ནང་དོན་གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེ་བྱུང་བའི་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་དང་། མིང་དེའི་འགྲེལ་སྟངས། རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་ཀྱི་ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེར་ངོས་འཛིན་སྟངས་དང་མིང་དེའི་འབྲི་སྟངས། དེ་བཞིན་ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་སྤྱི་དང་སྒོ་སོ་སོའི་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ། དུས་རབས་སོ་སོའི་ནང་གི་ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་ཡུལ་དེའི་འཁོབ་རྒྱ་དང་ཉེ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་བན་བོན་གཉིས་དང་། རྒྱའི་ཡིག་ཆ་རྙིང་གྲས་ཁུངས་བཙུན་པ་མང་བོར་གཞིར་བཅས་ཏེ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཡོད།
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། ཞང་ཞུང་། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས། ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ།
གླེང་གཞི།
ཞང་ཞུང་ནི་བོད་མི་རང་ག་བ་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་བློ་གྲོས། དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས། རང་ས་རང་ཡུལ་ནས་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་ཤེས་རིག་སྟེ།བོན་ནམ་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དར་ཁུངས་སུ་སྣང་བས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་འདི་ཧ་ཅང་གི་མིང་རྙིང་གྲས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་སྲིད་འཛིན་གྱི་མངའ་ཁོངས་རྙིང་གྲས། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་མཆེད་ཁུངས་རྙིང་གྲས་དེ་ཡིན་ལ། དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་སྒང་གི་རིག་གཞུང་སྨྲ་བའི་ཁྲོད་དུའང་་གངས་ཏི་སེ་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་འདི། མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་སུ་སྣང་མཁན་དང་དེའི་ཐད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་སྤེལ་མཁན་ཡང་བྱུང་གི་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཏེ། གྲུབ་མཐའི་ཕྱོགས་རིས་སུ་མཆེད་པའི་ལྟ་བ་ཐན་འཁྱེར་བའི་དབང་གིས་ངེད་ཅག་སྒང་བ་བོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ། བོན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་གི་ནང་དུ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁོངས་དང་ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་མང་དུ་མཆིས་པ་ལས། བན་གྱི་མཁས་པས་མཛད་པའི་གསུང་རྩོམ་རྙིང་གྲས་ཁག་གི་ནང་དུ་ཞང་ཞུང་ལོ་རྒྱུུས་དང་ཤེས་རིག་སོགས་ཀྱི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་ཡིག་གི་རིགས་ངང་གིས་དཀོན་འདུག
སྤྱིར་རང་རེའི་བོད་གངས་ཅན་པ་འདི་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ནས་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་དཔལ་ཡོན་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཕུལ་བྱུང་གི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་ཡིག་ཚགས་རྙིང་གྲས་དང་། གནའ་ཤུལ་དང་གནའ་རྫས་དཔྱད་ཞིབ་རིག་པ་སོགས་ཚན་རིག་གི་གནས་ལུགས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་བདེན་དཔང་བྱས་འདུག་མོད། འོན་ཏེ། ང་ཚོའི་བོད་པ་ཚོར་སྲོལ་ཞིག་ཆགས་འདུག་པ་ནི། རང་ས་རང་ཡུལ་ནས་ས་སྐྱེས་རྡོ་རྐྱེས་ཀྱི་བོན་ནམ་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་འདིར་སྣང་ཆེན་མི་བྱེད་པར། ཚང་མ་སྟོད་རྒྱ་གར་ནས་བཤུས་པ་མིན་ན་སྨད་རྒྱ་ནག་ནས་བསླངས་པའི་ལུགས་སུ་བྱས་ཏེ། ཉེ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་དག་དཔལ་ཡོན་གཉིས་ལྡན་གྱི་དཔལ་ལ་རོལ་བཞིན་པའི་དུས་སུ། བོད་པ་རང་ཉིད་ཚོ་བློ་གྲོས་དང་ཤེས་རབ། ཤེས་ཡོན་གྱིས་དབུལ་བའི་གདོད་མའི་ཀླ་ཀློའུའི་མི་རིགས་སུ་བཅོས་ཏེ། མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་སྐུམ་ཅི་ཐུབ་བྱ་བཞིན་པ་འདི་ཧ་ཅང་གིས་ངང་ཚུལ་སྐྱོ་བོ་ཞིག་ཅི་ལ་མིན།
