མདོ་སྨད་ཀྱི་དགོན་ཆེན་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་སྐོར་ལ་གསར་དུ་དཔྱད་པ།

གྲོ་ཚང་དོན་གྲུབ། ཀུན་དགའ།

[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་ཞེས་པ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པར་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པར་བྱུང་ཞིང་། བོད་ལུགས་གསོ་རིག་འབའ་ཞིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྡེ་ཞིག་སྟེ།  དེ་ཡང་ཆེས་སྤྱི་སྲོལ་དུ་ཆགས་པའི་བླ་མའི་ཁྲིད་རྒྱུན་ཙམ་དང་ཕ་ནས་བུ་ལ་བརྒྱུད་པ་ཙམ་དང་བསྡུར་ན། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་བྱུང་བས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་ཐད་སྲོལ་ལུགས་སྔར་བས་གྲ་དག་པ་ཞིག་བསྩལ། སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་ནི་ཨ་མདོ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དགོན་པ་ཆེ་གྲས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། འདི་གའི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་ཚུགས་པ་ལས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་དེ་ཨ་མདོ་ལུང་པ་དང་སོག་པོ་ཡུལ་ཕྱོགས་བཅས་སུ་དར་ཞིང་འཕེལ་བར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་ནོ།།

[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] བོད་ལུགས་གསོ་རིག  སྐུ་འབུམ། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་།།

[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།]   B946.6

[ཡིག་ཚང་མཚན་བྱང་།] A

[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག] 1002-9060(2013)03-0086-18

གླེང་གཞི།

          བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དུ་གཏོགས་པའི་དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་དུས་སྟོད་ཙམ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་ནས་དབུ་བཙུགས་ཏེ།  རྒྱལ་དབང་བཞི་བ་ཆེན་མོ་དང་།  སྒོས་སུ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་མཆོག་གི་དབུ་ཁྲིད་འོག་ཏུ། དགེ་ལུགས་པས་སོག་པོའི་ཡུལ་ཕྱོགས་དག་ཏུ་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཟིན། དེ་ཡང་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པའི་དོ་དམ་དང་སྒྲིག་གཞིའི་ལམ་ལུགས་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་བསྡུར་ན་ཤིན་ཏུ་ཞིབ་ལ།  དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་ཆེན་བྱ་བ་ནི་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཚང་བའི་སློབ་ཆེན་ཞིག་དང་གཉིས་སུ་མེད་དེ།  རྒྱུན་འབྱམས་སུ་དགོན་ཆེན་ཞིག་ལ་གྲྭ་ཚང་འགའ་རེ་བཙུགས་ཡོད་ལ། དེ་ནི་དེང་རབས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་གླིང་རིམ་པ་གཉིས་པ་དང་འདྲ་འདྲར་ཆགས་ཡོད། དེར་མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་དང་རྒྱུད་པ་གྲྭ་ཚང་། དུས་འཁོར་གྲྭ་ཚང་། དེ་མིན་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་བཅས་འདུས་ཡོད། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་②ནི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པར་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པར་བྱུང་ལ།  བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཕྱོགས་ནས་གཙོ་བོ་ཨ་མདོ་ས་ཆར་ཁྱབ་ཡོད་ཅིང་།    དེའི་ཁྲོད་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གིས་ཡུལ་ཕྱོགས་དེ་གའི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་གྲལ་མགོ་ལྟ་བུ་བཟུང་།  ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་ལ་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་བང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་བརྒྱུད་སྤེལ་དང་སློབ་གཉེར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལྟེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།   

          ཨ་མདོའི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་ནི་ས་དེ་གའི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་དག་གི་གདན་རབས་ཁག་ཏུ་ཐོར་བུར་མཐོང་ཐུབ་སྟེ།  དཔེར་ན། སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་གདན་རབས③དང་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གདན་རབས④ དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་སྟེ། མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང⑤ཞེས་པས་མཚོན་པ་དག་གོ།  

          ད་ལྟ་བྲིས་པའི་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ནི།  དགོན་པའི་གནས་ཚུལ་མཚམས་སྦྱོར་དང་འབྲེལ་ཡོད་དཔེ་ཚོགས་ཀྱི་ཟུར་ཏུ་གསལ་ལ།  དེ་དག་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་ལོ་རྒྱུས་ངོ་སྤྲོད་ལ་གཞོལ་ཞིང་།  ཚིག་ཉུང་དོན་བསྡུས་ཀྱིས་བྲིས་འདུག རྣམ་རྒྱུན་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་གདན་རབས་ཞེས་པ་ལུང་དྲངས་པ་མང་དུ་ཡོད་ཀྱང་།  འདི་གའི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་ལོ་ནར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་རྩོམ་མམ་ཡང་ན་དེ་འབའ་ཞིག་གླེང་པའི་ཆེད་རྩོམ་ལག་ཏུ་སོན་པ་དཀའ།  དཔྱད་པ་འདི་ནི་ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མ་ཡིག་ངོ་མ་དག་དང་།  དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་ནང་ནུབ་ཕྱོགས་ཆོས་སྤེལ་བའི་ཟིན་ཐོ། དེ་མིན་དགོན་པ་འདིའི་རབ་བྱུང་བ་དགེ་འདུན་དང་།   བསྟན་འཛིན། བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ། བརྩོན་འགྲུས། དབང་ལྡན། ཨ་ལགས་བཀྲ་ཤིས་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་བ་ལུང་རྟོགས་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་སོགས་ཀྱི་སར་བཅར་ཅིང་ཟིན་བྲིས་བཀོད་པ་དང་།  ས་གནས་བརྟག་དཔྱད་བཅས་གཞིར་བཟུང་ནས་བྲིས་པ་ཞིག་གོ།  

