༄༅།།《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་གནད་དོན་འགའི་སྐོར།

རྒྱང་འཁོར་ཚེ་ཕུན།

      གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་ད་བར་རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོས་མཇལ་བར་དཀའ་བའི་མཁས་དབང་བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་གྱིས་མཛད་པའི་རབ་རྟོག་སྒྲུང་གཏམ་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ཅེས་པ་ངོ་སྤྲོད་དང་། དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་དང་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་དོན། དེ་བཞིན་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་རིན་ཐང་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དཔྱད་གླེང་བྱས་འདུག

གནད་ཚིག དེ་དཀར་ལེགས་བཤད། བོན་གྲོང་། ནེ་ཙོ་ལེགས་བཤད།

[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།] 1207.22 [ཡིག་ཚང་མཚོན་བྱང་།] A[རྩོམ་གི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག] 1005-5746(2019)01-019-17

       གླེང་གཞི།

       ཉེ་ཆར་དུས་དེབ་ཁག་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་སྐྱ་བོའི་རྩོམ་པ་པོ་བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་དང་གང་དེའི་བརྩམས་ཆོས་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་གནང་མཁན་འགའ་བྱུང་འདུག དེ་ཡང་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པའི་ནང་མཁྱེན་ལྡན་ཚེ་རིང་དཔལ་འབྱོར་མཆོག་ནས་《〈ཇ་ཆང་ལྷ་མོའི་བསྟན་བཅོས〉དང་ཉེ་རབས་སྐྱ་བོའི་རྩོམ་རིག་སྐོར་གྱི་ངོས་འཛིན་མདོར་བསྡུས》ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་སྤེལ་གནང་བའི་ནང་དུ་“མཁས་དབང་བོན་གྲོང་པ་འདིས་དེ་མིན་ད་དུང་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》དང་《རྨི་ལམ་ལྷ་མོའི་བསྟན་བཅོས》 《བྱི་ལ་མ་བུའི་རྩོད་གཏམ》སོགས་བརྩམས་སྒྲུང་ཁག་མཛད་མྱོང་ལ། ལྷག་པར་དུ་སྙན་འཇེབས་དོན་ལྡན་དང་རྩོམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་མཆིས་པའི་《བོན་གྲོང་ཆབ་ཤོག》ཅེས་པའང་མཛད་པ་བཅས་མཁྱེན་ལྡན་རྣམ་པས་དེ་སྔ་གང་ན་གཟིགས་མྱོང་ཚུལ་གསུངས་འདུག་པར་དེ་དག་སྐད་ཅིག་ཉིད་དུ་འཚོལ་བསྡུ་ལྟ་ཀློག་ཐུབ་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་”ཞེས་གསུངས་པ་དང༌། ཉེ་ཆར་མཁྱེན་ཅན་རྡོ་རྗེ་ལགས་ནས་ཀྱང་《〈ཇ་ཆང་ལྷ་མོའི་བསྟན་བཅོས〉ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་བརྗོད་དོན་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ》ཞེས་པའི་ནང་“ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཧ་ཅང་མང་བས། དེ་དག་མྱུར་དུ་འཚོལ་བསྡུ་དང་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ནས་རིག་པ་དོན་གཉེར་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རིག་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་བསྟར་རྒྱུ་ནི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཀྱི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་གི་སྐུལ་སློང་དང་དྲན་སྐུལ་འོག་ཉེ་ཆར་སླར་ཡང་མཁས་དབང་བོན་གྲོང་པའི་གསུང་རྩོམ་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ཅེས་པ་ལྟ་ཀློག་ཞུས་པ་ཡིན། དེང་དུས་རིག་གཞུང་པའི་ཁྲོད་བརྩམས་ཆོས་དེ་གཟིགས་མྱོང་མཁན་ཉུང་ཉུང་ཡིན་བཟོ་འདུག་ལ། བརྩམས་ཆོས་དེ་ལས་དེ་སྔོན་དེ་ཙམ་གྱི་ལྟ་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་མེད་པའམ་གསལ་བཤད་ཁ་གསལ་མ་བྱུང་བའི་གནད་དོན་མང་པོར་མ་ཚང་ཁ་གསབ་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཐུབ་པས། འདིར་བརྩམས་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་དང་སྦྲགས་འབྲེལ་ཡོད་གནད་དོན་འགའི་སྐོར་རགས་ཙམ་ཞུ་འདོད་བྱུང་བ་འདི་ལྟ་སྟེ།

དང་པོ། བརྩམས་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།

       དེ་ཡང་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ཅེས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་དེ་ད་བར་དངོས་སུ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པ་ཞིག་རིག་རྒྱུ་མེད་ནའང༌་། དགའ་འོས་པ་ཞིག་ལ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པའི་ནང་རང་ཉིད་ཕ་ཡུལ་རྒྱང་འཁོར་དུ་བརྟག་དཔྱད་ལ་འགྲོ་སྐབས་བརྩམས་ཆོས་དེའི་མ་ཕྱི་ལག་བྲིས་མ་ཞིག་རྒྱང་འཁོར་སྲང་མགོ་ཚེ་བརྟན་ལགས་[1]ཀྱི་ཕྱག་ནས་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་བྱུང༌། དེ་ཡང་སྲང་མགོ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ནི་རིག་གནས་ལ་དང་ཞེན་ཆེ་བའི་གྲོང་སྔགས་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བཞི་བཅུ་དང་ལྔ་བཅུའི་ནང་དུ་འབྲི་བཤུས་གནང་བའི་བརྩམས་སྒྲུང་མང་པོ་ཞིག་རིག་གསར་སྐབས་ཁང་པའི་ཐོག་རུབ་ཏུ་སྦས་སྲུང་གནང་བས་མྱུར་སྐྱོབ་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་དང༌། བརྩམས་སྒྲུང་དེ་དག་གི་ནང་དུ་ད་ལམ་དངོས་སུ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་ཟིན་པའི་《བྱ་སྤྲེལ་གཏམ་རྒྱུད》དང་《ཇ་ཆང་ལྷ་མོའི་བསྟན་བཅོས》 《རྫ་ཙིག་གི་གཏམ་རྒྱུད》སོགས་ཆ་ཚང་བར་ཡོད་པ་དང༌། ད་བར་མཇལ་རྒྱུ་དཀོན་ལ་དཔར་སྐྲུན་ཐུབ་མེད་པའི་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》དང་《ནེ་ཙོ་ལེགས་བཤད》 《མུ་ཐིག་ལའི་འཕྲེང་བ》 《བསླབ་བྱ་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ་རིན་པོ་ཆེ》 《བྱི་ལ་མ་བུའི་རྩོད་གཏམ》《བོད་རྒན་རྩིས》སོགས་བརྩམས་སྒྲུང་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་ཤོག་ལྷེ་འགའ་རེ་ཆུ་ཐིགས་དང་ས་ཡིས་ཟས་ནས་ཤོག་རུལ་དུ་གྱུར་བ་དང༌། ཡང་ཤོག་ཟུར་འགའ་རེ་བྱི་བས་ཟས་ནས་ནང་དོན་ཆ་མི་ཚང་བར་གྱུར་འདུག་ཀྱང༌། 《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》དང་《ནེ་ཙོ་ལེགས་བཤད》[2]ཅེས་བྱ་བ་གཉིས་ཆ་ཚང་མཇལ་རྒྱུ་འདུག་པས་རང་ཉིད་ནས་སྐབས་དེ་དུས་བསྐྱར་བཤུས་ཀྱང་ཞུས་པ་ཡིན། ད་ལམ་བསྐྱར་བཤུས་བྱས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་དེ་གཉིས་ལྟ་ཀློག་ཞུ་སྐབས་བྲོ་བ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་འདུག་ལ། བརྩམས་ཆོས་དེ་ཉིད་དཔར་དུ་བཏབ་པ་ཞིག་མེད་པས། དེ་ལ་དགའ་ཞེན་ཅན་ཚོས་གཅིག་ལས་གཅིག་གིས་འབྲི་བཤུས་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དག་ནོར་ཤོར་བའི་སྐྱོན་ཆེ་ཙམ་ཡོད་ནའང༌། རྩོམ་ཡིག་སྤྱིའི་སྒྲིག་གཞི་དང་བརྗོད་བྱ་ལ་སྐྱོན་ཆེ་བ་ཕོག་མེད།