འདིར་བདག་གིས་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་མི་འོས་ཤིང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཅིས་ཀྱང་འགན་འཁུར་དགོས་ཞེས་པའི་བདེན་ཚིག་དེར་རབ་ཏུ་དད་བཞིན། བན་བོན་གཉིས་ཀའི་ཡིག་ཆ་རྙིང་གྲས་ཁུངས་བཙུན་པ་དང་། དེ་མིན་རྒྱ་སོགས་མི་རིགས་གཞན་པའི་ཡིག་ཆ་གཙོ་གྲས་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེ་བྱུང་བའི་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་ནས་བོད་སིལ་བུའི་བར་གྱི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་སྟེ། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་སྤྱི་དང་སྒོ་སོ་སོའི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱི་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ། དུས་རབས་སོ་སོའི་ནང་གི་ཞང་ཞུང་གི་འཁོབ་མཐའ། གནས་དེར་འཁོད་པའི་ས་མིང་ཆུ་མིང་། གངས་རི་མཚོ་གསུམ། གཞན་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་སྡེ་ཆེན་པོ་དང་ཡུལ་ཕྲན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་རིས་སུ་མཆེད་པའི་ཐན་འཁྱེར་གྱི་ལྟ་བ་ངན་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ།རང་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་དང་སྐྱ་ཐིག་འཕེན་ཅི་ཐུབ་ལ་འབུངས་ཡོད། དེར་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་ནས། བོན་ཅེས་ངན་པའི་ཚིག་གིས་སྨད་པ་དང་། །བོད་ཅེས་བཟང་བོའི་ཚིག་གིས་བསྟོད་པ་སྟེ། །བོན་བོད་བཟང་ངན་ཚིག་གིས་འབྱེད་པ་ནི། །སྣ་བཅད་རྣ་བའི་རྒྱན་དུ་འདོགས་པ་བཞིན། །ཞེས་པའི་གཏམ་སྔོན་དུ་བསྲིངས་པའོ།།
དང་པོ། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་བཤད།
སྤྱིར་ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ཁམས་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་མོད། ཟུར་དུ་གནས་དེར་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་བྱས་པའི་རིག་གནས་དང་ཡུལ་དེར་འཁོད་པའི་མི། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་སོགས་ལའང་ངོས་འཛིན་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེར་རྒྱ་ཡིག་གི་སྟེང་ནས་ (羊同， 杨童) ཞེས་པའི་འབྲི་ཚུལ་གཉིས་ཡོད། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་འདིའི་གདོད་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གོ་དོན་གྱི་ཐད་ལ་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་རྙིང་གྲས་རྣམས་སུ་ལྟ་ཚུལ་མ་མཐུན་པ་འགའ་རེ་མཆིས་ཏེ། 《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ལས།1 “ཚེ་ལོ་བརྒྱ་པའི་གཤེན་རབ་འདུལ་བའི་སྐབས་ལ་བབ་པའི་དུས་འདིར། དམུ་རིགས་དབྲ་ལས་སྤྲུལ་པའི་ཁྱུང་ཆེན་ཡང་། ཞང་བོད་དུ་བསྟན་པ་སྤེལ་བའི་དུས་ལ་བབས་པས། ནགས་ཚལ་གྱི་གླིང་དུ་དགོངས་པ་རྫོགས་ཀྱང་། ཟགས་མེད་ཤེས་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་རྫོགས་ཀྱང་། ཟགས་བཅས་སྤྲུལ་པའི་བྱ་ཁྱུང་སྐུ་རུ་མངོན་པར་བཞེངས་ནས། སྐུ་ལུས་ཕྲུག་ཕྲུག་ལན་གསུམ་སྤྲུག་པའི། རི་འདར་བ་དང་རྒྱ་མཚོ་འཆོལ་བ་དང་། རྩི་ཤིང་རྣམས་ཀྱང་ཤིག་ཤིག་འགུལ་ནས། བར་སྣང་གི་ཁམས་སུ་འཕུར་ཏེ་ཀུན་དུ་འཁོར་འཁོར་ལྡིང་ལྡིང་ནས། ཞང་ཞུང་ཁ་ཡུག་མེ་ཏོག་མཛེས་པའི་གླིང་དུ་དར་ཅིག་བབས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྐུའི་སྤྲུལ་བ་འགྱེད་པ། ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གཙོས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྫོང་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཤུགས་ཀྱིས་གྲུབ། བབ་པའི་ལུང་པ་དེ་ལ་ཡང་ཁྱུང་ལུང་དུ་མིང་བདོག་པ”ཞེས་དང་། 《ཁྱུང་རབས་གཡུ་མགོ་མ》ལས།2 “ཞུང་ཞག་ཞེས་བྱ་བ། བོད་སྐད་དུ་ཁྱུང་པོ་ཞེས་བྱ་བར(བ)་རུ་གྲགས”ཞེས་དང་། 《ཞང་ཞུང་གི་མིང་ཚིག་དང་བོན་གྱི་ཐ་སྙད》ལས།3 “ཞང་། གདུང་དང་རུས་ཤིག ཡུལ་ལམ་ལུང་བ། ”ཞེས་པ། 《འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ》ལས།4 “ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཡང་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ་ཁྱུང་ལ་ཞུང་ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། དེ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན་ཁྱུང་ཞེས་འབྱུང་བས་ཁྱུང་གི་ལུང་པའམ། ཁྱུང་པོའི་ལུང་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་པར་བཤད”ཅེས་གསལ་བོར་བཀོད་པས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་འདིའི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གོ་དོན་སོགས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བས་རྩོད་པ་སྤོངས་བར་འོས་སོ། །
སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བར་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞང་ཞུང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཏེ། བོན་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་སུ་སྤེལ་བ་དང་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱུད་ཀྱིས་སྲིད་པར་མངའ་བསྒྱུར་བའི་དུས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་འདིར5 “ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དང་། ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་”དུ་འདོད་དེ། ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་འདུ་བའི་འགོ གངས་རྒྱལ་ཏི་སེ་དང་བླ་མཚོ་མ་པང་གཡུ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་ལྟེ་བ་བྱེད་པའི་ཞང་ཞུང་ཡུལ་སྡེ་ཆེན་པོ་བཅོ་བརྒྱད་། ཡུལ་ཕྲན་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་སོགས་ཡོད་པ་སྟེ།6 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས》དང་《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས》གཉིས་གཅིག་མཐུན་དུ།7 “འཛམ་གླིང་གི་སྙིང་པོ་འདི་ནི། ཡུལ་སྡེ་ཆེན་པོ་བཅོ་བརྒྱད། ཡུལ་ཕྲན་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག མཐའ་འཁོབ་སྟོང་དང་སུམ་བརྒྱ་ཡོད། ཡུལ་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ནི། ཤར་ན་རྒྱ་ནག་དང་གྲི་བདག ལྷོ་ན་རྒྱ་གར་དང་ཁ་ཆེ། ནུབ་ན་སྟག་སྡེ་དང་གཟིག་འཕན། བྱང་ན་གེ་སར་དང་ཧོར་ཡུལ། དབུས་ཀྱི་གངས་ཀྱི་ར་བ་ཅན་དང་དགུའོ། ཤར་རྒྱ་ནག་གི་མཐའ་ན་རྒྱ་མོ་ཁྱི་ཁྱོད་དང་ཐོད་དཀར་གཉིས། ལྷོ་རྒྱ་གར་གྱི་མཐའ་ན་གྱད་ཡུལ་དང་ཧུ་ན་གཉིས། ནུབ་སྟག་གཟིག་གི་མཐའ་ན་ཀྱེའུ་ལེ་དང་ཕུ་ན་གཉིས། བྱང་གེ་སར་གྱི་མཐའ་ན་སོག་པ་དང་སྦལ་ཁ་གཉིས། དབུས་ཟངས་གླིང་གསེར་གླིང་ན་གནམ་སྟོང་དང་དགུ་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་དོ”ཞེས་པས་གསལ། འདིར་འཛམ་བུ་གླིང་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལས་ཆེ་བརྗོད་འབྲི་སྲོལ་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ལས། དོན་དངོས་ཐོག་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་དང་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་སྟོན་གྱིན་ཡོད་པ་ལས། མི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དག་ཞིང་ལྟ་བུ་ཞིག་གཏན་ནས་སྟོན་གྱིན་མེད་དེ་ཁ་ཇེ་གསལ་དུ་བཏང་ནས་བརྗོད་ན། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད》ལས།8 “འཛམ་བུ་གླིང་ལ་རྒྱ་དཀར་ནག་མེ་ཉག་བལ་བོ་ཨོ་རྒྱན་ཟ་ཧོར་ཁ་ཆེ་ཐོད་དཀར་ལི་ཡུལ་ཕྲམ་སྟག་གཟིག་སུམ་པ་ཞང་ཞུང་བོད་ལ་སོགས་སྟོན་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རེ་རེ་སྣང་བར་མཛད་ཅིང་བསྟན་པ་ཆ་རེ་འདྲེན་པའི་གཤེན་རེ་ལ་གཉེར་གཏད་ནས་བསྟན་པ་སྤེལ”ཞེས་པས་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས་སོ། །
སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དཀྱིལ་ཙམ་ལ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་གསར་གཏོད་མཛད་རྗེས། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་བྱས་པའི་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་མང་བོར་སྤེལ། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཨ་ཤོ་ཀ་ཡིས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་དེ་ཨ་རུབ་དང་ཨུ་རྒྱན། སྟག་གཟིག་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་བོར་སྤེལ་བ་དང་བསྟུན། ཡུལ་ཁམས་དེ་དག་ན་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བ་ནས་དར་ཡོད་པའི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱི་རྐང་རིམ་གྱིས་ཉམས་པའི་དབུ་ཚུགས། དེ་ལྟར་ལོ་ངོ་མང་བོ་ཞིག་འདས་རྗེས་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱིས་སྟག་གཟིག་དང་ཨ་རུབ། ཨུ་རྒྱན། ཕ་ཁུ་སི་ཐན་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་མང་བོར་མངའ་བསྒྱུར་བའི་གནས་བབས་ལ་ཉམས་རྒུད་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་རིང་མོས་བར་ཆོད་པའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཤུགས་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་བར་སྣང་། ཡིན་ཡང་། བྱང་ཕྱོགས་སུ་བོན་ལས་མེད་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས་ཏེ། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས》ལས།9 “བོད་ཁམས་མ་ཡིན་བོན་ཁམས་ཡིན། ཅེས་དང་། བོད་ཁ་བ་ཅན་བྱ་བ་མིན། བོན་ཁ་བ་ཅན་བྱ་བ་ཡིན། ”ཞེས་དང་།《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས》ལས།10 “དེ་དུས་སྟོད་ཞང་ཞུང་ཁྲིའི་བདེ(སྡེ)། སྨད་སུམ་པ་སྟོང་གི་སྡེ་ལྷོ་བྱང་མོན་རྣམས་རུ་བཞི་བོན་གྱི་ས་སྐོར་དུ་བྱས་ནས། དབུས་གཙང་གཉིས་ན་བོན་གྱི་འདུ་གནས་སུམ་བཅུ་རྩ་བདུན”ཞེས་པ། 《དེབ་དཀར》ལས།11 “དེ་ཡང་རྗེ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ཡན་ཆད་ལ། འདི་ཡུལ་གང་བོ་ན་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་འབའ་ཞིག་དར་བས།མིང་དེ་སྐད་གྲགས་ཀྱང་ཡ་མཚན་རྒྱུ་མེད་ལ། རྒྱ་ནག་པ་རྣམས་སྔོན་དུས་སུ་བོད་ཡུལ་ལ་ཕོན་གྱི་ཡུལ་ཞེས་འབོད་པ་ཡང་བོན་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་ཉེས་བས་སོ།།”ཞེས་དང་། 《གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ》ལས།12 “དོན་དུ་གནའ་བོའི་དུས་བོད་ལ་ཞང་ཞུང་གི་མིང་ཆགས་ཀྱི་ཡོད”ཅེས་པ། 《བོད་རིག་པ་སྤྱི་བཤད》ལས།13 “ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་པ་འདི་དག་ནི། ཞང་ཞུང་ཡུལ་དུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་པོ་སྐད་གྲགས་ཅན་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན། འདི་དག་གི་རྒྱུད་པས་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གོང་དུ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཙམ་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལས་བཤད། དེས་ན་བྱ་རུ་ཅན་འདི་རྣམས་ནི་སིལ་མ 