དང་པོ། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས།   

          དུས་རྒྱུན་དུ་གླེང་བཞིན་པའི་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་ཅེས་པ་ནི། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་ནས་གཞུང་ལུགས་དང་སྨན་བཅོས་ལག་ལེན་འཐུས་སྒོ་ཚང་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གསོ་རིག་ཅིག་སྟེ། དེ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གསོ་རིག་རིག་གནས་(ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱང་འདུས།)དང་།  རྒྱ་གར་གནའ་བོའི་གསོ་རིག  ནུབ་ཕྱོགས་གནའ་བོའི་གསོ་རིག(གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སི།  རོ་མ།  ཨ་རབ་)གནའ་བོའི་ཀྲུང་ལུགས་གསོ་རིག སོག་པོ⑥དང་གྲུ་གུ་སོགས་ཀྱི་གསོ་རིག་དང་སྨན་བཅོས་ཐབས་ལམ་ཡོངས་སུ་འདྲེས་ནས་གྲུབ་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད།  ཡོ་རབ་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་གནའ་བོའི་གསོ་རིག་གི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།⑦   

          སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་དགུ་པའི་སྐབས་སུ། བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ནི་མ་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གསོ་རིག་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་ཅིང་། ཆེད་དམིགས་ཀྱི་འཁྲིད་བྱའི་སྡེ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པར་བཞེད། ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་སྟེ། བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་བླ་མེད་མཁས་པ་ཆེན་པོ་གཡུ་ཐོག་རྙིང་མ་ཡོན་ཏན་མརྒོན་པོ་(729-854)དགུང་ལོ་55བཞེས་པའི་ལོ་དེར། ཁོང་གིས་རང་གི་དངོས་སློབ་བདེ་བ་དཔལ་ཕྱག་རྗེས་སུ་ཁྲིད་དེ་ཀོང་པོ་ནས་སློབ་མ་སུམ་བརྒྱའི་ཁ་གྲངས་ལོངས་པ་ཞིག་འཁོར་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་།  ཁོ་ཚོར་སྨན་གྱི་རྒྱུད་བཞི་ཁྲིད།   སྔ་གཞུག་ཏུ་སྨན་པ་འབུམ་རམས་ལྔ་བཅུ་དང་། སྨན་པ་རབ་འབྱམས་པ་ལྔ་བཅུ།   སྨན་པ་དཀའ་བཅུ་བ་བརྒྱ་བཅས་བསྐྱངས།  དེ་མིན་བསླབ་གནས་མི་འདྲ་བ་ལ་ཁྲིད་གཞི་ཡང་དེར་བསྟུན་གྱིས་ཁྲིད།⑧  

          སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་དགུ་པ་ནས་བཅུ་བདུན་པ་སྟེ། ལོ་ངོ་བརྒྱད་བརྒྱའི་ཡུན་དུ་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་སློབ་གྲྭ་རེ་གཉིས་བྱུང་མྱོང་སྟེ།  དཔེར་ན།  དུས་རབས་བཅུ་བའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་མོ་རིན་ཆེན་བཟང་བོས་དེང་གི་མངའ་རིས་ཁུལ་གྱི་མཐོ་ལྡིང་དགོན་དུ་བསླབ་གྲྭ་བཙུགས་ཤིང་གསོ་རིག་ཁྲིད།⑨  དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པར་ཚྭ་རོང་བ་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་གྱིས་གཞིས་ཀ་རྩེ་ནས་གསོ་རིག་སློབ་གྲྭ་བསྒྲུབས་མྱོང་།⑩    ཡིན་ནའང་། དུས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ནི་གཙོ་བོར་བླ་མའི་ཁྲིད་རྒྱུན་ནམ་ཕ་ནས་བུ་ལ་བརྒྱུད་པ་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུན་སྲིང་བཞིན་ཡོད།   

          དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་གཅིག་ལྕོགས་སུ་བཞེས་པའི་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་མཆོག་ནི་གསོ་རིག་ལ་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་པར་མ་ཟད།  བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་གཏིང་མཁྱེན་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་བགྲངས་པར་འོས།  ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་སློབ་གྲྭ་ཚུགས་ཞེས་ཐེངས་མང་དུ་བཀའ་བསྒོས་ཏེ། དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ་1645ལོར། རྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་བཀའ་བཞིན་དུ་ལྷ་སའི་ཉེ་འཁོར་ཏེ། འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ནུབ་ལོགས་སུ་གསོ་རིག་འགྲོ་ཕན་གླིང་ཞེས་པ་བཙུགས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ⑾ཡང་བསམ་འགྲུབ་རྩེར་⑿ཀརྨ་བའི་སྐབས་ལ་བཏབ་པའི་དྲང་སྲོང་འདུས་པའི་གླིང་ཞེས་པ་བསྐྱར་གསོ་གནང་།  སྤྱི་ལོ1699ལོར།  སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ཆེན་མོའི་བཀའ་ཆེམས་བཞིན་དུ་ལྷ་སའི་ལྕགས་པོ་རི་⒀ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གིས་གཙོ་བོར་གཉེར་བའི་ལྕགས་པོ་རི་གསོ་རིག་འགྲོ་ཕན་གླིང་⒁བཏབ་པ་དེས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་སློབ་གསོའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་། སྔར་ལས་ལྷག་པའི་མ་ལག་དང་ཚད་ལྡན་དུ་གྱུར་བའི་སློབ་གསོའི་རྣམ་པ་ཞིག་གསར་དུ་བཏོད།  འདིས་ནི་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སུ་ནམ་ཡང་བསུབ་ཐབས་མེད་པའི་རྡོ་རིང་ཞིག་བསླངས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱིས་སུ་དགེ་ལུགས་པའི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་རྒྱ་བསྐྱེད་པར་ཡང་སྒུལ་ཤུགས་ཆེན་པོ་གནང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱིས་སིམ་པའི་ཡུལ་ཕྱོགས་གང་དུའང་ལྕགས་པོ་རི་གསོ་རིག་འགྲོ་ཕན་གླིང་གི་བྱེད་ལུགས་ལ་དཔེ་གཞི་བྱས་ཏེ།   དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་མང་བོར་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་བཙུགས་ཤིང་། བོད་ལུགས་གསོ་རིག་མཁས་ཆེན་རབ་དང་རིམ་པ་ཞིག་བསྐྱངས།  ཁོང་ཚོས་བརྩམས་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱང་པོ་ཏི་སྟོང་ཕྲག་ལས་བརྒལ་བས།   བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ལ་མཛད་རྗེས་བླ་ན་མེད་པ་བཞག སྒོས་སུ་སྤྱི་ལོ་1711ལོར་བཞེངས་མགོ་བརྩམས་ཤིང་། 1725ལོར་དངོས་སུ་ཚུགས་པའི་ཨ་མདོའི་སྐུ་འབུམ་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་ནི།  ཉེ་བའི་ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱའི་ཡུན་ལ་དབུས་གཙང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཕན་ཆད་ཀྱི་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་ཞིབ་འཇུག་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། ལར་སྐུ་འབུམ་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གིས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་དེ་ཨ་མདོ་ཡུལ་ཕྱོགས་དང་།  སོག་པོའི་ས་གནས་ཏེ།  དེང་གི་ཀྲུང་གོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ནང་སོག་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་ཕྱི་སོག  དེ་མིན་ཨུ་རུ་སིའི་རྒྱལ་ཁོངས་ཀྱི་སོག་པོའི་ཚོ་ཁག་ཁྱབ་སར་དར་ཞིང་འཕེལ་བར་ནུས་པ་བླ་མེད་ཅིག་བསྐྱེད་དོ།།