       དེ་སྔོན་རྒན་རབས་རྣམས་ལ་བཅར་འདྲི་ཞུ་སྐབས་བརྩམས་ཆོས་དེ་ལ་ཁ་བྱང་གཞན་གཉིས་འདུག་པ་ནི་《བོན་གྲོང་བསྟན་བཅོས》ཞེས་པའམ་《བོན་གྲོང་བྱ་ཕོའི་བསྟན་བཅོས》ཞེས་འབོད་སྲོལ་འདུག་པ་དང༌། དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་གཞན་དང་འདྲ་བར་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་ལམ་ལས་སྤེལ་བ་གང་ཞིག མི་སྣ་ཕན་ཚུན་གཏམ་གླེང་མ་བྱས་སྔོན་དུ་ཚིག་ལྷུག་གི་ལམ་ནས་མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས་ཙམ་བྱས་ཡོད། དེའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་དེ་ཕོ་དཀར་པོ་བསྟེན་ན་རྒྱལ་པོའི་གནོད་འཚེ་འགོག་ཐུབ་ཅེས་གོ་བས། ཁྱིམ་མཚེས་བསྟན་སྐྱོང་ཚང་ལ་དེ་ཕོ་དཀར་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དཔོན་ཚང་ནས་ཤར་ཕྱོགས་གཡང་དུ་བསྟེན། དེ་ལ་དེ་གའི་དེ་ཕོ་རྣམས་ཀྱིས་དཔེ་དང་མཐུན་པར་བྱ་ཡན་བརྡུང་བརྡུང་རང་བྱས། ཁོ་དམའ་ཆགས་འུ་ཐུག་སྟེ་རོང་ཡུལ་གྱི་ནང་དུ་ལོག ཟླ་བ་གཅིག་ཙམ་སོང་མཚམས་སུ་དེ་དཀར་མི་འདུག་གར་སོང་ཞེས་གཡོག་རྣམས་ལ་དྲིས་པས། དེ་ལ་དེ་གའི་དེ་ཕོ་ཀུན་གྱིས་ཤ་རུལ་ལ་འབུ་བཞིན་རུབ་པས་སྦྲང་མ་མེ་ཡི་གདོང་དུ་མ་ཆགས་པར་མ་མཆི་རང་ཁྱིམ་ལོག་སོང་ཞུས་པར། སླར་འབོད་སྐྱོར་བྱས་པས་ཚུར་སླེབས། རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་བྲིས་པར། དེ་གའི་བྱ་ཕོ་རྒན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཚད་འདི་ལོའི་བྱ་གསར་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཁོ་བོར་བཅུར་བརྡུང་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཟེར་བས། དཔོན་ཚང་ནས་ཚང་མ་འཛོམས་ཐོག་ཏུ་ཁྱེད་ཚོ་མི་འཆམ་པའི་རྩ་བ་ཅི་ལ་ཐུག་སྨྲོས་ཤིག་བྱས་པས། ཐོག་མར་དེ་ཕོ་དཀར་པོས་ཇི་ལྟར་བཅུར་བརྡུང་བྱས་ཚུལ་དང་དཔོན་པོའི་ཞབས་ཏོག་སྒྲུབ་པར་“ཁྱེད་ཀུན་ལངས་ནས་ཕྱིན་པའི་རྐང་རྗེས་ལས། ང་གཅིག་ས་ལ་བསྡད་པའི་ལག་རྗེས་མང་།”ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱི་བྱས་རྗེས་ཆེ་ཚུལ་རྒྱས་པར་གླེང་བ་དང༌། དེ་མུར་དེ་གའི་དེ་ཕོ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་ལྷག་པར་རྒན་པའི་སྤོ་སྤོ་ཚ་ལུ་དེས་རང་ཉིད་ན་ཚོད་དར་བའི་དུས་སུ་སྐུ་མདོག་མཛེས་ལ་སྐད་འགྱུར་སྙན་པ་ཁྱིམ་བྱ་དེ་ཕོའི་ཁྱུ་རྒྱན་ཡིན་ཚུལ་དང༌། རྒས་དུས་ཁྱུ་གྲལ་ལ་མི་ཚུད་པར་གཞན་གྱི་བརྙས་ཡུལ་དུ་གྱུར་བས། སྙེམས་ཆུང་མགོ་ལ་སེམས་ཆུང་སྦར་མོ་བཀབ་ནས་བསྡད་ཡོད་ཚུལ་དང༌། ཁྱོད་འདྲ་མ་ཞིག་ངས་བྱས་ཡོད་ཚུལ། ཁ་སང་དེ་དཀར་ནང་ལ་ལོག་རིང་བྱ་ཚོགས་གཞན་རྣམས་ཆག་སྒོ་སངས་སོང་ཞེས་དགའ་སྤྲོ་འཕེལ་ཚུལ་དང༌། དེ་རིང་སླར་ཡང་ཚུར