད་ནི་ར་སྐྱེས་ཁམས་པ་འདི་ཡིས་མཆོད། །དེ་རིང་བདག་གི་གྲོགས་ལ་བྱོན། །སྲོག་གི་བར་ཆད་སྲུང་དུ་གསོལ། །མོ་ལྷ་འབྱུང་མོ་སྤྱན་འདྲེན་ནོ། །མཆན་ཁུངས་གཡས་ནས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །སྤྲུལ་ནི་མ་སྲུ་མང་པོར་སྤྲུལ། །མཆོད་ནི་འབྲང་རྒྱས་ལྡེམ་པས་མཆོད། །དེ་རིང་བདག་གི་གྲོགས་ལ་བྱོན། །ཟས་ནོར་ཆར་པ་དབབ་ཏུ་གསོལ། །ཡུལ་ལྷ་མགོན་བུ་སྤྱན་འདྲེན་ནོ། །སྤྱི་བོའི་གཙུག་ནས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །སྤྲུལ་ནི་གྲོགས་པོ་མང་པོར་སྤྲུལ། །གསང་གཡག་དཀར་པོ་འདི་ཡིས་མཆོད། །དེ་རིང་བདག་གི་གྲོགས་ལ་བྱོན། །ཡིད་ལ་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་ཏུ་གསོལ། །”④ཞེས་གྱེར་ཚིག་གི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་སྐག་དང་བར་ཆད་སེལ་ཞིང་ཕ་རོལ་དགྲ་སྡེའི་དཔུང་ཚོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ནས་བྱ་བ་ཁག་བདེ་བླག་ངང་འགྲུབ་ཕྱིར་ལྷ་ཀླུ་གཉན་བཙན་རྣམས་གྲོགས་སུ་བཀུག་པ་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་ཕོ་གསར་ཇག་ལ་འགྲོ་སྐབས། ཉིན་འགའི་སྔོན་ནས་བཟུང་རང་གི་བུད་མེད་དང་ལུས་འབྲེལ་མི་བྱེད་པར་མགོ་ཡི་ལྷ་ལྔ་གཙང་མར་བྱས་ཏེ་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། མོ་གསར་བག་མར་རྫོང་དུས་རྗེས་ཀྱི་བྱ་བ་ཅི་བྱས་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་ཕྱིར་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་རྣམས་ལ་མཆོད་བསྟོད་དང་གཡང་འབོད་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ལོ་གསར་དང་དུས་ཆེན་གྱི་སྐབས་སུ་ཆེ་ས་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་དང་ཆུང་ས་རང་ཉིད་ལ་ལོ་རྗེས་མའི་ནང་ཆར་ཆུ་དུས་སུ་བབ་ནས་ལོ་ལེགས་སྨིན་པ། ཕྱུགས་ལ་གོད་ཁ་མེད་ཅིང་འཕེལ་ཁ་རྒྱས་པ་ལ་སོགས་ཡོང་ཕྱིར་ལྷ་ཀླུ་གཞི་བདག་རྣམས་མཚན་གྱི་མལ་ཚེ་དང་ཉིན་གྱི་བྱ་ར་ལྟ་བུའི་སྡོང་གྲོགས་དང་མགོན་སྐྱབས་ཡོང་བར་སྨོན་པའི་བསང་མཆོད་བྱེད་པ་བཅས། དེ་དག་ལས་མི་རིགས་ཤིག་གི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་དང་དད་མོས། ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་སོགས་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་གནས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ངེས་ཤེས་རྙེད་ཐུབ་པས། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ཆོག་གོ   

༢ རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཁྱད་ཆོས།    

(༡)  བརྗོད་པ་བདེ་ཞིང་གོ་སླ་བ།   

           བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་དེའང་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ངག་ཐོག་གི་སྐད་ཆ་(ཁ་སྐད་)ལས་ཐད་ཀར་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། བསང་མཆོད་ཀྱི་རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྤྱི་ལ་བལྟས་ན། སྦྱོར་མི་བདེ་བའམ་གོ་དཀའ་བའི་མངོན་བརྗོད་དང་བརྡ་རྙིང་གིས་བཅིངས་མེད་ལ། སྐྱེས་ཕོ་མོ་སུ་ཡིན་ཡང་ཤེས་ཡོན་ཆུ་ཚད་མཐོ་དམའ་ལ་མ་བལྟོས་པར་ངག་ཐོག་ནས་ཤར་ཤར་དུ་གྱེར་བདེ་བ་དང་གསར་རྩོམ་བྱེད་ཐུབ་པ་མ་ཟད། བཀླགས་མ་ཐག་ཏུ་བརྗོད་བྱའི་དོན་རྣམས་བློ་ལ་ངལ་བ་མེད་པར་ངེས་ཐུབ་པ་ཞིག་སྟེ། དཔེར་ན། “ཤུགས་བསང་ལོ། སྟག་བསང་ལོ། འབྲུ་ཤུག་སྔོན་མོས་བདུག་ན་མ་སངས་ནི་མེད་ནི། རྫ་ཆུ་བསིལ་མས་བཀྲུས་ན་མ་དག་ནི་མེད་ནི། མ་དག་པ་ཐམས་ཅད་དག་པར་གྱུར་ཅིག མ་བསང་བ་ཐམས་ཅད་བསང་བར་གྱུར་ཅིག ཨོ་མ་ཧིམ། མཆོད་བླ་མ་ཡི་དམ་སངས་རྒྱས་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ནོར་ལྷ་གཏེར་བདག དགྲ་ལྷའི་འོད་ཟེར་དཀར་པོ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་པ། དགུང་གི་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ། བྱང་གི་སྐར་མ་ཨ་བསྟན་ནམ་མཁའ་ན་བཞུགས་ནི། ཨ་མྱེས་གོང་རྒྱལ་མ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྲུང་ནི། ་་་་་་རྨ་ཉིན་སྲིབ་ན་བཞུགས་ནི། ས་བཅུ་པ་ཐོབ་པའི་སངས་རྒྱས་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་ན་བཞུགས་ནི། བོད་ཞྭ་དཀར་ཅན་གྱི་མགོན་སྐྱབས་ན་བཞུགས་ནི། རྒྱ་ཧོ་དུ་(ཁ་ཆེ་)ཅན་གྱི་གཉའ་གནོན་ན་བཞུགས་ནི་”⑤ཞེས་བྱུང་བའི་ཚིག་རྣམས་ནི་སྙན་ཞིང་གོ་བདེ་བ་དང་། སྡེབ་སྦྱོར་ལེགས་པ་མ་ཟད། ཕལ་སྐད་སྤྱིར་བཏང་བའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་འགྱུར་ཐོན་པར་བྱས་པ་ཞིག་རེད།  རྩོམ་ལུས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་བཅད་པ་གཙོར་བྱས་སྤེལ་མ་དང་ལྷུག་པ་ཅི་རིགས་སུ་ངེས་པ་དང་། ཚིགས་བཅད་དག་ཀྱང་ཚེག་བར་མང་ཉུང་། གཅོད་མཚམས། ཚིག་རྐང་རིང་ཐུང་དང་། ཤོ་ལོ་ཀའི་གྲངས་སོགས་སྙན་གཞུང་ལྟར་ཚད་བཀག་མེད་པར་ཅི་རིགས་སུ་སྤྱད་ཡོད། ཡང་“ཁྲམ་པ་སྟོང་གི་བླ་རི ཕྱོགས་བཅུ་ཨ་མྱེས་གཉན་ཆེན། ངའི་རྟ་སྒའི་སྔ་རི་བལྟ་ས། དགྲ་ལྷའི་གོང་འོག་བརྩི་ས། སྲོག་དམར་རོའི་བཅོལ་དམ་བྱེད་ས། སྲོག་བདག་གི་རྒྱལ་པོ་ཡུལ་ལྷ་ཨ་མྱེས་དོམ་མགོ ཡུལ་ལྷ་ཨ་མྱེས་སྟག་མགོ ཡུལ་ལྷ་ཨ་མྱེས་དྲེད་མགོ སྟག་མགོ་དྲེད་མགོ་སྤུན་གསུམ་པོ། བསང་ཁ་གསོལ་ཁ་མཆོད་ཁ་བཀུར་ཁ་བཞེས་པ་འདྲེན་པ་བྱས་ན་”⑥ཞེས་པ་ལྟ་བུར་སྣ་མང་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ངག་ཐོག་རྩོམ་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་འབུར་དུ་ཐོན་ཞིང་། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་བབ་ཆགས་ཤིང་ཁ་གསལ་བ། རྩོམ་རྒྱུད་འཇམ་ཞིང་ལྷོད་པ། གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་སོགས་དམངས་ཁྲོད་ངག་རྩོམ་གྱི་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ལྡན་ཡོད།   