གཉིས་པ། སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གསར་དུ་བཞེངས་ཚུལ།  

          སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་ནི་མདོ་སྨད་ཙོང་ཁའི་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཤིང་། དགོན་ཆེན་འདི་ཉིད་མཉམ་མེད་རྒྱལ་བ་གཉིས་པར་གྲགས་པ་རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་གྲུབ་མཐའི་སྲོལ་འབྱེད་འཇམ་མགོན་བླ་མ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་(1357- 1419)འཁྲུངས་ཡུལ་དུ་ཕྱག་བཏབ།   དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པར་བཞེངས་པ་ནས་བཟུང་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའི་འཕེལ་རྒྱས་བརྒྱུད་མཐར་ད་ལྟ་ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་གྱི་ཆེས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེས་ཟབ་པའི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར།   དགོན་ཆེན་འདི་ཉིད་ཆེས་ཆེར་དར་བའི་དུས་སུ་རྒྱུན་བཞུགས་གྲྭ་གྲངས་3600ལ་སླེབས་པར་བཤད། སྡོམ་རྩིས་བྱས་པ་ལྟར་ན།    བླ་སྤྲུལ་ཁྱོན་བསྡོམས་83བཞུགས⒂པས།  ཀུན་གྱིས་དགེ་ལྡན་ཞྭ་སེར་འཆང་བའི་འབྱུང་གནས་དང་།  ལུམྤི་ནའི་དགའ་ཚལ་གཉིས་པ་ཞེས་བསྟོད་བསྔགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་བར་མེད་དུ་གཏོར་བར་བྱེད⒃དོ།།   

རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་ཡོས་ལོར་( སྤྱི་ལོ་1711ལོར་)རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་ཡོངས་འཛིན་ཏེ། སྐུ་འབུམ་དགོན་པའི་ཁྲི་ཐོག་བཅོ་བརྒྱད་པ་ཁྲི་ཆེན་ཆུ་བཟང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་(1652-1723)གྱི་བཀའ་དགོངས་ལྟར་སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་བཙུགས་ཤིང་། ཟི་ན་ཞབས་དྲུང་ཆེ་བ་ངག་དབང་བློ་བཟང་མཆོག་སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་ཁྲི་བར་བསྐོས།   གསར་དུ་བཙུགས་པའི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་དེ་སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་ཁོངས་སུ་བསྡུས། ཆུ་བཟང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་གྲྭ་ཚང་གི་བཅའ་ཡིག་གཏན་ལ་ཕབ།  སྐུ་འབུམ་དུ་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་དཔར་ཤིང་གསར་དུ་བརྐོས་ཤིང་། དགོན་པའི་བསླབ་གཉེར་དང་དོ་དམ་ཐད་ནས་ལྷ་སའི་ལྕགས་པོ་རི་གསོ་རིག་འགྲོ་ཕན་གླིང་གི་ཕག་ལེན་བཙུགས། སྤྱི་ལོ་1723ལོར་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་རྗེས།  ཆུ་བཟང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་ཐག་ཞོར་འབྲེང་དྲུད་ཀྱིས་རྐྱེན་ལམ་དུ་བཀྲོངས་ཤིང་སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་ཡང་གཏོར།  སྤྱི་ལོ་1724ལོར་སེར་དྲིས་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་ཆེན་གྱིས་སྐུ་འབུམ་དགོན་པའི་ཁྲི་ཐོག་བཅུ་གཅིག་པའི་འགན་བཞེས་སྐབས་ཟི་ལང་ཨམ་སྙན་ཏོར་གེས⒄སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་ཨེམ་ཆི་གྲྭ་ཚང་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་ཚུགས་དགོས་ཚུལ་གྱི་བཀའ་ཕེབས།   དེ་ནས་སེར་དྲིས་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་ཆེན་གྱིས་སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་མཚན་བང་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་།  ཕྱི་ལོར་(སྤྱི་ལོ་1725ལོར་)ཨེམ་ཆི⒅སྙན་གྲགས་ཞེས་པ་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔོན་སློབ⒆ཏུ་བསྐོས་ཏེ།   སླར་ཡང་གྲྭ་བཙུན་རྒན་གཞོན་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་བསྡུས་ནས་སྔར་གྱི་འདུལ་ཁྲིམས་དང་སྒྲིག་ལམ་ལྟར་འཆད་ཉན་གྱི་འཕྲིན་ལས་ཉམས་པ་སླར་གསོ་མཛད་པར་མ་ཟད། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་ལ་གསོ་རིག་དར་རྒྱས་གཞན་ཕན་ནོར་བུའི་གླིང་ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ།⒇