12 དང་སིལ་མ 40 རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡོད་པའི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་འདི་རྣམས་ཀྱི་འགོ་དཔོན་ཡིན”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་འདིར་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་བོན་གྱི་ཞིང་ཁམས་དང་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་དག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ལས་མེད་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས་སོ།།
སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་བར་རྗེ་བོ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡར་ཀླུང་རྗེ་བོར་མངའ་གསོལ་བ་ནས། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ལ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་བྱས་ཡོད་པའི་སྣང་ཚུལ་ལ་གོད་ཆགས་གང་ཡང་མ་བྱུང་བའི་ཁར། བོན་ཤེས་པ་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་བོན་གྱི་རིགས་ཤིན་ཏུ་དར་བར་གསལ་མོད། འོན་ཏེ། ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་སྲིད་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་དེ། 《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ》ལས།14 “རྒྱལ་ཕྲན་སོ་སོས་ཀྱང་ནང་ཁུལ་དུ་བཅད་བཟུང་འཁྲུག་རྩོད་མནར་གཅོད་འབའ་ཞིག་བྱས་པ་དང་ཆབས་ཅིག ལྷོ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོས་སྦྲུལ་འདྲ་རྟག་ཏུ་འཁྲིལ། ཤར་ཙི་ན་རྒྱལ་པོས་ལུག་ལ་སྤྱང་འཇབ་འདྲ། བྱང་ཁྲོམ་གྱི་རྒྱལ་པོས་མགོ་ལ་སྟེས་བཏབ་འདྲ། ནུབ་སྟག་གཟིག་རྒྱལ་པོས་བྱ་ཁྱུར་ཁྲ་རྒྱུག་འདྲ་བ་སོགས་རྟག་ཏུ་མནར་གཅོད་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་པོས་འཚེ་བར་འཐབ་པའི་ནུས་པ་ཤོར། (ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་གཤེན་བཅོ་རྒྱད་རྫོགས་ནས)རྒོལ་བས་ནུས་ཤུགས་མེད། བྲོས་བས་འགྲོ་སར་མི་གཏོང་། ནང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱང་གཅིག་ཟ་གཅིག་བརྡུང་གིས་དུས་ཟིང་དང་། རྒས་ཁོག་རྒན་ཤོས་ཅན་རྣམས་དབང་ཆུང་ཞིང་ཉན་མཁན་དཀོན་པ། གཞོན་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲེལ་འདས་ཀྱིས་བག་མེད་ཁོ་ན་སྤྱོད་པའི་དུས་ཀྱེམ་པ་བ་ཞིག་ལ་འདས་པར་གྱུར་བ་ན15རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་བོན་རྣམས་དབུ་སྙུང་ནས་དམོད་བོར་ཏེ་རྒྱལ་རྗེ་ཞིག་བཙལ་སྙེད་བྱས་པ་ཉག་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞེས་རྩ་རྒྱུད་སོགས་ལས་བཞེད་པ་ལྟར་རོ”ཞེས་དང་།《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས》ལས།16 “རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཐང་སྒོང་(དགུང་)དང་མཉམ་མཉམས་པ་དེར་བགྱིས་”ཞེས་པ་ཡིས།གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་དུས་ནས་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་མཇུག་རྫོགས་པ་དང་། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་ཆབ་འོག་ཏུ་བཏུལ་བ་དང་བསྟུན། ཡར་ལུང་གི་སྲིད་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་འཕེལ་ཏེ་ཡར་ལུང་ཞང་ཞུང་གི་ཁོངས་ལས་རིམ་གྱིས་ལོགས་སུ་གྱེས་པའི་འགོ་ཚུགས་པས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་ཀྱི་ཆབ་ཁོངས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བའི་རྨང་བཏིངས་སོ། །