(༢) གྲངས་འདྲེན་རང་བཞིན་མང་བ།   

           དེ་ཡང་དམངས་ཁྲོད་བསང་མཆོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ནང་ངག་རྒྱུན་རྩོམ་རིག་གཞན་དག་ནང་མཐོང་དཀོན་པའི་གྲངས་འདྲེན་མང་པོ་བཀོད་འདུག་སྟེ། དཔེར་ན། 《བློན་པོ་གསེར་ཆེན་སོགས་ཀྱི་བསང་མཆོད་》ལས། “མཆོད་རཾ་ཡཾ་ཁཾ་ཨོཾ་ཨཱ་ཧཱ་ཧཱཾ༔ མཆོད་བླ་མ་ཡི་དམ་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག སྲུང་མ་མ་ཅིག་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ། སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་བརྟེན་རྟེན་པའི་མཱ་བཟའ་རྡོར་གསུམ། མགོ་ཡི་ལྷ་ལྔ། རླུང་རྟ་བདེ་བཞི། བྱང་མི་འགྱུར་སྐར་མ་ཨ་བརྟན་རྒྱལ་པོ། རྒྱུ་སྐར་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད། ས་བཅུ་པ་ཐོབ་པའི་སངས་རྒྱས་ཨ་མྱེས་རྨ་རྒྱལ། རྨ་རིགས་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། རྨ་འཁོར་སྟོང་དང་ལྔ་བརྒྱ། གོར་བདག་གི་རྒྱལ་པོ་ཨ་མྱེས་གཉན་ཆེན། གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་ཡབ་གཞི། གཉན་འཁོར་སུམ་རྒྱ་དྲུག་ཅུ་”⑦ཞེས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་དང་། 《ལྷ་བསང་རྣམ་དག་ཆོས་སྐུ་》 ལས།  “བལ་བོན་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་ཤེད་ནས། །ཇོ་མོ་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔ་རྣམས། །དེ་རིང་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བྱོན། །རང་རང་སོ་སོའི་གནས་མཆོག་ནས། །འཛམ་གླིང་བསྟན་མ་བཅུ་གཉིས་རྣམས། །དེ་རིང་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བྱོན། །པེ་ཧར་གཟའ་མཆོག་རྡོར་ལེགས་སོགས། །ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། །དེ་རིང་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བྱོན། །ལྷ་རྒྱལ་རྨ་ཆེན་སྦོམ་ར་དང་། །ཇོ་བོ་སྒྱོགས་ཆེན་གདོང་ར་དང་། །ལྷ་ཆེན་འོ་དེ་གུང་རྒྱལ་དང་། །ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་ལ་སོགས་པའི། །སྲིད་པ་ཆགས་པའི་ལྷ་དགུ་དང་། །རྗེ་ཡི་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་རྣམས། །དེ་རིང་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བྱོན། །ཁྱད་པར་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་དང་། །གཉན་འཁོར་སུམ་རྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྣམས། །དེ་རིང་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བྱོན། །”⑧ཞེས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་《བསང་མཆོད་》ལས། “ཆུ་གཉིས་ཉེར་སྤྱོད་རོལ་མོ་འདོད་ཡོན་ལྔ། །རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་རྫས་བརྒྱད། །ཕྱི་ནང་གསང་བའི་མཆོད་གཏོར་སྤྱན་གཟིགས་སོགས། ། དངོས་བཤམས་ཡིད་སྤྲུལ་མཆོད་པ་མ་ལུས་འབུལ། །”⑨ཞེས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་སོགས་བསང་མཆོད་བྱེད་ཡུལ་གྱི་ཆ་ནས་གྲངས་འདྲེན་བཀོད་པ་དང་མཆོད་བྱའི་བསང་རྫས་ཀྱི་ཆ་ནས་གྲངས་འདྲེན་བཀོད་པ་སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་། ངག་རྩོམ་བསང་མཆོད་དེའི་རིགས་དར་ཁྱབ་དང་བརྒྱུད་བསྒྲགས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་ནང་། ཤེས་རིག་ལྡན་པའི་བོད་མི་ཚོས་དངོས་པོའམ་ཆོས་གང་དེའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོན་ཏན་སོགས་འཚོ་བ་དངོས་ལས་ཐོབ་པའི་གལ་ཆེའི་ཉམས་མྱོང་རྣམས་བློ་ལ་འཛིན་བདེ་བ། ངག་ནས་འཆད་བདེ་བའི་ཆེད་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པ་ལས་རིམ་བཞིན་རྣམ་གྲངས་སུ་གྲུབ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་སྤྱིའི་ཁྱད་ཆོས་རང་བཞིན་ལྡན་ལ། གཞན་རྩོམ་ལུས་ཁག་གཅིག་དང་བསྡུར་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་དུ་མ་ལྡན་ནོ།   

(༣) དཔེ་དོན་འབྲེལ་ཆགས་པ།   

           གྱེར་ཚིག་ནང་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་དང་། རླུང་སྤྲིན་ཆར་གསུམ། མཚོ་དང་མཚེའུ།  རི་དང་ནགས་ཚལ། གནམ་ལ་འཕུར་དགུ་དང་ས་ལ་འཛུལ་དགུ་སོགས་དཔེར་བླངས་ཏེ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་བརྗོད་ལས་འདས་པའི་དཔེ་གསོན་ཉམས་ཅན་དང་ཁྱད་མཚར་ཅན་མང་པོས་བརྒྱན་ཞིང་། རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྙན་མོ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྗོད་བྱའི་དོན་རྣམས་གོ་བདེ་བར་བསྟན་པས་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་དཔེ་དོན་འབྲེལ་ཆགས་པ་བྱུང་བ་དཔེར་ན། “རང་མགོར་ཉི་མ་སེར་རོ་ཤར་དགོ།  དགྲ་མགོར་མུན་པ་ནག་པོ་འཁྱུག་དགོ་”ལྟ་བུ་དང་། “ང་ནག་པོ་དགྲ་ཕྱོགས་ལ་བསྐོར་ནས་ཉིན་མར །སྟག་མོ་ནགས་ནས་མཆོང་འདྲ་ཡིན་དགོ །དཀར་པོ་དགེ་ཕྱོགས་ལ་བསྐོར་ནས་ཉིན་མར། །བླ་མ་ཁྲི་ཐོག་ནས་བཞུགས་འདྲ་ཡིན་དགོ །”ཞེས་དང་། “ཐོག་འདྲ་བའི་བཙན་འདྲོགས་ཡོད་དགོ །གློག་འདྲ་བའི་མྱུར་མགྱོགས་ཡོད་དགོ །འབྲུག་འདྲ་བའི་ངར་སྒྲ་ཡོད་དགོ །འབྲུག་ཆུང་གྲགས་གྲགས་བྱེད་དགོ །ཐོག་རྒོད་རྒྱག་རྒྱག་བྱེད་དགོ །  གློག་དམར་འཁྱུག་འཁྱུག་བྱེད་དགོ །”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཉི་མ་དང་མུན་པ། སྟག་མོ། ཐོག་འབྲུག་གློག་གསུམ་ལ་སོགས་པ་དཔེར་བླངས་ཏེ་བརྗོད་བྱའི་དོན་གསལ་བར་བྱས་ཡོད། རྩོམ་ཉམས་འདི་ལྟ་བུ་ནི་བསང་མཆོད་དུ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་མཆིས། བསང་མཆོད་ཀྱི་ནང་དུ་ད་དུང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་རྣམས་གནས་སའི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་ལྗོངས་ལ་བསྟོད་པའི་ཆ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་མཆིས་པ་དཔེར་ན། “ཕ་ཡུལ་གཡང་ལྡན་ཕྱུག་མོ་ན། །འབབ་ཆུ་གཡུ་འབྲུག་འཁྱུག་འདྲ་ཡོད་ནི། །ནགས་རི་སྤོས་དམར་འབུལ་འདྲ་ཡོད་ནི། །ཁུ་བྱུག་གསུང་སྙན་སྒྲོག་སའི་ས་ཆ །  བྱ་ཚོགས་སྐད་སྙན་འགྱུར་སའི་གནས་མཆོག །འབའ་འབུ་བྱ་བྱིའུ་འཁོར་སའི་གནས། །ལུག་དཀར་པོ་སྤྲིན་དཀར་འདྲ་བའི་གནས། །རྟ་ཕོ་ཆེན་རྐྱང་དང་འདྲ་བའི་གནས། །ཟོག་ཁྱུ་འབྲོང་ཁྱུ་འདྲ་བའི་གནས། །”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་བསང་མཆོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ལམ་རེ་བ་བརྗོད་པ་དང་སྦྲགས་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་དག་གི་གནས་སའི་ཁོར་ཡུག་ལ་བསྟོད་པ་འབུལ་བ་སོགས་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་དོན་དག་དཔེའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པས། དམངས་ཁྲོད་ངག་རྩོམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་ཞིང་དཔེ་དོན་འབྲེལ་ཆགས་པ་སོགས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་རྣལ་མའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་འགྱུར་ཞིག་ཀུན་ནས་ཐོན་ཡོད་པས་ཡིད་འགུག་གི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ལྡན་ནོ།    

(༤) རྒྱན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ།  

           བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་བསང་མཆོད་རྩོམ་རིག་ལ་སྙན་གཞུང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གྲངས་མང་བའི་རྒྱན་མེད་ལ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་《སྙན་ངག་མེ་ལོང་མ་》ཡི་རྒྱན་དང་མཐུན་པ་ཙམ་ཡིན་མོད། དམངས་ཁྲོད་བསང་མཆོད་གྱེར་ཚིག་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཐུན་མིན་གྱི་རྒྱན་དུ་མ་ཞིག་མཆིས་ཏེ། གཤམ་དུ་རྒྱན་འགའ་ཞིག་དཔེ་མཚོན་ཙམ་དུ་འགོད་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན། “དགུང་ཨ་སྔོན་བཞིན་དུ་ཤིག་བསང་ལེ། །ས་དོག་མོ་བཞིན་དུ་བསང་བསང་ལེ། །”ཞེས་དང་། “ནམ་ཡར་ལངས་ཀྱི་ཇ་བུར་མཆོད་ས། །མུན་ཐིབ་སྒྲིབ་ཀྱི་བཅོལ་དམ་བྱེད་ས། །འབྲུ་ཤུག་སྔོན་མོས་བདུག་ན་མ་བསང་ནི་མེད་ནི། །རྫ་ཆུ་བསིལ་མས་བཀྲུས་ན་མ་དག་ནི་མེད་ནི། །མ་སངས་བ་ཐམས་ཅད་བསང་བར་གྱུར་ཅིག །མ་དག་པ་ཐམས་ཅད་དག་པར་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཤིས་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱན་དང་། “ལྷ་རྒོད་བདུད་འདུལ་ཏེ། །སྤྲུལ་པ་ཁུངས་སུ་སྤྲུལ། །ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གྱིས་མནན། །རྩལ་ཆེན་སེང་གེར་སྤྲུལ། །རྩལ་གསུམ་ལུས་ལ་རྫོགས། །དཔའ་རྔམ་སྟག་ཏུ་སྤྲུལ། རིས་བཀྲ་ཤུལ་ཏུ་ཚང་། །ཁོལ་མོ་འབྲོང་དུ་སྤྲུལ། །རུ་ཟེར་དཔལ་དུ་འཕྲོ། །བདུད་ཁམས་དབང་དུ་བསྡུས། །”⑩ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཚིག་བསྐོར་བའི་རྒྱན་དང་།ཡང་《ལྷ་བསང་རྣམ་དག་ཆོས་སྐུ་》ལས། “རི་རྒྱལ་ཀུན་གྱི་གཙོ་ན་བཞུགས་ནི། །རི་ཡི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་ཡིན་ནི། །གསེར་ཏོག་སྐར་མ་ཨ་བསྟན་ཡིན་ནི། །དགུང་ཉི་ཟླ་གཉིས་ཀས་གཡས་བསྐོར་རྒྱབ་ནི། །”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྔགས་པའི་དཔེ་དང་།ཡང་། “མདུན་གྱི་ནམ་མཁའ་པད་སྡོང་ཡངས་བའི་སྟེང་། །སེང་ཁྲི་པདྨ་ཉི་ཟླའི་གདན་ཁྲི་ལ། །ཡིད་འཕྲོག་འཇའ་ཚོན་སྣ་ལྔའི་གུར་ཁྱིམ་དབུས། །ཞབས་སེན་འོད་ཆགས་བརྟན་པར་བཞུགས་སུ་གསོལ། །ཕྱི་ཡི་མཆོད་པ་ས་དང་བར་སྣང་བཀང་། །ནང་གི་མཆོད་པ་ཟག་མེད་བདུད་རྩིའི་མཚོ། །གསང་བ་བདེ་ཆེན་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས། །འགྲོ་བའི་དོན་དུ་དགྱེས་བཞིན་བཞེས་སུ་གསོལ། །”(11)ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་གཟུགས་རྒྱན་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་《བསང་མཆོད་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་བ་》ལས། “གསེར་གྱི་མདངས་ལ་འཁུ་བའི་ལོ་འདབ་ཚོགས། །གཡུར་དུ་ཟ་བའི་ལྗོན་ཤིང་སྟག་པས་བསང་། །གཡུ་ཡི་མདོག་ཅན་གནམ་སྔོན་ཞུན་མ་དག །འཁྱིལ་འདྲའི་འདབ་མ་རབ་རྒྱས་ཤུག་པས་བསང་། །རབ་དཀར་དུང་གི་མདངས་ལ་འགྲན་བཟོད་པའི། །ཕང་ཕུང་འདབ་མ་བཞད་པའི་མཁན་པས་བསང་། །མཆོང་གི་མདོག་ལྟར་རབ་དམར་ལོ་འདབ་ཀྱི །ཕང་ཕུང་མཛེས་པར་རྒོད་པའི་བ་ལུས་བསང་། །བཟང་དྲུག་སྨན་དང་སྤོས་དཀར་མ་ནུ་དང་། ཙནྡད་དཀར་དམར་ཨ་ག་རུ་ཡིས་བསང་། །བདུད་རྩི་ཅན་གྱི་ལྗོན་པའི་ཤིང་གི་ཚོགས། །ཕྱེ་མར་ཟས་ཕུད་འབྲུ་སྣའི་རིགས་ཀྱིས་བསང་། །”⑿ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྒྲ་རྒྱན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ། གཞན་ཡང་། “ངའི་རྟ་སྒའི་སྔ་རི་བལྟ་ས། །དགྲ་ལྷའི་གོང་འོག་བརྩི་ས། །སྲོག་དམར་པོའི་བཅོལ་དམ་བྱེད་ས། །བསམ་ཐོག་ལ་རྟ་རྒྱུག་དགོ །འདོད་ཐོག་ལ་ཆར་པ་འབབ་དགོ །ཨབ་དྲུག་ཚོ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ། །བརྒྱ་ལུག་འཚོ་འཚོ་བྱེད་དགོ །སྟོང་ལུག་བསྐོར་བསྐོར་བྱེད་དགོ །”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་མང་དུ་ཡོད་མོད།  གོང་དུ་བཀོད་པའི་རྒྱན་དེ་དག་ནི་དཔེ་མཚོན་ཙམ་དུ་ཟད།  མདོར་ན། བསང་མཆོད་གང་ཡིན་ཡང་ཚིག་ཉུང་ཞིང་དོན་བསྡུས་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ལ་ཚིག་རྒྱན་དང་མངོན་བརྗོད་ཀྱིས་མ་བཅིངས་པར་སྐབས་སུ་བབ་པའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དོན་རྣམས་ཡུལ་དུས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་བའི་དཔེ་གཅིག་གམ་དུ་མས་བསྟན་པ་དང་། བསྡུས་ཤིང་གབ་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་ཐབས་མང་པོ་སྤྱད་ནས་ཐོལ་བྱུང་དུ་བརྩམས་པ་ཡིན་པས། མི་རིགས་ཀྱ