་འབྱོར་ཡོང་དུས་ས་ཕུང་སྟེང་ལ་ཁྱི་ལུད་སྤུངས་འདྲའི་འཁུར་པོའི་གཉའ་གནོན་དུ་གྱུར་ཚུལ་སོགས་དེ་ཕོ་དཀར་པོ་ལ་ཟུར་ཟ་མང་དུ་བྱས། དེ་རྗེས་དེ་འཁོར་གྱི་དེ་ཕོ་ཚ་ལུ་དང་ཁྲ་བོ་གཉིས་ཀྱིས་དབུས་ཀྱི་བྱ་རྒན་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་བྱས་ནས་“གླ་བ་བྲག་ལ་འཛེགས་ན་འཛེགས་མཉམ་དང༌། །ཉ་མོ་ཆུ་ལ་མཆོངས་ན་མཆོངས་མཉམ་ཡིན། །ལྷག་པར་བདག་ཚོ་བྱ་དཔུང་དགྲ་སྡེབ་ཀྱིས། །ཕྱོགས་བསྒྲིལ་ཟུར་བརྡུང་བྱེད་རྒྱུ་མེད་ངེས་དང༌། །ཁོ་རང་སྐྱེས་པའི་ཡུལ་ལ་ཆགས་པའི་བློས། །འགྲོ་རིང་འགྱེལ་སྙིང་འདོད་ལ་འབུད་པའི་དཔེ། །མི་འདྲ་གྲ་སྒྲིག་སྐད་ཀྱིས་ལྡོག་པ་ཙམ། །”ཞེས་པ་སོགས་དེ་དཀར་ཁོ་རང་ནང་དུ་ལོག་པ་ལས་དེ་ལ་ཕྱོགས་སྒྲིལ་བཅུར་བརྡུང་བྱས་མེད་ཚུལ་དང༌། ཁྱི་རྒན་ལག་པ་ཆག་པ་ལྟར་གྱི་སྡུག་སྐད་དེ་ཟུར་ལྟས་ལེབ་མཐོང་ཡིན་པས་བདེན་པ་གཡས་བཞག་མི་བདེན་གཡོན་ཕྱོགས་ཡོང་བའི་ཞུ་འབུལ་བྱས། དེ་མུར་བྱ་གསར་ཕོ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ང་ཚོ་མ་སྐྱེས་གོང་ནས་ཁྱེད་བྱོན་པས། མི་མཐུན་དགྲ་རུ་འཛིན་པའི་བསམ་པ་མེད་ཚུལ་དང༌། འཚིག་པ་ཕ་ལ་ཟ་ནས་གྲི་ལྕག་བུ་ལ་ཟེར་བའི་དཔེ་ལྟར་དུ་བྱུང་བས་ལན་ལྡོག་གཉིས་གསུམ་མ་བཟོད་ཐལ་བའི་རིམ་པ་སོགས་བཤད། དེ་རྗེས་དབུས་པའི་བྱ་མོ་ལྕོག་མགོ་ཚོས་ཞུ་དོན་དུ། བྲག་སྟོད་གླ་བ་སྨུག་པོས་རྦབ་སྒྲིལ་བས། །ཆུ་ནང་གསེར་མིག་ཉ་མོའི་མགོ་བོ་བཅག །དགེ་སྟོང་ཝ་སྤྲེལ་གཉིས་ལ་དཀྲི་བ་བཞིན། །མ་ཉེས་ཁག་གཡོགས་བདག་ཚོར་གཏན་མ་འཚལ། །སྔར་ཡོད་དེ་ཕོ་རྒན་གཞོན་བར་གསུམ་དང༌། །ད་ལམ་དཔོན་པོས་གནང་བའི་དེ་དཀར་ཁྱོད། །བདག་ཚོར་ཚེ་འདིར་ལས་བསྐོས་གཏན་གྲོགས་ཏེ། །ལྷ་སྐུ་རྣམས་ལ་རྒྱབ་མདུན་བྱ་རྒྱུ་མེད། །བྱ་ཆེན་ཁྲ་དང་འུག་པ་ནེ་ལེ་གསུམ། ། སྤོར་ཏོག་གཅིག་ལ་སྔས་ནི་གཏད་ནའང༌། མནོ་བསམ་མི་གཅིག་སོ་སོར་གཏོང་བ་ལྟར། །ཚོང་སར་ཁྱེད་ཅག་དེ་ཕོ་གསར་རྙིང་རྣམས། དགོངས་ཕྱོགས་བཞེས་པ་ཅུང་ཟད་ཐུག་ལན་ལ། །མེ་སྟག་ཁབ་རྩེས་རི་རབ་བསྲེགས་པའི་དཔེ། །ཆུང་ཆུང་ཆེན་པོར་སོང་དགོས་མེད་པས་དཀར་པོ་ཞོ་ཆགས་ལས་དམར་པོ་ཁྲག་འཁྲུག་མེད་པའི་རེ་སྨོན་ཞུས། མཐའ་མར་དཔོན་གྱིས་བྱ་ཚོགས་རྣམས་ལ། རང་འདོད་ཁོག་ལ་ཚང་བའི་ཕྱོགས་ལྷུང་གིས། རང་སྐྱོན་ཁོག་མ་གང་ཙམ་ས་ལ་སྦས། གཞན་སྐྱོན་གཟར་བུ་གང་ཙམ་གནམ་ལ་འཕྱར་བའི་སྤྱོད་ཚུལ་སྐྱོང་རྒྱུ་མེད་པ་དང༌། མི་མཐུན་འཁྲུག་པ་ལྷ་ཡུལ་ནའང་ཡོད། ཧྲལ་བ་འདུམ་པ་སྲིན་པོའི་ཡུལ་དུའང་སྲིད་པས། ལེགས་སྤེལ་ཉེས་བསུབ་དགོས་ལུགས་དང་བྱ་ལུགས་སྤྱོད་འགྲོས་དགེ་སྐྱོན་སྤང་བླང་གི་བསླབ་བྱ་མང་པོ་གནང་བ་སོགས་བསྡོམས་ཚིག་རྐང་བཞི་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བས་བརྗོད་བྱའི་དོན་རྣམས་བསྟན་ཡོད།