  གསུམ་པ། དགོན་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་སྐོར།   

          སྤྱི་ལོ་1757ལོར་ཁྲི་ཐོག་ཉེར་བརྒྱད་པ་ཁྲི་ཆེན་ཆུ་བཟང་ངག་དབང་ཐུབ་བསྟན་དབང་ཕྱུག་གིས་གྲོ་ཚང་པཎྜིཏ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་དཔོན་སློབ་ཐོག་མར་བསྐོས།    གྲོ་ཚང་པཎྜིཏས་དངུལ་སྲང་4800ལྷག་བརྒལ་བའི་རྒྱུ་སོང་གིས་འདུ་ཁང་གྱན་གྲངས་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་པ་སྟེང་སོ་རྒྱ་མཐོངས་སྒོ་སྐྱོར་ཁྱམས་ར་རྔ་ཁང་དང་བཅས་པ་གསར་བཞེངས་བྱས་ཤིང་།   རྟེན་གསུམ་མཆོད་རྫས་ཡོ་བྱད་གང་མཁོ་གསར་སྐྲུན་གནང་། སྤྱི་ལོ་1818ལོར་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔོན་སློབ་ཁྲི་རབས་བཅུ་དགུ་པ་བློ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བཞུགས་ཁྲི་དང་གཟིམས་ཤག་གསར་དུ་བཞེངས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་འདུ་ཁང་ཆེན་མོ་དང་ཁྱམས་ར་སོགས་ལ་ཉམས་གསོ་མཛད་ཅིང་། དཔོན་སློབ་ཁྲི་རབས་ཞེ་བཞི་པ་ཕེ་ཀྱ་ཞབས་དྲུང་བློ་བཟང་ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་རྩེ་བླ་བྲང་ཆེན་མོ་གསར་བཞེངས་དང་།   སྨན་པའི་འདུ་ཁང་གསར་གསོ། ཚོགས་ཁྲོ་ཆེན་མོ་གསར་བླུག་སོགས་ཀྱི་ཐེབས་སུ་དངུལ་སྲང་3000ལྷག་གི་སྤྱི་འཇོག་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཕུལ།   

          ད་ལྟའི་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་ནི་ཇོ་ཁང་དང་མགོན་ཁང་གི་བྱང་ངོས་སུ་བཞེངས་ཡོད་ལ། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཇ་ཁང་། སྤྱི་པ་བཅས་ཁག་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་ལྷོ་ནས་བྱང་དུ་དམ་པོར་སྦྲེལ་ཡོད། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་བོད་ཀྱི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངའ་བའི་རྩེ་མཉམ་ཉིས་ཐོག་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། གཞིས་ར་དང་།  གཙུག་ལག་ཁང་།  ལྷ་ཁང་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ།  བཤད་རྒྱུན་དུ་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་1560དང་།འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་832ཡོད་པར་བཤད།（21）སྒོ་ཆེན་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བསྐོར་ཡོད་ཅིང་ཕྱི་གྱང་གྱོ་མོག་སྔོན་པོས་བརྩིགས།    ནང་དུ་བརྐོས་རིས་ཞིབ་ལེགས་ཅན་གྱི་ཤིང་གི་ཀ་བ་བསླངས་འདུག  ཀླད་དུ་གཞུ་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྒོ་ཕིབས་སྣང་།  སྒོ་ཆེན་གྱི་ཡ་ཐེམ་དང་འགྲམ་གཉིས་སུ་གྲལ་དག་པའི་ལཉྩ་དང་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་སོག་ཡིག་གཉིས་ལེགས་པར་བྲིས་ཡོད་ལ། སྒོ་ཆེན་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཞོགས་གཉིས་སུ་སྨི་བཅུ་ལྷག་ཅན་གྱི་རྒྱལ་མཚན་རེ་བསྒྲེངས།   སྒོ་ཆེན་ནང་དུ་ཕྱིན་ཚེ་བར་དཀྱིལ་ནི་གྱོ་མོག་སྔོན་པོ་བཏིངས་པའི་ར་སྐོར་དང་། ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལོགས་ཁང་ཤར་མོ་གཉིས་ཡོད། ལྷོ་དང་བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་བཀའ་ཆོས་གནང་སའི་ཁྱམས་ར་ཡོད།  ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་གཙུག་ལག་ཁང་ཡོད་ཅིང་ཤར་ནུབ་ཏུ་གྱན་བདུན་དང་། ལྷོ་བྱང་དུ་གྱན་བདུན་ཡོད། འདི་ནི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཀྱིས་དཔེ་ཆ་སྐྱོར་སྦྱང་བྱེད་གནས་སོ།།  ཁེར་ཐོག་ཀི་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ར་བའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་བཞུགས་ཁྲི་གཉིས་འདུག་པ་ལས་གཅིག་ནི་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པའི་བཞུགས་ཁྲི་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔོན་སློབ་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲིའོ།། བཞུགས་ཁྲིའི་གཞོགས་གཉིས་སུ་འཇམ་མགོན་བླ་མ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྨན་སྐུ་དང་ཀུན་རིག་གི་འདྲ་སྐུ་སོགས་དང་།  ཁེར་ཐོག་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་དཔེ་སྒྲོམ་ཡོད་ལ།    དེའི་ནང་གསེར་ཆུས་བཞེངས་པའི་བཀའ་འགྱུར་ཚར་གཅིག་བཞུགས།  གཞན་ཡང་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞི་དང་།  ཟླ་ཟེར།  ཆ་ལག་བཅོ་བརྒྱད། བཻཌཱུརྱ་་སྔོན་པོ། ཤེལ་གོང་ཤེལ་ཕྲེང་སོགས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་གླེགས་བམ400ལྷག་བཞུགས། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཇ་ཁང་ནི་རྩེ་མཉམ་ཐོག་ཁང་ཉིས་ཐོག་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བྱང་དང་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ནི་ཁང་ལེབ་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་གཞིས་ར་ཞིག་གོ།  ར་སྐོར་འདིའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལོགས་ཁང་དུ་སྔོན་ཆད་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་གཡོས་སྦྱོར་ཁང་དང་མཛོད་ཁང་ཡིན་ཞིང་། ད་ལྟ་དཔར་ཁང་དུ་གྱུར་ཡོད།  ནུབ་ཀྱི་ཐོག་ཁང་ཉིས་བརྩེགས་ཅན་གྱི་ཁེར་ཐོག་ནི་སྒོ་བསྟེན་ཁང་སྟེ་དེར་ནད་བརྟག་སྨན་བཅོས་ཁང་དང་བོད་སྨན་སྟེར་ས་ཡོད། ཇ་ཁང་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པའི་སྤྱི་པ་དང་ཇ་ཁང་ར་སྐོར་ནང་གི་ཁང་མིག་སྒྲིག་ཚུལ་འདྲ་པོ་ཡོད་ཅིང་།  སྔོན་ཆད་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་གི་སྲིད་འཛིན་ལས་དོན་ལས་ཁུངས་ཏེ། ད་ལྟའི་བྱང་གི་ལོགས་ཁང་དེ་ནི་བོད་སྨན་བཟོ་སར་གྱུར་ཡོད་ལ། སྔོན་ཆད་སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་བཟོ་ལག་རྩལ་བེད་སྤྱོད་ཅིང་ལོ་འདི་གའི་རིང་དུ་བོད་སྨན་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་དེང་རབས་འཕྲུལ་ཆས་མང་པོ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་ཉོས་པ་སྟེ། དཔེར་ན།  ཞིབ་འཐག་འཕྲུལ་ཆས་དང་།  རིལ་བཟོ་འཕྲུལ་ཆས་ལྟ་བུའོ།།   

