བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞིར་ངེས་པའི་རིགས་སྒྲུབ་མཁས་པའི་རྟིང་སྣོན།

2019-12-20
0

[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་མི་རིགས་སོ་སོའི་སྒྲའི་བརྗོད་པ་སྣ་ཚོགས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་སུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་ཡི་གེའི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་བའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བས་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་ཡི་གེ་ཞེས་བརྗོད། མི་རིགས་དང་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཐུན་མིན་སྐད་གདངས་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པའི་ཡི་གེར་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་དེ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྒྲ་གཟུགས་ཡི་གེར་ཨ་དང་བཅས་པའི་དབྱངས་བཅུ་དྲུག་གང་རུང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་མ་ཞུགས་པར་ངག་ནས་བརྗོད་དུ་མེད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་དབྱངས་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་ཚུལ་མེད་པར་གསལ་བྱེད་གང་ཞིག་ལ་སྒྲ་གདངས་ཇི་ལྟར་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཀླག་པའི་ཡི་གེ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར། མི་རིགས་ཀུན་གྱི་སྐད་གདངས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་དེ་སྤྱི་ཁྱབ་ཐུན་མོང་པའི་ཨ་ཡིན་ལ། དེ་འདྲའི་གདངས་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པའི་ཨ་དེ་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཡི་གེར་ངེས་པའི་ཨ་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་དགོས་ཚུལ་དང་། ཨ་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་སྤྱོད་སྟངས་ཐད་ལའང་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ནི་ཨ་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་པར་ནུས་པའི་འཕྲལ་སྦྱོར་ཡི་གེར་གྱུར་ལ། བོད་པས་འཕྲལ་སྦྱོར་བྱེད་ཚུལ་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་དུ་སྤྱོད་པ། དེ་བཞིན་མི་རིགས་གཞན་དང་གཞན་ལའང་རང་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་སམ་སྤྱོད་སྟངས་མི་འདྲ་བའི་ཨ་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཚུལ། བོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་ཏུ་འ་ཆུང་རེ་རྗེས་སུ་འདོགས་པ་དེ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་མིན་ལ། བོད་ཀྱི་དབྱངས་ཨ་ངེས་ཀྱི་སྙན་ངག་འབྲི་སྲོལ་དེ་ཡང་རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་དཔེར་བྱས་པའི་རྩོམ་ཚུལ་ཙམ་ལས་བོད་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཡོད་པ་མཚོན་མི་ཐུབ་ཚུལ་སོགས་གླེང་ཡོད།

       [བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།]བོད་ཡིག དབྱངས་བཞི། ཨ་གསལ་བྱེད། ལེགས་སྦྱར། ཨ་དབྱངས་ཡིག

       [ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།]H214

       [ཡིག་ཚང་མཚོན་བྱང་།]A

       [རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག]1002-946X(2014)03 -037 -18   

       དང་པོ། བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་བཞིར་འདོད་པའི་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་ལྟ་ཚུལ།