གཉིས་པ། རྩོམ་པ་པོའི་འབྲེལ་ཡོད་གནད་དོན་འགའི་སྐོར།

       དང་པོ་རྩོམ་པ་པོ་དང་བརྩམས་དུས་ཀྱི་སྐོར་ཞུ་བ་ལ། རང་རིགས་ཀྱི་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་བརྩམས་ཆོས་མཛད་པ་གང་ཞིག་ལ་ཡོན་ཏན་སྦས་པའི་ཁུལ་གྱིས་མཛད་བྱང་མ་བཀོད་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་ནི་ཁེ་གྲགས་དོན་དུ་མ་གཉེར་བའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་ངེས་ཀྱང༌། དེ་དག་དུས་ཕྱིས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་དོན་ལ་དཀའ་ངལ་མང་ཙམ་འཕྲད་པའི་རྒྱུ་རུ་གྱུར་ཡོད། སྐབས་དོན་དངོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེ་རབས་རབ་རྟོག་སྒྲུང་གཏམ་ལ་དཔེ་མཚོན་ན། 《བྱ་སྤྲེལ་གཏམ་རྒྱུད》 《ཇ་ཆང་ལྷ་མོའི་བསྟན་བཅོས》 《བྱི་ལ་མ་བུའི་རྩོད་གཏམ》 《ནེ་ཙོ་ལེགས་བཤད》 《རྫ་ཙིག་གི་གཏམ་རྒྱུད》 《ཁ་ཆེ་ཕ་ལུའི་རྣམ་ཐར》ཞེས་པ་སོགས་ལ་མཛད་བྱང་འཁོད་མེད་པས། དུས་ཕྱིས་རྩོམ་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་དུ་མང་པོ་ཞིག་རྩོད་གཞིའི་རྒྱུ་རུ་གྱུར་ཡོད། དེ་ཙམ་མ་ཟད་བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་གི་རྩོམ་པ་པོ་སུ་ཡིན་ལ་ཚོད་དཔག་དང༌། བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་གི་བསྟན་དོན་ལའང་རིགས་འདེད་ཚོད་རྕིས་བྱེད་རྒྱུའི་གནས་སུ་གྱར་ཡོད། 《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ལ་གཏམ་རྒྱུད་དེ་དག་དང་མི་འདྲ་བར་རྩོམ་གྱི་མཇུག་ཏུ་མཛད་བྱང་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད་པ་ནི། “བསམ་གཏན་དགའ་བ་འཁྱིལ་བ་ཉི་འོད་ནས། །ཁ་རག་ལྷན་ནེར་འཚོ་བའི་སྙོམ་ལས་ཅན། །བགྲང་བྱ་བཅུ་ཕྲག་བདུན་གྱི་འཁུར་ལྕི་བས། །ཚེ་བརྟན་མིང་དུ་འབོད་པའི་བོན་གྲོང་པས། ། ཕུ་རུ་གསེར་བུམ་བཞེངས་པ་ལས། ལུང་པའི་མདར་ཁ་མཆུ་གཅད་པ་འགྱུར་ཆེ་ཞེས་པ་ལྟར། ཚངས་པའི་ཐིག་ལྟར་དྲང་བའི་མཚམས་ཁྲ་འདི། །མེ་ལུག་ནམ་ཟླ་ཡར་ཚེས་དགེ་བར་བྲིས། །བཀྲིས། བཀྲིས། མེ་ལུག་ནམ་ཟླ་ཡར་ཚེས་བཟང༌། །”ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་ལས་བརྩམས་ཆོས་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ལས་དེའི་བརྩམས་དུས་ཀྱང་མེ་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1727ལོར་ཡིན་པ་བསྟན་ལ། དེ་དུས་རྩོམ་པ་པོ་གང་ཉིད་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུའི་ནང་ཕེབས་པ་གསལ་ཡོད་པས། གང་དེའི་འཁྲུངས་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ་1648ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་1657ལོའི་བར་དུ་ཡིན་པ་དང༌། གང་དེའི་འཁྲུངས་དུས་དང་འཚོ་དུས་ལ་ཚོད་རྩིས་བྱ་མི་དགོས་པར་ཤེས་ཐུབ་པ་དང་དེའི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ལ་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུར་གལ་ཆེའི་དཔྱད་གཞི་མཁོ་འདོན་ཐུབ་པ་དེ་ནི་དགའ་འོས་པའི་དོན་ཞིག་ཡིན།