བཞི་པ། དགོན་པའི་རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་གཞིའི་སྐོར། 

          བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་དོ་དམ་བྱེད་སྟངས་དང་རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་གཞི་ཅུང་འཐུས་སྒོ་ཚང་ལ། གྲྭ་ཚང་དང་དགོན་པ་ཡོངས་ལ་ཚགས་དམ་པའི་རྩ་འཛུགས་ལྡན།  སྤྱིར་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་དོ་དམ་བྱེད་སྟངས་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་གཞི།    དེ་མིན་ཞིབ་ཕྲའི་ལས་གནས་བཅས་ཀྱི་མིང་གི་འདོགས་ཚུལ་མི་འདྲའོ།། སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་ནི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་ཆེན་གསུམ་གྱི་སྒྲིག་གཞིའི་ཕྱག་ལེན་ལྟར་བཞེངས་པ་དང་།   གྲྭ་བཙུན་ཡོངས་ཀྱི་ཚོགས་ཁང་གྲོས་ཚོགས་ནི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཡིན་ལ།  ཁྲི་ཆེན་གྱིས་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་མགོ་འདོན་པའོ།།  འོན་ཀྱང་།  གནད་དོན་འགངས་ཆེན་གྱི་རིགས་ནི་ཁྲི་པ་དང་། ཕྱག་མཛོད། ཞལ་ངོ་། སྡེ་པ། ཚོ་དྲུག་རྒན་པ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་སྒར་ཁག་གི་ཚོགས་པས་ཐག་གཅོད་པའོ།། (གྲྭ་བཙུན་ཚོགས་ཁང་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་གྲོས་ཚོགས་དང་མཉམ་)ཁྲི་ཆེན་གྱིས་དགོན་པ་ཡོངས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་གྱི་འགན་བཞེས་པ་ཡིན་ལ།  སྤྱིར་བཏང་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་ལ་མཁས་ཤིང་གོ་གནས་མཐོ་བ།   སྙན་གྲགས་ཆེ་ཞིང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་བླ་སྤྲུལ་དག་གིས་འགན་བཞེས།  འགན་བཞེས་པའི་དུས་ཡུན་ནི་སྤྱིར་བཏང་བགྲང་བྱ་ལྔ་ཡིན་ཡང་། སྐབས་འགར་བགྲང་བྱ་གཅིག་གམ།   ཐ་ན་ལོ་ཕྱེད་ཙམ་ཡང་མ་ལོན་པར་བསྐྱར་འདེམས་བྱེད་པའི་སྣང་ཚུལ་ཡང་མཆིས་སོ།།  དད་གུས་བླ་ལྷག་ཐོབ་པའི་བླ་སྤྲུལ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་སྐུ་འབུམ་ཚོ་དྲུག་འཐད་པ་བྱུང་རྗེས། ཁྲི་ཆེན་གྱི་འགན་མུ་མཐུད་དུ་བཞེས་ཆོག་སྟེ། དཔེར་ན། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་སྲོལ་འབྱེད་ཁྲི་ཐོག་བཅོ་བརྒྱད་པ་ཁྲི་ཆེན་ཆུ་བཟང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཁྲི་ཆེན་གྱི་འགན་བགྲང་བྱ་བཅུ་བདུན་ལ་བཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།（22）

          སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་གྲྭ་ཚང་སོ་སོར་རང་རང་གི་རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་གཞི་ཡོད་ལ།   སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་གཞིའང་གྲྭ་ཚང་གཞན་དག་དང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་བར་སྣང་།  གྲྭ་ཚང་གི་སྤྱིའི་དོ་དམ་འགན་ཁུར་པ་ནི་མཁན་པོ་ཡིན་ཞིང་།  ཐོས་བསམ་གླིང་གི་མཁན་པོ་ནི་ཁྲི་བས་འགན་བླངས་པ་དང་གཞན་པའི་གྲྭ་ཚང་རེ་ལ་མཁན་པོ་རེ་ཡོད་པ་དང་།  མཁན་པོའི་ལག་འོག་ཏུ་ཕྱག་མཛོད་གཅིག་གིས་རམ་འདེགས་བྱེད།   གྲྭ་བའི་མགོ་བ་ནི་དགེ་བསྐོས་གཅིག་དང་།  ད་དུང་གྲྭ་ཚང་སྤྱི་པའི་སྡེ་པ་ཁ་ཤས་ཡོད། དེ་ཡང་མཁན་པོ་དང་། ཕྱག་མཛོད། དགེ་བསྐོས། སྤྱི་པའི་སྡེ་པ་བཅས་ཀྱིས་གྲྭ་ཚང་སྤྱི་པ་གྲུབ་ཅིང་། དེས་གྲྭ་ཚང་དེ་གའི་རྒྱུ་ནོར་འགྲོ་སོང་དང་ཕྱི་ཕྱོགས་འབྲེལ་གཏུགས་སོགས་ལ་དོ་དམ་བྱེད་པར་མ་ཟད། གྲྭ་ཚང་རང་རང་གི་ས་ཞིང་ཐེམ་དུད་སོགས་ལའང་བདག་གཉེར་བྱེད། གྲྭ་ཚང་མཁན་པོ་བཞུགས་སར་གྲྭ་ཚང་བླ་བྲང་ཞེས་འབོད་ཅིང་།  དེར་ཕྱག་མཛོད་ཀྱིས་དོ་དམ་བྱེད།  གཞན་ཡང་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་དུ་རྒན་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་གྲྭ་ཚང་གི་ལས་དོན་དོ་དམ་ཐད་རམ་འདེགས་གནང་བཞིན་ཡོད།  གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་གཉེར་ལ་དབུ་མཛད་ཀྱིས་དོ་ཁུར་བྱེད་ཅིང་དགེ་བསྐོས་ཀྱིས་དེ་ལ་རམ་འདེགས་བྱེད་པ་ཡིན།    དཀོར་གཉེར་གྱིས་རང་རང་གྲྭ་ཚང་གི་འདུ་ཁང་གི་དཀོར་དང་མཆོད་ཆས་ལ་དོ་དམ་དང་།  གཉེར་པས་གྲྭ་ཚང་རང་གི་ལས་ཀ་སོགས་ལ་དོ་དམ་བྱེད་པའོ།།  སྤྱིར་བཏང་གྲྭ་ཚང་སོ་སོའི་མཁན་པོ་དང་ཕྱག་མཛོད།  དགེ་བསྐོས།  དབུ་མཛད། རྒན་པ། གཉེར་པ་སོགས་ཀྱི་འགན་འཁུར་དུས་ཡུན་ནི་ལོ་ངོ་གཉིས་ཡིན་ལ། དུས་ཡུན་ལོན་ཚེ་བསྟུད་མར་ལས་འགན་མུ་མཐུད་དུ་འཁུར་བའི་ལུགས་སྲོལ་མ་མཆིས་སོ།（23） 

          ང་ཚོས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ལས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ན།  སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔོན་སློབ་ཁྲི་ཐོག་ཕྱི་མ་དེ་དཔའ་རིས་ནས་བྱོན་པའི་གྲག་གོང་ཞབས་དྲུང་མཆོག་ཡིན་པ་དང་། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པའི་སྨད་དུ་དཔོན་སློབ་ཀྱི་འགན་བཞེས་པའོ།（24）  སྤྱི་ལོ་1958ལོའི་རྗེས་སུ་སྔར་གྱི་དགོན་པའི་རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་གཞི་དང་དེའི་དོ་དམ་བྱེད་ནུས་ཕལ་ཆེར་མེད་པར་བཟོས།  དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པ་ནས་བཟུང་དགོན་སྡེ་དོ་དམ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་བཙུགས་ཏེ་དགོན་པའི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་སུ་བསྒྱུར།   སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་ད་ལྟའི་གནས་བབ་ནི། གྲྭ་ཚང་ནང་ཁུལ་དུ་སྔར་བཞིན་སྤྱིའི་དོ་ཁུར་པ（25）བཞག་ཡོད་ཅིང་།  དེའི་འོག་ཏུ་དགེ་བསྐོས་དང་དབུ་མཛད་ཀྱི་ལས་གནས་ཀྱང་སྔར་བཞིན་ཡོད་ལ། དོ་དམ་འགན་ཁུར་པ་འདི་དག་གིས་དགོན་སྡེ་དོ་དམ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་ལུགས་དང་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་བའི་དོ་དམ་བྱེད་ཐབས་ཤིག་གྲུབ་ཡོད། 

ལྔ་པ། སློབ་གཉེར་ལམ་ལུགས་དང་སྦྱང་བའི་ནང་དོན།   

          སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་གཉེར་དུས་ཡུན་ནི་ལོ་ངོ་བཞི་ཡིན་ལ། དེའི་ལོ་རིམ་བགོད་སྟངས་ཀྱང་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་ཁག་བཞི་པོ་ལྟར་བགོས་ཡོད།  དེ་ཡང་གསེར་ཏོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་《སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་གདན་རབས་དོན་ལྡན་ཚངས་པའི་དབྱངས་སྙན་》ལས། (1757ལོར་)གྲོ་ཚང་པཎྜིཏ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔོན་སློབ་ཀྱི་ཁྲིར་བཞུགས་ནས་སྔར་གྱི་འགྲིག་ལམ་ཀུན་སྤྱོད་ཉམས་པ་གསར་གསོས་དང་མ་ཉམས་པ་རྣམས་གོང་འཕེལ་དུ་མཛད། ཁྱད་པར་གྲྭ་ཚང་རང་ལ་རྩ་རྒྱུད། བཤད་རྒྱུད། མན་ངག་རྒྱུད། ཕྱི་མ་རྒྱུད་དེ་འཛིན་གྲྭ་བཞིར་ཕྱེ་ཞིང་།  དེ་མཐུན་གྱི་བརྩི་བཞག་ལ་སྨན་རྒྱུད་བཞི་གནང་（26）བར་གསུངས།  

          སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གིས་སྤྱིར་བཏང་དུ་སྨན་གཞུང་ལ་ཐོས་བསམ་བྱེད་པ་དང་ཡུལ་དངོས་སུ་སྨན་རིགས་ངོས་འཛིན་ཏེ།   ལག་ལེན་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་བའི་སློབ་གཉེར་བྱེད་སྟངས་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བཞིན་ཡོད་པས།  གྲོ་ཚང་པཎྜི་ཏ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དཔོན་སློབ་ཀྱི་འགན་བཞེས་པའི་དུས།    གྲྭ་པ་འཚོ་བྱེད་པ་དག་གིས་དབར་གནས་ལ་སྨན་རིགས་ངོས་འཛིན་པའི་རྣམ་བཞག་འཁྲུངས་དཔེ་བློ་ལ་བཟུང་ཞིང་། 《དྲི་མེད་ཤེལ་ཕྲེང་》ལ་སློབ་ཁྲིད་ལེགས་པར་བྱས།（27） དེ་མིན་ཁོང་གིས་ལོ་རེའི་ཧོར་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་གཉིས་ནས་དབྱར་བྱིན་རླབས་གནང་ངོས་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་དཀར་རི་ཁྲོད་（28）དུ་ཕེབས་ཏེ།  ས་དང་རྡོ་ཤིང་སྔོ་སྨན་གྱི་ངོས་འཛིན་ཞག་བདུན་མཛད་པའི་སྲོལ་བཙུགས།（29） དུས་སྐབས་དེར་གྲྭ་པ་འཚོ་བྱེད་པ་དག་གིས་བོད་ཀྱི་སྨན་རིགས་བསྟན་བཅོས་དག་ལ་བསྟུན་ནས་རྩ་བ་སྡོང་བུ་ལོ་འདབ་མེ་ཏོག་འབྲས་བུའི་དྲི་རོ་ནུས་པ་བསིལ་དྲོད་ཞུ་རྗེས་སོགས་ལ་ཕྱག་ཁྲིད་ཀྱི་བསླབ་སྦྱོང་མཛད།（30）  

          དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཧྥ་རན་སིའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་སྤེལ་མཁན་ཝུའུ་ཁུ་(E’ariste   Reis   Huc,1813-1860)ལགས་སོག་ཡུལ་དང་བོད་ཀྱི་ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་བརྒྱུད་ནས་ལྷ་སར་བགྲོད་སྐབས་ཏེ།  སྤྱི་ལོ་1845ལོར་ཁོང་གིས་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་གྲྭ་པ་འཚོ་བྱེད་པ་དག་གིས་ཆུ་དཀར་རི་ཁྲོད་དུ་སྨན་རྩྭ་འཐུ་བའི་སྣང་ཚུལ་དེ་ཞིབ་པར་བཀོད་ཡོད་པ་ནི།   སྤྱི་ཟླ་དགུ་པ་ཚེས་མགོ་ཡས་མས་སུ། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་གྲྭ་པ་འཚོ་བྱེད་པ་དག་ཆུ་དཀར་རི་ཁྲོད་དུ་སླེབས་ཤིང་།   སྨན་རྩྭ་འཐུ་བའི་བྱ་བར་སྟ་གོན་བྱེད། གསོ་རིག་ལ་འཇུག་པའི་གྲྭ་བཙུན་དག་གིས་སྨད་གཡོགས་ཡར་བརྫེས་རྗེས་དགེ་རྒན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་འོག་རི་ལྡེབས་སུ་བཀྲམས་ཤིང་། ཤིང་གི་དབྱུག་པ་མགོ་ལྕགས་ཀྱིས་ཤན་པ་རེ་དང་འཇོར་སྟ་རེ་བཟུང་ཞིང་། རྩམ་པ་བླུགས་པའི་ཁུག་མ་རེ་རྐེད་པར་དཔྱངས། རེ་འགར་སླ་ང་རྒྱབ་ཏུ་འཁུར་ཏེ་རི་ལྡེབས་སུ་ཉིན་ཧྲིལ་བོ་བསྐྱལ་དགོས་པས་སོ།།   ཉི་མ་ནུབ་རིར་མ་ཡིབས་པའི་གོང་རོལ་དུ་གྲྭ་པ་འཚོ་བྱེད་པ་དག་གིས་སྡོང་བོའི་ཡལ་ག་དང་། རྩྭའི་རྩ་བའམ་གཞུང་རྟ་སྣ་ཚོགས་བསྡམས་ཏེ་ཕྱིར་འཁྱེར་དགོས་པ་ཡིན།  སྨན་པ་འཚོ་བྱེད་པ་དག་གིས་བསྟུད་མར་ཉིན་བརྒྱད་ལ་སྨན་རྩྭ་བསྡུ་ཉར་བྱེད་དགོས་ལ། དེ་ལྟར་བྱས་རྗེས་སླར་ཡང་ཉིན་ལྔའི་རིང་ལ་སྨན་རྩྭ་གདམ་གསེས་དང་རིགས་དབྱེ་དགོས་ཞེས་གསལ།   

          སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་དུ་འཛིན་གྲྭ་རེ་རེ་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་ནང་དོན་འོས་འཚམས་རེ་ཁྲིད་པ་ལས་གཞན་འདོན་ཆོག་སྟེ།  སྨན་བླ་དང་ཀུན་རིག་འདུས་པའི་འདོན་ཆོག་སྣ་ཚོགས་ལའང་སློབ་གཉེར་བྱེད་དགོས་ཤིང་།འཛིན་གྲྭ་བཞི་པོའི་འདོན་ཆོག་རྣམས་འདྲ་བའོ།།  འཛིན་གྲྭ་མཐོན་པོར་འཕར་བ་ལ་ལོ་གཉིས་ནས་གསུམ་གྱི་དུས་ཡུན་དགོས་ཤིང་རྒྱུགས་སྤྲོད་དགོས་པ་དང་།   རྒྱུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ལའང་ལག་ལེན་དང་སྐྱོར་འཛིན།  སྡོང་འགྲེམ། རྟགས་གསལ་གཏོང་བ་བཅས་ཡོད།（31）  འོན་ཀྱང་སྐབས་ལ་ལར་དམིགས་བསལ་གྱིས་སློབ་འཕར་དུས་ཡུན་སྔོན་ལ་བསྣུར་བའང་ཡོད་དེ།  དཔེར་ན།  རྩ་རྒྱུད་འཛིན་གྲྭར་སློབ་མ་མང་དྲགས་པ་དང་བཤད་རྒྱུད་འཛིན་གྲྭར་སློབ་མ་ཅུང་ཉུང་ཚེ་དགེ་བསྐོས་ཀྱིས་རྩ་རྒྱུད་འཛིན་གྲྭའི་སློབ་མ་སྐོར་ཞིག་འཛིན་གྲྭ་གོང་མར་འཕར་དུ་འཇུག་པ་ཡིན།  

          སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གིས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པར་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་དུས་མཚུངས་སུ།   གྲྭ་ཚང་གཞན་དག་དང་འདྲ་བར་དགོན་པའི་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཆོས་ཚོགས་སྣ་ཚོགས་ལ་ཞུགས་དགོས་ཏེ། དཔེར་ན། ཆོས་ཚོགས་ཆེན་མོ་བཞི་དང་ལྔ་མཆོད་ཆེན་མོ། དབྱར་གནས་སོགས་དང་། དེ་བཞིན་ཟླ་དེའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་བསྒྲུབ་པའི་སྨན་བླའི་བདག་འཇུག  བཅོ་ལྔ་ལ་ཆོས་སྤྱོད།  ཉེར་གསུམ་ལ་ཀུན་རིག  ཚེས་གསུམ་དང་བཅུ་གསུམ།  ཉེར་ལྔ་རྣམས་ལ་བསྐང་གསོ།  གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་ལེགས་པའི་ཉིན་མོ་དག་དང་།   ཀུན་རིག་གི་རྡུལ་ཚོན་ལ་བརྟེན་པའི་སྒྲུབ་མཆོད།    བཀྲ་ཤིས་སྙེ་མའི་ཆོ་ག་སོགས་ལའང་ཞུགས་དགོས་པ་ལྟ་བུའོ།།  དཔོན་སློབ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་འཛིན་གྲྭ་བཞི་ལ་སྨན་རྒྱུད་བཞིའི་བརྩི་བཞག་དང་།   དབྱར་ཆོས་དང་དབྱར་གནས་སྟེང་ལམ་རིམ་འཛིན་གྲྭར་སྔར་ལམ་རིམ་ཐར་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུན་གནང་བ་ཡིན་ཡང་དཔེ་རྒྱུན་དང་བཤད་རྒྱུན་དཀོན་སྟབས།  ཕྱིས་སུ་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་གྱི་ལམ་རིམ་དམར་ཁྲིད་བདེ་ལམ་གྱི་སྟེང་ནས་བཀའ་ཆོས་དང་བརྩི་བཞག་གནང་བཞིན་ཡོད།（32）ཡི་དམ་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད།  སྨན་བླ།  ཀུན་རིག་ལྷ་སོ་བདུན་གསུམ་གྱི་ལས་རུང་བསྙེན་པ་ཁ་སྐོང་སྦྱིན་སྲེག་དང་བཅས།   ལོ་སྟར་བཞིན་རེས་མོས་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་། ཚོགས་འདོན་ཆོས་སྤྱོད་བསྐང་གསོ་ཀུན་རིག་གི་ཆོ་ག་རབ་གནས་དང་བཅས་པ།   སྔགས་འབྲེལ་སྨན་བླའི་ཆོ་ག  དབྱངས་ཐིག་གར་དང་ཕྱག་རྒྱ།   རོལ་མོ་འབུད་དཀྲོལ། རྡེའུ་དང་སྡོང་འགྲེམས་བང་ཁོག་ལུས་ཐིག་བཅས་དང་། རྩ་ཆུན་ལུགས་གསུམ་གྱི་བརྟག་ཐབས།  ཐང་སྨན་ཕྱེ་སྨན་ཆིག་སྨན་དང་སྦྱོང་ཀླུམས་གཏར་དཔྱད་ཁཎྜ་ཐལ་སྨན་ནི་རུ་ཧ་སྨན་མར་བཅུད་ལེན་རྣམས་ཀྱི་སྐོར་ལ་རྩ་རྒྱུད་འཛིན་གྲྭ་སོགས་གསུམ་གྱི་མཛུབ་ཁྲིད་བསླབ་སྦྱོང་གཙོར་བཏོན་དང་།  ཕྱི་མ་ཊིཀྐའི་འཛིན་གྲྭ་དང་།  ལམ་རིམ་འཛིན་གྲྭ་གཉིས་ཀྱི་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་ལྡན་གྱི་སྨན་སྦྱིན་དང་ལམ་རིམ་བློ་སྦྱོང་བསྐྱེད་རྫོགས་དང་། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡན་ལག་དང་བཅས་པར་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ཐུགས་དམ་ཉམས་ལེན་དུ་མཛད་བཞིན་ཡོད།   སྟོན་ཆོས་སྟེང་དུ་སྨན་བླའི་སྒྲུབ་མཆོད་སྔགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོ་ག་གསུང་རྒྱུའི་ཕྱག་སྲོལ་བཙུགས་ཡོད་ཅིང་། ད་ཕྱིན་ཆད་མ་ཉམས་ཡར་རྒྱས་ངོས་སྨན་བླའི་བསྙེན་མཚམས་ལ་བཞུགས་པ་དང་། རྡུལ་ཚོན་ལ་བརྟེན་པའི་སྒྲུབ་མཆོད་ཉིན་བདུན་སྦྱིན་སྲེག་ཀླུ་ཆོག་དང་བཅས་པའི་རྒྱུན་འཛུགས་（33）གནང་། 

དྲུག་པ། གསོ་བ་རིག་པའི་བསླབ་གནས།   

          སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སློབ་གཉེར་ལམ་ལུགས་དང་།  རྩོད་པ།  རྒྱུགས་སྤྲོད་ཐབས་ལམ་བཅས་ནི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་གཞན་དག་དང་མི་མཚུངས་པ་ཆེར་མེད་ལ།   དེའི་ཁྲོད་དུ་སློབ་གཉེར་དུས་ཡུན་དང་བསླབ་པར་བྱ་བའི་ནང་དོན་ཁ་ཤས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དང་སེ་ར་དགོན་པའི་ཕྱག་ལེན་ལྟར་དུ་གཉེ