དེ་ལྟར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་ཁྲོད་ཡར་ཀླུང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྲིད་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་འཕེལ་བ་དང་བསྟུན། ཡར་ཀླུང་བཙན་པོ་འགའ་རེས་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་བོད་ལ་སྤེལ་བ་དང་སྲིད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཞང་ཞུང་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག་པའི་གླགས་འཚོལ་ཅི་ཐུབ་བྱས་མོད་འབྲས་བུ་ཆེར་མ་སྨིན། དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་དུ་སླེབས་པ་ནས་བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཡབ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་དང་མྱེས་པོ་སྟག་རི་གཉན་གཟིག་དག་གིས་འཁོབ་མཐའ་བསྐྱེད་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས་17བོད་རུ་བཞི་ཞེས་པའི་ཡུལ་མིང་དང་ཡུལ་མཚམས་ཐོག་མར་ཕྱེས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ 644 ལོར་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱ་བརླགས་ཏེ་ཞང་ཞུང་སྟོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆབ་ཏུ་བཏུལ་བ་ལ་སོགས་མཐའི་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོ་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ 679 ལོར་བློན་མགར་ཁྲི་འབྲིང་གིས་ཞང་ཞུང་སྨད་ཀྱི་སྒོ་བའི་ཡུལ་ཆབ་འོག་ཏུ་ཕབ་པ་ནས། སྲིད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རྒྱུད་མ་ཆད་པ་ཙམ་གྱིས་ཡུལ་ཕྲན་ཆུང་ཆུང་འགའ་ལ་སྲིད་ཀྱི་དོན་བསྒྲུབ་པ་ལས། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་སྲིད་ཤུགས་དེ་གཞི་ནས་རྒུད་པར་གྱུར་བས། བོད་ཞེས་པའི་མིང་དེས་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཀུན་རིམ་གྱིས་ཕར་གནོན་པར་བྱས་སོ། །
རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ནས་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྟོད་ཙམ་དུ་སླེབས་པ་ན། ཨ་རུབ་ཀྱི་ཡུལ་ནས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་མོ་ཧོལ་མོ་ཏེ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་གསར་གཏོད་མཛད་དེ་ཨ་རུབ་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་དབྱི་རག་དང་སྟག་གཟིག ཁྲོམ། པར་ཁིས་སི་ཐན། ཨུ་རྒྱན། ཀ་རྨིར་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་བོར་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཆེས་ཆེར་དར་བར་བརྟེན། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བ་ནས་ཡུལ་དེ་དག་ལ་དར་ཁྱབ་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་རྨང་ནས་འཇིག་འགོ་ཚུགས་པས། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ནས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་ཁྱོན་ཏུ་གཞི་ནས་རྨེག་མེད་དུ་འགྲོ་འགོ་ཚུགས་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དང་མི་འགལ་སྙམ། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་མང་པོར་དུས་རབས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་ཙམ་དུ་བོན་གྱི་མཁས་གྲུབ་སྟག་སྒྲ་ཏུན་གཙུག་དང་སྙ་ལི་ཤུ་སྟག་རིང་། བྷེ་ཤོད་ཀྲམ་སོགས་སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་དུ་སོང་ནས་མཁས་གྲུབ་མང་པོའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཤིང་བོན་མང་བོར་ཞུས་ཏེ་མཁས་པར་སྦྱངས་རྗེས། བོན་གྱི་རིགས་མང་བོ་བྱ་རྒོལ་སོགས་ལ་བཀལ་ནས་ཕྱིར་བོད་ཡུལ་ལ་ཡོང་ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་ནི། སྐབས་དེ་དུས་སྟག་གཟིག་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ཏུ་བོན་འཇིག་ཉེན་ཆེན་པོ་དང་འཕྲལ་བཞིན་པས་ཁོ་ཚོས་གཙིག་ཆེ་བའི་བོན་རྣམས་ཁྱེར་ཏེ་བོད་ཡུལ་ལ་འོངས་བའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་འགྲིག་པ་ལས། སྐབས་དེ་དུས་སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་ན་བོན་ཆེ་ཆེར་དར་ཡོད་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་དེ་འདྲའི་འོས་མཐུན་མེད་སྙམ།
བོད་ཡུལ་དུ་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་སུ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་བོད་ཡུལ་དུ་བསྒྱུར་འགོ་ཚུགས་པ་ནས། ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱིས་བོད་ཡུལ་ཀུན་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་རྣམ་པར་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱིས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱས་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བོན་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྣུབས་པ་ནས་བཟུང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གཞུང་ལུགས་བོད་བཙན་པོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་དབུལ་ནས་སྟོད་ཞང་ཞུང་དང་སྨད་མདོ་ཁམས་སོགས་འཁོབ་མཐའ་རུ་སྤྱུགས་པས། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་བོད་རུ་བཞི་སོགས་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི“བོན་གྱི་ཡུལ” ཞེས་པ་དེ་མིང་གི་ལྷག་མ་ཙམ་དུ་གྱར་རོ།།
དུས་རབས་བཅུ་བའི་ནང་དུ་སྐྱིད་སྡེ་ཉི་མ་མགོན་བོད་ནུབ་ཁུལ་ལམ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ་ཞང་ཞུང་སྟོད་ཀྱི་ཡུལ་དེར་དབང་བསྒྱུར་བ་ནས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་དེ་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱུད་པའི་མངའ་འོག་ཏུ་དངོས་སུ་བཙུད་པས་ཞང་ཞུང་སྟོང་སྡེ་བཅུའི་ཁུལ་དེར18 “མངའ་རུས”ཞེས་པའི་མིང་དེ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ནི་རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ན་གསལ་ཞེས《མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་》ན་འཁོད་པ་ཡིས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེ་དུས་རབས་བཅུ་བའི་ནང“མངའ་རིས”སུ་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ནི་ཞང་ཞུས་ཞེས་པའི་མིང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྟེང་ནས་བཤད་ན་འགྱུར་མཚམས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་མོ་བརྒྱུད་དེ་དེང་གི་དུས་འདིར་སླེབས་དུས་ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི།19 “བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ནུབ་ཁུལ་གྱི་བྱང་གི་འཕྲེད་ཐིག་ 30.00°—34.88° དང་ཤར་གྱི་གཞུང་ཐིག་ 78.00°—85.98° ཙམ་ལ་གནས་པ། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ཆ་སྙོམས་རྨིད་བཞི་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་དང་། ཡུལ་གྲུ་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས། མི་འབོར་ཁྲི་བརྒྱད་ལ་ཉེ་བ། བྱང་ངོས་ཤིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་འབྲེལ་བ། ཤར་ཕྱོགས་བོད་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་དང་འབྲེལ་བ། ཤར་ལྷོའི་ཁུལ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་གྱི་འབྲོང་པ་དང་ས་དགའ། ངམ་རིང་བཅས་རྫོང་ཁག་གསུམ་དང་འབྲེལ་བ། ནུབ་ཁུལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཀ་ཤི་རྨིར་དང་འབྲེལ་བ། ལྷོའི་ཁུལ་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་བི་ཧར་དང་བལ་བོ་གཉིས་ཀར་འབྲེལ་བའི”མངའ་རིས་ས་ཁུལ་ཙམ་ལ་ངོས་འཛིན་པ་ལས། བོད་རང་གི་ཆོས་རིགས་ཀུན་གྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་གྱུར་བའི་རླབས་ཆེ་བའི་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དཀའ་ལ་དེའི་ཐོག་མའི་ངོ་བོའང་འགྱུར་ཞིང་། མཁར་ཤུལ་ཀོག་པོ་དང་དགོན་ཤུལ་རྙ་རྙིང་སོགས་གནའ་ཤུལ་གྱི་རྗེས་སོར་ཙམ་ལས་རྙེད་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་འདུག་པ་དེའོ། །