གཉིས་པ་རྩོམ་པ་པོའི་འཁྲུངས་ཡུལ་དང་གྲོང་མིང་སྐོར་ཞུ་རྒྱུར། 

       《མི་ཉག་འཇམ་དབྱངས་གྲགས་པའི་རྣམ་ཐར》ནང་དུ་མདོ་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་བོན་གྲོང་ཞེས་པའི་གྲོང་སྡེ་ཞིག་གི་མིང་བྱུང་བ་གཞིར་བྱས། ལ་ལས་བོན་གྲོང་པ་ཚེ་བརྟན་ཡེ་ཤེས་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་པར་བཤད་[3]ཡོད་སྐད། མཁྱེན་ལྡན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ནས་“བོན་གྲོང་ཟེར་བའི་ས་མིང་ངམ་གྲོང་མིང་ཁམས་ཕྱོགས་ཙམ་མ་ཟད། གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་གྱི་བཞད་མཐོང་སྨོན་རྫོང་ཁོངས་རྟ་ནག་ཕུ་ཤང་དུ་ཡོད་ལ། འཕན་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་སུའང་ཡོད་པ་མ་ཟད། 《མྱང་ཡུལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་ངོ་མཚར་གཏམ་གྱི་ལེགས་བཤད》ནང་དུ་ཚོང་འདུས་ཀྱི་འགོ་ཙམ་གྱི་ཉེ་འགྲམ་ན་དབེན་གནས་བོན་གྲོང་དུ་”[4]ཞེས་འཁོད་པ་སོགས་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཀོད་ནས་གོང་གི་བཤད་ཚུལ་དེ་བདེན་པར་མ་མཐོང་བའི་དགོངས་ཚུལ་གླེང་ཡོད། དེ་ནི་དངོས་དོན་དང་མཐུན་པར་སྙམ་སྟེ། ང་ཚོས་མཁས་དབང་བོན་གྲོང་པའི་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ཅེས་པ་ཀློག་ཙམ་བྱས་ན། རྩོམ་ཡིག་ནང་གི་ཐ་སྙད་དང་ཚིག་སྦྱོར་བྱེད་སྟངས་དང༌། ཁྱད་པར་དམངས་ཁྲོད་གཏམ་དཔེ་མང་པོ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་རྣམས་ལས་རྩོམ་པ་པོའི་འཁྲུངས་ཡུལ་གཙང་ཁུལ་དུ་ཡིན་པ་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་ལ། དེ་སྔོན་གྱི་མཁས་དབང་རྣམ་པས་གསུངས་པ་ལྟར་འཁྲུངས་ཡུལ་དངོས་དེ་གཞིས་རྩེ་པ་སྣམ་ཁུལ་དུ་ཡིན་པ་བསྙོན་མེད་དུ་མཐོང༌། དེ་ཡང་《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》ལས་ཀྱང་མི་དབང་གང་ཉིད་སྒེར་གཞིས་འབྲུམ་ཕོ་ལྷར་ཕེབས་སྐབས་སུ་བོན་གྲོང་སྤུན་མཆེད་གསུམ་གྱིས་སྤྱན་དྲངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང༌། དེ་བཞིན་སྐབས་དེ་དུས་གང་ཉིད་དང་མཉམ་འཛོམས་ཇ་ཆང་ལ་ལོངས་སྤྱོད་མཁན་ལྕང་ལོ་ཅན་པ་དང༌། པད་ཚལ་པ་དང༌། སྤེལ་བཞི་བ་དང༌། སྐྱིད་སྦུག་ཁམས་པ་དང༌། བོན་གྲོང་ཁམས་པ་དང༌།[5]བཀྲས་མཐོང་པ་དང་བཅས་པ་[6]ཚང་མ་རྒྱལ་རྩེ་པ་སྣམ་ཁུལ་གྱི་དུད་ཚང་ཆེ་ཁག་རྣམས་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་ལས་བོན་གྲོང་ནི་གཙང་པ་སྣམ་ཁུལ་དུ་ཡིན་པ་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ། འདིར་ཞར་དུ་པ་སྣམ་བྱང་སྟོད་ཁུལ་གྱི་བོན་གྲོང་ཞེས་པའི་གྲོང་པ་དེའི་སྐོར་ལམ་ཙམ་ཞུས་ན། གཙང་ཁུལ་དམངས་ཁྲོད་དུ་གཙང་གམ་པ་ལ་ཚུན་ན་རྒྱལ་རྩེ་བོན་གྲོང་དང༌། སྟ་ནག་བོན་གྲོང་སྟེ་བོན་གྲོང་ཐོགས་པ་གཉིས་ལས་མེད་ཅེས་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་རྩེ་བོན་གྲོང་ཞེས་པ་ནི་པ་སྣམ་བོན་གྲོང་ལ་ཟེར་བ་དང༌། རྟ་ནག་བོན་གྲོང་ནི་བཞད་མཐོང་སྨོན་རྫོང་གི་བོན་གྲོང་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། པ་སྣམ་ཁུལ་དུ་བོན་འཁོར་དང༌། བོན་གྲོང་ཞེས་པའི་ཡུལ་ཚོ་གཉིས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོན་གྲོང་ཞེས་པ་དེ་ཡང་དུས་ཕྱིས་བྱང་སྟོད་ཁུལ་དུ་གནས་ཡོད་པ་དང༌། བགྲེས་རབས་རྣམ་པའི་གསུང་རྒྱུན་དུ་འདུས་བྱུང་ཕུ་ཡི་རྒྱང་འཁོར་དང་མག་ཕུའི་སྤྱི་སར་གྱུར་བའི་ཕུ་གསུམ་ཞེས་པའི་ཡུལ་ལས་གནས་སྤོས་པར་གྲགས། དེ་ཡང་ཕུ་གསུམ་ཞེས་པའི་ཡུལ་དེར་གནའ་དུས་སྡེ་པ་བོན་གྲོང་ངམ་ཞལ་ལྕེ་བོན་གྲོང་དང༌།སྡེ་བ་ལྷག་གདོང་བ། སྡེ་བ་དགོན་སྟེང་པ། སྡེ་བ་ལྕགས་ཆུང་བ། སྡེ་བ་ལྟག་རྒྱབ། སྤེལ་སྟོད་པ། སྦ་ཁུང་བ་ཞེས་པ་སོགས་ཆགས་ཡོད་པ་དང༌། སོག་པོ་ཇུན་གར་བའི་དམག་འཁྲུག་བྱུང་སྐབས་སུ་དུས་ཟིང་ལ་ཚུད་ནས་ཁུལ་དེའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཁ་ཐོར་དགུ་ཐོར་དུ་གྱུར་[7]ཏེ་ཡུལ་གཞན་ལ་གནས་སྤོས་བྱས་པ་ད་ལྟའང་མང་པོ་ཞིག་གང་དང་གང་དུ་ཡོད་པ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་[8]ལ། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་བདུན་ཅུའི་ནང་ཁུལ་དེར་དུད་ཚང་དེ་དག་གི་མཁར་ཤུལ་དང༌། ས་ཞིང་རེངས་པའི་ཤུལ། དགོན་པ་དང་སྒྲུབ་ཁང་གི་ཤུལ། དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་རྗེས་ཤུལ་མང་པོ་གསལ་པོར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ལ་བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བོན་གྲོང་གནས་སྤོས་བྱས་པར་སྙམ་སྟེ། བོན་གྲོང་གནས་སྤོས་ཀྱི་དུས་ཚོད་ཇུན་གར་བའི་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བའི་དུས་སུ་ཡིན་པའི་བཤད་རྒྱུན་ཡོད་པ་ཙམ་མ་ཟད། “བོན་གྲོང་པས་བསྒྲིགས་པའི་《རྩིས་གཞིའི་རེའུ་མིག་འདུས་བྱུང་ཟུར་རྩིས》ཞེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པའི་སྐོར་ཞྭ་སྒབ་པའི་རྩོམ་ཡིག་ནང་དུ་གསལ།”[9]ཞེས་པར་གཞིགས་ནའང་བྱང་སྟོད་ནི་སྔ་ནས་ད་བར་འདུས་བྱུང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་མིན་པ་དང༌། ཕུ་གསུམ་ནི་གནའ་དུས་ནས་འདུས་བྱུང་རྫོང་གི་ཁོངས་གཏོགས་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན། དུས་ཕྱིས་བོན་གྲོང་པར་བོན་གྲོང་ཤོད་པ་ཟེར་དོན་ཡང་ཤོད་ནི་འདབས་སམ་གཤམ་མམ་གཞུང་ངམ་འོག་གི་དོན་དུ་འཇུག་པས། བོན་གྲོང་རོང་ཡུལ་ཕུ་གསུམ་ནས་མྱང་ཆུའི་གཞུང་དུ་གནས་སྤོས་བྱས་པའི་རྗེས་མིང་དུ་ཐོགས་པར་སྙམ། འདི་ནི་གླེང་སློང་གི་ཚུལ་དུ་བརྗོད་པ་ཙམ་ལས། ཞིབ་ནན་གྱི་བརྟག་དཔྱད་ཐུབ་མེད་པས་སླད་མར་མུ་མཐུད་བརྟག་པར་འཚལ།

       དེ་སྔོན་མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་མཆོག་ནས་གཙོ་བོ་གནང་བའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་མཁས་དབང་བོན་གྲོང་པའི་གྲོང་མིང་ལ་ཞལ་ལྕེ་བོན་གྲོང་དུ་བྲིས་ཡོད་པ་དང༌། དུས་ཕྱིས་ཞལ་ཆེ་དང་ཞལ་ཕྱེ་ཞེས་འབྲི་སྲོལ་ཡང་འདུག རྡོ་རྗེ་མཆོག་ནས་ཉེ་དུས་《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》ཐོག་“བོད་ལྗོངས་གཞིས་ཀ་རྩེའི་ཁོངས་གཏོགས་པ་སྣམ་རྫོང་བྱང་སྟོད་ཤང་དུ་ཞལ་ཕྱེ་ཞེས་པའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ཡོད་པས། ཞལ་ལྕེ་ཞེས་པ་ཞལ་ཕྱེ་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་བརྟག”[10]ཅེས་འཁོད་འདུག་པས། དེའི་ཐད་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ཞུ་རྒྱུར། ཞལ་ལྕེ་བོན་གྲོང་ཞེས་པ་ནི་བྱང་སྟོད་ཤང་ཁོངས་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ལ་ཟེར་བ་མ་ཟད། ཕུ་གསུམ་གྱི་བོན་གྲོང་ལའང་ཞལ་ལྕེ་བོན་གྲོང་ཟེར་གྱི་འདུག་པ་དང༌། བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་ཡེ་ཤེས་མཆོག་ལ་མཚན་གཞན་དུ་བོན་གྲོང་མཁས་པ་དང༌། བོན་གྲོང་ཨ་ནུ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་འདུག་ལ། གང་ཉིད་དེ་སྔོན་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་ཞབས་འབྲིང་མཛད་རིང་བཤེར་དཔང་གི་ལས་འཛིན་པ་གནང་བས། བཤེར་དཔོན་བོན་གྲོང་པ་ཞེས་པའམ་བཤེར་དཔོན་ཞལ་ལྕེ་བོན་གྲོང་ཞེས་ཀྱང་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་དང༌། 《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》ནང་དུའང་གང་དེའི་སྐུ་མཆེད་ཐ་ཆུང་གི་མཚན་དུ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཞལ་ལྕེ་མཁན་ངག་དབང་བདེ་ཆེན་ཞེས་འཁོད་ཡོད། དེས་ན་ཞལ་ལྕེ་གཅོད་མཁན་ཡིན་པའི་དབང་གིས་གང་དེའི་ཁྱིམ་ཚང་ལའང་ཞལ་ལྕེ་བོན་གྲོང་ཞེས་ཐོགས་པ་གང་ཞིག་ཕྱིས་སུ་གྲོང་ཚོའི་མིང་དུ་གྱུར་བར་སྙམ། དེ་ནི་ཕྱིས་སུ་བོན་གྲོང་པའི་མི་རྒྱུད་ལས་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེས་སྤྱི་ལོ་1932ལོ་ནས་1943ལོ་བར་ས་དབང་བཀའ་བློན་གྱི་འགན་བཞེས་གནང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དམངས་ཁྲོད་དུ་འགའ་རེས་སྡེའམ་གྲོང་དེར་ས་དབང་བོན་གྲོང་ཞེས་བརྗོད་པ་ད་ལྟའང་ཐོས་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་མཚུངས། དེས་ན་བཤེར་དཔོན་ནི་གོ་མིང་དང༌། ཞལ་ལྕེ་ནི་ཆེད་ལས་ཀྱི་མིང༌། བོན་གྲོང་ནི་གྲོང་མིང༌། མཁས་དབང་ནི་བསྟོད་མིང༌། ཨ་ནུ་ནི་གཅེས་མིང༌། ཚེ་བརྟན་ནི་རང་མིང་ཡིན་པར་ངེས་སོ།

གསུམ་པ། བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་དོན་སྐོར།

       བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་མེ་ཏོག་ལྡུམ་རའི་ཁྲོད་རྩོམ་པ་པོས་རང་གི་བརྗོད་འདོད་རྣམས་མི་གཤིས་ཅན་གྱི་འདབ་ཆགས་བྱ་དང་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས། དུད་འགྲོ་རྔོག་ཆགས། སེམས་མེད་དངོས་པོ་བཅས་ལ་སྦྱར་ནས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་རབ་རྟོག་རྩོམ་རིག་ནི་རྣམ་པར་བཀྲ་བ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་དག་སོ་སོར་བསྟན་དོན་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་དེ། 《ཇ་ཆང་ལྷ་མོའི་བསྟན་བཅོས》ཀྱིས་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་དུས་མཇུག་གི་བོད་སོག་དབང་སྒྱུར་གྲལ་རིམ་དབར་གྱི་འགལ་ཟླ་དང་འཐབ་རྩོད་མཚོན་པ་དང༌། 《བྱ་སྤྲེལ་གཏམ་རྒྱུད》ཀྱིས་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་གོར་བོད་བར་གྱི་དམག་འཁྲུག་བསྟན་པ་ཇི་བཞིན་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ལའང་དེ་རང་གི་བསྟན་དོན་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་མཆིས་ཏེ། བརྩམས་ཆོས་དེ་ཉིད་མགོ་ནས་མཇུག་བར་ལེགས་པར་བཀླགས་ཤིང་ནན་གྱིས་བརྟགས་ན། དེ་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་ལྷག་པའི་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་དབང་འཛིན་པའམ་བཀའ་བློན་དབར་འགལ་ཟླ་དང་ནང་འཁྲུག་བྱུང་བ་གང་ཞིག་དེ་ཕོ་དཀར་པོ་དང་སྤོ་སྤོ་ཚ་ལུ། དབུས་ཀྱི་བྱ་ཕོ་ཚ་ལུ་དང་ཁྲ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སྟེང་ལ་སྦྱར་ནས་རྩོམ་པ་པོའི་བརྩེ་དུང་གི་སྙིང་དོན་གཅིག་སྡུད་ཀྱིས་མཚོན་ཞིང༌། སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་དེ་ཕོ་དཀར་པོ་ནི་ཕོ་ལྷ་ནས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ལ་དགྲ་སྡེབ་བཅུར་བརྡུང་བྱེད་མཁན་ལོ་རྒན་སྤོ་སྤོ་ཚ་ལུ་ནི་ང་ཕོད་པ་དང༌། དབུས་ཀྱི་བྱ་ཕོ་ཚ་ལུ་དང་ཁྲ་བོ་གཉིས་ནི་ལུམ་པ་བ་དང་སྦྱར་ར་བ་ཡིན་པར་མངོན་ལ། བྱ་གསར་རྣམས་ནི་སྡེ་པ་གཞུང་གི་དཔོན་གནས་སུ་ཡོད་པའི་དབུས་ཀྱི་ལས་བྱ་བ་གསར་བུ་རྣམས་དང༌། དབུས་ཀྱི་བྱ་མོ་ཅོག་མགོ་ཚོ་ནི་དབུས་མོ་རྣམས་ཡིན་པར་མཐོང༌། དེའི་ཞིབ་ཕྲའི་བརྗོད་བྱའི་བསྟན་དོན་ནི་རྩོམ་པ་པོ་འཚོ་ཞིང་བཞེས་པའི་སྐབས་དེ་དུས་སྡེ་པ་གཞུང་གི་ལས་འཛིན་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་དབུས་གཙང་ཤོག་ཁའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ཐོག་མའི་སྐབས་སམ་དབུས་གཙང་བདེ་གཟར་མ་ལངས་གོང་ཙམ་དུ་དབུས་པ་ཚོས་ཁང་ཆེན་ནས་དང་ཕོ་ལྷ་ནས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་གཙང་སྟོད་པ་ཟུར་འབུད་དང་དེ་ཚོར་རུབ་རྒྱག་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡིན་པར་གསལ།

       དེ་ཡང་ཐོག་མར་རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ནས་བརྟགས་ན། ལེགས་བཤད་ནང་གསལ་ལྟར་བརྩམས་ཆོས་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་མཁས་དབང་བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང༌། འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་གཞི་ཁག་ལ་གསལ་བ་ལས། གང་ཉིད་སྐུ་ན་གཞོན་དུས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་ཞབས་འབྲིང་མཛད་མྱོང་བ་དང༌། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་བཤེར་ཁང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དཔོན་པོའམ་འགོ་གཙོ་གནང་མྱོང་བས་བཤེར་དཔོན་བོན་གྲོང་ཞེས་ཀྱང་འབོད། སྐུ་ན་བགྲེས་ནས་ཁྱིམ་གཞིས་སུ་ཆོས་མཐུན་བྱ་བ་དང༌། སློབ་གཉེར། བསྟན་བཅོས་རྩོམ་འབྲིའི་བགྱི་བ་ལྷུར་བཞེས་གནང་སྟེ་བཞུགས། གང་ཉིད་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ནི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དབང་སྒྱུར་གྲལ་རིམ་དབར་དང་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་དབར་ལ་འགལ་ཟླ་དང་འཐབ་རྩོད་ཆེ་བའི་ཁོར་ཡུག་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་གང་ཉིད་གཤེར་དཔང་གི་ཕྱག་ལས་གནང་བས། མཐོ་བ་དབང་འཛིན་པའི་སྲིད་དབང་འཕྲོག་རྩོད་དང༌། དམའ་བ་ཁྱིམ་ཚང་བཟའ་མི་དབར་གྱི་འགལ་འདུ་རྩོད་གཞི་ཁག་ལ་ཕྲ་ཞིབ་བདེན་རྫུན་གྱི་ཞལ་ལྕེ་གཅོད་དགོས་པས། དོན་དེའི་ཐད་ལག་ལེན་གྱི་ཉམས་མྱོང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང༌། གཞན་ལས་ལྷག་པའི་ཤེས་ཚོར་རྣོ་ལ་མགྱོགས་པ་ཞིག་ལྡན་ལ། རིག་པའི་གནས་ལ་བྱང་ཆུབ་ཅིང་སྙན་ངག་རྩོམ་འབྲིར་ཁོ་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཁས་དབང་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་གང་དེའི་བརྩམས་ཆོས་《ཇ་ཆང་ལྷ་མོའི་བསྟན་བཅོས》ཞེས་པ་དང་《བྱི་ལ་མ་བུའི་རྩོད་གཏམ》ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས་གང་དེའི་བརྩམས་ཆོས་དུ་མའི་ཁྲོད་དུ་ལག་ལེན་ཁྲོད་ཀྱི་འགལ་འདུམ་གྱི་བྱ་བ་རིགས་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་རབ་རྟོག་རྩོམ་རིག་གི་ལམ་ལ་དྲངས་ནས་གཞན་ལ་ལེགས་སྤེལ་ཉེས་འགོག་གི་གོ་བསྐོན་བློ་འགུག་གནང་རྒྱུར་བྱང་ཆུབ་ཅིང་ཐུགས་མཉེས་པའི་མཁས་དབང་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། དེ་བཞིན་དུ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་གསལ་བ་ལྟར་མཁས་དབང་བོན་གྲོང་དང་མི་དབང་ཕོ་ལྷ་ནས་གཉིས་ནི་འཁྲུངས་གཞིས་ཕ་ཡུལ་གཅིག་པ་ཡིན་པ་ཙམ་མ་ཟད། རྣམ་གཉིས་འབྲེལ་འདྲིས་ཟབ་པར་མཆིས་ཏེ། སྤྱི་ལོ་1720ལོར་ཕོ་ལྷ་བ་དགུང་གྲངས་སོ་གཅིག་ཐོག་པ་སྣམ་རྫོང་དུ་ཕེབས་སྐབས་བོན་གྲོང་པ་སྐུ་མཆེད་གསུམ་གྱིས་སྣེ་ལེན་མཛད་ཚུལ་ཡང་“དེ་ནས་ཡིད་གཅུགས་སྨོས་འདྲིན་དམ་པ་བོན་གྲོང་པར་གྲགས་པ་མཆེད་གསུམ་གྱིས་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་གཤེགས་པ་ལས། གཅེན་ཚེ་བརྟན་ནི་གཞོན་ནུ་ནས་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིག་པ་ལ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པར་བྱས་ཤིང༌། རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ། སྒྱུ་མེད་པ་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱིས་རྗེ་འབངས་བར་དུ་བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེང་སང་གི་བར་དུ་རང་ཉིད་ཅི་བདེར་ཟབ་མོ་ནང་གི་རིག་པ་ལ་བརྩོན་བཞིན་པར་མཆིས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་ཞིང་འབེལ་གཏམ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བར་བྱས། ཡང་ཉི་མ་གཞན་པ་ལ་འབྲིང་པོ་ཁམས་པར་གྲགས་པ་ཡང་ཉི་མ་གཞན་པ་ལ་མཆེད་ཟླ་དེ་གསུམ་གྱི་ཐ་ཆུང་ངག་དབང་བདེ་ཆེན་གྱིས་བསྙེན་བཀུར་”[11]ཞེས་གསལ་བ་དེ་ལས་མངོན་ཐུབ་ལ། ཕོ་ལྷ་ནས་བཀའི་བློན་པོའི་གོ་སར་འཁོད་རྗེས་སུ་བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་གྱི་སྐུ་མཆེད་ཐ་ཆུང་ངག་དབང་བདེ་ཆེན་ནི་བཤེར་དཔང་གི་ལས་འཛིན་པ་དང་ཕོ་ལྷ་བའི་ནང་མ་བློས་ཐུབ་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ལ། དབུས་གཙང་བདེ་གཟར་སྐབས་སུ་གང་དེར་གཡས་གཞོགས་གཡོན་འདེགས་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུའང་གྱུར་ཡོད་པ་《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》ལས་གསལ། དེས་ན་དབུས་གཙང་བཀའ་བློན་ནང་འགལ་འཐབ་རྩོད་ནང་གཙང་སྟོད་ཕྱོགས་ལ་སྲོག་ཉེན་བྱུང་བས་ཕོ་ལྷ་བ་གཞིས་བསྐོར་ལ་ཁ་གཡར་ནས་དོན་དུ་ཉེན་གཡོལ་གྱིས་སྒེར་གཞིས་སུ་ལོག་དགོས་ཐུག་པའི་གནད་དོན་དེ་ནི། རྩོམ་པ་པོས་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་ལས་ལ་འཇུག་པའི་བསམ་པའི་ཀུན་སློང་དང་རྩོམ་འབྲིའི་ངར་ཤུགས་ཆེར་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པར་མཐོང༌།