གཉིས་པ། ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གླེང་བ།
ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བ་སྟེ་གཙོ་བོ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་རིང་ལུགས་བོན་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེས་རྗེས་སུ་འཛིན་པའམ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གདུལ་བྱར་གྱུར་ཚད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་ལ་ངོས་བཟུང་ན་འགྲིག་སྟེ། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས》ལས།20 “འཛམ་གླིང་ནས་སྐད་རིགས་མི་མཐུན་པ་སྟོང་མཆིས་སྟེ། གཡུང་དྲུང་གི་བོན་ཐོས་པ་གསུམ་བརྒྱ་དྲུག་བཅུ་ཡོད་ཅེས་སྟེ། དེའི་ནང་ནས་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག ཁྲོམ་སྟག་གཟིག་བོད་དང་ཞང་ཞུང་དང་དྲུག་ནི་ཡུལ་དབུས་སྙིང་པོ་དྲུག་གོ”ཞེས་པ་དང་། 《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས》ལས།21 “འཛམ་བུ་གླིང་དུ་སྐད་རིགས་མི་མཐུན་པ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་བཅུའི་ཡུལ་དུ་བོན་རང་འགྱུར་གྱི་བསྟན་པ་རེ་རེ་བཞག་པ་ནི། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དུ་ཞང་ཞུང་བོན་པོ་ཤ་རི་དབུ་ཆེན་ལ། ཕྱིའི་བཙོ་མུ་མར་གསེར་བཙོ་བསྟན་ནས་བསྟན་པ་སྲུང་བ་དང་། ནང་དོན་འབྲས་བུ་ཆུད་མི་ཟ་བ་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་གཏན་ལ་ཕབ། སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་དུ་ཟ་རང་མེ་འབར་ལ་ཕྱི་དོན་དང་ནང་དོན་གཉིས་ཀ་བསྟན། དེ་བཞིན་ཁྲོམ་གྱི་ཡུལ་དུ་ཁྲོམ་བོན་མཐུ་ཅན་ལ་བསྟན། རྒྱ་གར་ཡུལ་དུ་རྒྱ་གར་ལྷ་དག་སྔགས་གྲོལ་ལ་བསྟན། རྒྱ་ནག་ཡུལ་དུ་ལེགས་སྟོན་རྨང་པོ་ལ་བསྟན། ཁ་ཆའི་(ཆེ)ཡུལ་དུ་ཁ་ཆེའི་བོན་པོ་སེང་གུང་སྟོང་དང་ལ་བསྟན། ཟ་ཧོར་ཡུལ་དུ་ཟ་ཧོར་གྱི་བོན་པོ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྙན་ལ་བསྟན། ཨུ་རྒྱན་ཡུལ་དུ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་བོན་པོ་མཚེ་ལྷ་དང་ལྷ་ལ་བསྟན། བལ་ཡུལ་དུ་བལ་བོན་ལང་ཐང་ལ་ཕྱི་དོན་བལ་པོའི་ཐུན་སྔགས་དང་ནང་དོན་བསྟན། སུམ་པའི་ཡུལ་དུ་སུམ་པའི་བོན་པོ་དུང་མོ་ཆོ་ལ་བསྟན། སེ་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་སེ་བོན་གནམ་ལྕགས་ལ་བསྟན་པ་བཞག དེ་ནས་འཇང་གི་ཡུལ་དུ་འཇང་ཚ་འཕེན་སྣང་ལ་བསྟན་པ་བཞག”ཅེས་དང་། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོ》ལས།22 “འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་ཡུལ་དེ་དག་རྣམས་ལས་སྟོན་པ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་ཞབས་བཅག་པའི་ཡུལ་ནི། ཉི་སྒྲོན་ལྟར་ན་རྒྱ་ནག མེ་ཉག རྒྱ་གར། བལ་བོ། ཨོ་རྒྱན། ཟ་ཧོར། ཁ་ཆེ། ཐོད་ཀར། ལི་ཡུལ། སྟག་གཟིག ཞང་ཞུང་། མོན་ཡུལ། ཁྱི་ཐན་ཡུལ། ཁྲོམ་གེ་སར། བྲུ་ཤ གར་ལོག གྲུ་གུ། བོད་ཀྱི་ཡུལ་རྣམས་སུ་བྱོན་ཏེ་བཀའ་རྟགས་ཞབས་རྗེས་སོགས་ད་ལྟར་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པས་ཀུན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་རུང་ངོ་”ཞེས་པ། ཉི་མ་གྲགས་པས་མཛད་པའི་སྟག་གཟིག་ཞིང་བཀོད་ལ་བཞེངས་སྲོ