གཞན་ཡང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དང་འབྲེལ་ནས་བརྟགས་ན། སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་པའི་《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》ནང་འཁོད་ལོ་རྒྱུས་དང་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་བསྡུར་ནས་དཔྱད་ཚེ། སྤྱི་ལོ་1721ལོར་སོག་པོ་ཇུན་གར་གྱི་དམག་ཕམ་པར་བྱས་རྗེས་གོང་མའི་ལུང་ལྟར་དའི་ཆིང་བཱ་ཐུར་ཁང་ཆེན་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོ་དང་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ། ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ་བཅས་ལ་བོད་ཀྱི་དོན་བྱེད་བཀའ་བློན་བསྐོ་བཞག་གནང་བ་དང༌། དེ་རྗེས་ལོ་གཉིས་ནས་ཕོ་ལྷ་བ་དང་སྦྱར་ར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་གཉིས་བཀའ་བློན་དུ་བསྐོ་བཞག་བསྩལ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་ལོ་དྲུག་ཙམ་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་གཙོ་སྐྱོང་དང་སྲིད་དབང་སྤྱད་རིང༌། “མཐུན་སྒྲིལ་མཉམ་རུབ་ཀྱི་བྱ་བ་བཟང་པོ་ཞིག་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་བྱུང་མེད་པར་མངོན་ཞིང༌། མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་ན་དེའི་ལན་རྩ་གཙོ་བོ་གུང་ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོས་བྱས་པ་ལྟ་བུ་བསྟར་ཆགས་སུ་འཁོད་པ་བཞིན་ཁོ་པ་ནི་མ་རུངས་པ་ལྐོག་གཡོ་ངན་ཇུས་དང༌། དབྱེན་སྦྱོར་དཀྲུག་ཤིང་གི་བྱ་བ་ཁོ་ནར་གཞོལ་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་གཞིར་བཅས་ཤིང༌། དེ་མིན་གཞན་བཞི་པོའང་ང་རྒྱལ་ཁེངས་དྲེགས་ཀྱིས་སྙིང་མྱོས་པ་དང༌། ང་མིན་སུ་ཡིན་ཁོ་ན་ལས་གཞན་ལ་མཐུན་ཐབས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཡེ་མེད་པར་ཕྲག་དོག་གི་ནད་ཀྱིས་བཏབ་པ་ཤ་སྟག་ཏུ་མངོན།”[12] དེ་དག་གིས་ཡུལ་ལུང་ཕྱོགས་ཁག་གི་འདོད་ཞེན་ཆེན་པོ་འཁྱེར་ནས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་དགྲ་རུ་འཛིན་པ་དང༌། མཐའ་མར་བཀའ་བློན་ནང་འཁྲུགས་ཀྱིས་དབུས་གཙང་བདེ་གཟར་ལངས་པ་རེད།

       མཁས་དབང་བོན་གྲོང་པས་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》བརྩམས་པའི་དུས་ཚོད་ནི་དབུས་གཙང་བཀའ་བློན་གྱི་འགལ་ཟླ་དེ་རྣོ་ངར་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བའི་སྐབས་སུ་ཡིན་འདུག་ཀྱང༌། དབུས་གཙང་བདེ་གཟར་མ་ལངས་སྔོན་ཙམ་དུ་ཡིན་པར་མངོན། མ་གཞི་གང་དེས་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》བརྩམས་དུས་དང་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་གྱིས་ཁང་ཆེན་ནས་ལ་གྲི་རུབ་བརྒྱབ་ནས་བསད་པའི་དུས་ཚོད་ནི་བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1727ལོར་ཡིན་ནའང༌། 《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》བརྩམས་དུས་ནི་གོང་ཞུས་ཇི་བཞིན་དེ་ལོའི་ལོ་སྟོད་དེ་ཕོ་ལྷ་བ་ཉེན་གཡོལ་གྱིས་སྒེར་གཞིས་སུ་ཕེབས་པའི་དུས་སྐབས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དེ་ལ་དམིགས་ནས་བརྩམས་པར་སྙམ། དེ་ཡང་བརྩམས་སྒྲུང་དེའི་འགོ་རུ་“དེ་གའི་དེ་ཕོ་རྣམས་ཀྱིས་དཔེ་དང་མཐུན་པའི་བྱ་ཡན་བརྡུང་བརྡུང་རང་བྱས། དམའ་ཆགས་པ་འུ་ཐུག་སྟེ་ཁོ་རོང་གི་ནང་དུ་ལོག་ནས་མི་འདུག་ཟླ་བ་གཅིག་ཙམ་སོང་”ཞེས་པ་ལས་མངོན་ལ། སྐབས་དེའི་རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་ཁོ་ན་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྒྱལ་བའི་དབང་པོའི་ཞབས་རིམ་པ་ལ་ལ་དང༌། རང་དོན་སྙིང་ལ་ཞེན་པའི་ལུམ་པ་བའི་རྗེས་འབྲངས་པ་དག་གིས་ཕོ་ལྷ་བར་ཕྱོགས་སྒྲིལ་བཅུར་བརྡུང་བྱས་ཚུལ་ཡང༌། མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད་ལས། “བོད་སྐྱོང་གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱང་མཉེས་གཤིན་པའི་བསམ་སྦྱོར་ནི་ཟླ་བ་མར་ངོ་ལ་ཆས་པ་བཞིན་དུ་རིམ་པས་ཇེ་ཞན་ཇེ་ཞན་དུ་གྱུར། མི་མཛའ་བའི་གཏམ་དང་རྣམ་འགྱུར་ནི་ཉིན་རེ་བཞིན་ཡང་ཇེ་འཕེལ་ཇེ་འཕེལ་དུ་གྱུར་པས་དགུང་བློན་ཆེན་པོ་ཐའི་ཇིས་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་འདྲེན་པ་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ལ་ཞུ་བའི་དོན་རི་མོར་འཁོད་པར་བྱས་པ་ལ་ལ་ལ་དག་གིས་ཁོ་བོས་བྱ་བ་གང་དང་གང་བགྱིས་པ་ནི་ལོག་པར་སྒྲུབ། གཏམ་དུ་སྨྲས་པ་ནི་རྫུན་དུ་འཛིན། ཡིད་ལ་བསམ་པ་ནི་ལོག་རྟོག་འབའ་ཞིག་གོ་ཞེས་བརྙས་པར་བྱེད་ལ། གཞན་ཡང་དྲག་པོ་མངོན་སྤྱོད་ཀྱིས་སྲོག་འཕྲོག་པར་རྩོམ་པ་དང༌། ཟས་དུག་ཅན་གྱིས་སྲོག་འཕྲོག་པར་རྩོམ་པ་དང་མཐར་ནི་རྐུ་ཐབས་སུ་སྲོག་འཕྲོག་པར་གདོན་མི་ཟ།ཁོ་བོ་བཀའི་དགུང་བློན་གྱི་ཁུར་འཛིན་མི་དགོས་པར་ཅི་བདེར་འདུག་བཟོད་པར་ཐུགས་རྗེས་གནོང་ཞིག”[13]ཅེས་བྱུང་ལ། དེ་ལྟར་དུ་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ལས་ཀྱང༌། “དེ་དཀར་མི་འདུག་གར་སོང་ཞེས་གཡོག་རྣམས་ལ་དྲིས་པས། ཁོ་ལ་འདི་ཁའི་དེ་ཕོ་རྣམས་ནས་བཅུར་བརྡུང་རང་བྱས་པར