        རྗེ་ས་པཎ་(1182 - 1251) གྱིས་མཛད་པའི་《བསྟན་བཅོས་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་》དུ། “དེ་ལ་དང་པོ་དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ (ཨ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་)  ཨ་ཡིག་བོར་བ་རྣམས་(ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་)ནི་ཡན་ལག་གོ ཀ་ལ་སོགས་པ་(ཉི་ཤུ་དགུ་)རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། བཞི་བཞི་པའི་སྡེ་པ་ནི་བདུན་ནོ།ཧ་ནི་མཐར་གནས་པའོ་”①ཞེས་བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང། ཡང་ཁོང་གི་རྩོམ་གཞན་《དག་པར་བྱེད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་རིན་ཆེན་རྒྱ་མཚོ》། “སྤྱིར་ནི་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ། །དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་གཉིས་སུ་དབྱེ། །དབྱངས་ཡིག་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི། །གསལ་བྱེད་ཀ་སོགས་སུམ་ཅུ་ཡིན། །”ཞེས་གསུངས་པས། རྗེ་ས་པཎ་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ལྔར་འདོད་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བགྲངས་ན་མི་འོས་པའི་གནས་ལུགས་ཤིག་མཐོང་ཐུབ་མོད། རྗེས་བྱུང་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་གིས་རྗེ་ས་པཎ་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔར་འདོན་མཁན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། རྗེ་ས་པཎ་བཞུགས་དུས་སུ་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔར་བཞེད་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེར་ཆེད་དུ་དགག་མཁན་མ་བྱུང་ཡང། རྗེ་ས་པཎ་གྱི་སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་འཁྲུངས་པའི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིས།(1228 -1305) “སུམ་ཅུ་པོ་དེ་ཇི་ལྟར་བསྟུ་(བསྡུ་)ཞེ་ན། སང་སྐྲི་ཏ་ལྟར་སྙུང་(བསྡུ་) ན་ནི་ཨ་དབྱངས་ཡིག་དང་གཞན་རྣམས་གསལ་བྱེད་ཡིན་ནོ་”②ཞེས་ཨ་ཡིག་འདི་སཾ་སྐྲྀ་ཏ་ལྟར་མ་བསྡུས་པར་བོད་ལྟར་ན་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་ཡིན་པ་དོན་གྱིས་ཁས་བཞེས་ཤིང། དེའི་ཤུགས་ནས་ལེགས་སྦྱར་ལ་དབྱངས་ལྔར་བསྡུ་ཚུལ་ཡོད་ལ། བོད་ལ་དེ་ལྟར་བསྡུ་ཚུལ་མེད་པ་བསྟན་ཡོད། དེ་རྗེས་ཞྭ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་པོའི་(1441 -1527)《སུམ་ཅུ་པའི་རྣམ་འགྲེལ་》དུ། “བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཨཱ་ལི་གསལ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཨི་ཡིག་དང་སོགས་ཀྱི་སྒྲས་བསྟན་པ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་རྣམས་ཏེ་བཞིར་ངེས་ཞེས་པའོ། གང་ཡང་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་དུ། བོད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ། དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཞུང་འདི་དང་དངོས་སུ་འགལ་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། བོད་ཀྱི་སྐད་ལ་ཀཱ་ལི་སྟེ། གསལ་བྱེད་ནི་གྲངས་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་ཉིད་དུ་ངེས་ཏེ་”③ཞེས་གསུངས་ཏེ་རྗེ་ས་པཎ་གྱི་ལྟ་བའམ་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་འདོད་པར་དགག་པ་དངོས་སུ་མཛད་ཡོད། 《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་》དུ།  “ས་པཎ་གྱིས་མཛད་པའི་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་དུ།   བོད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ་དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ། ཞེས་དང། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དཔལ་ཁང་ལོ་ཙཱ་བའི་དག་ཡིག་ངག་སྒྲོན་དང་། ས་སྐྱ་ཨ་མྱེས་(ཨ་མྱེས་ཞབས་ཀུན་དགའ་རབ་གསལ།537 -?)ཀྱི་མིག་དབང་རབ་གསལ་རྣམས་སུ་ཡང། དབྱངས་ལྔ་ཡ་ར་ལ་ལྦའི་འདོགས། ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདོན་མཁན་ཡོད་ནའང། འདིར་སུམ་ཅུ་པའི་གཞུང་དང་བསྟུན་ན་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་ངེས་པས་ན་བརྡ་ཆད་དེ་དག་ལ་ཁས་བླངས་བར་མི་བྱའོ། ཞེས་ཞྭ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་སོགས་ཀྱིས་བཀག་པ་ནི་དོན་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་”④ཞེས་དང། “འདིར་བོད་རང་ལ་མཁོ་བའི་ཡི་གེ་མང་མི་དགོས་ཉུང་ན་མི་འདུ་བའི་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་གྲངས་ངེས་པ་མཛད་ནས་དབྱེ་བསྡུ་བྱས་སོ་”⑤ཞེས་གསུངས་པ་རྣམས་ལས་མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་ཁོང་ཉིད་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་འདོད་མཁན་གྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་གསལ་བར་བསྟན་པ་དང་།  ཡང་ཁོང་གིས།“ལེགས་སྦྱར་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ཡོད་ཚད་དུ་ཨ་ཡིག་དབྱངས་ཀྱི་གྲས་སུ་ཡོད་པ་ལས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ལ། ཨ་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པ་ནི་བོད་ཡིག་གི་རྣམ་གཞག་ཁོ་ན་ལས་མི་འབྱུང་”⑥ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཨ་ཡིག་དེར་ལེགས་སྦྱར་དང་བོད་གཉིས་ལ་ངོས་འཛིན་ནམ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་ཐད་ཁྱད་པར་ཡོད་ཚུལ་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད། མཁས་དབང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས། “ཨ་ཡིག་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་དགོས་དབང་གིས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པས་དབྱངས་ཡིག་བཞིར་གྱུར་ལ་”⑦ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་གོང་གི་འདོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ལ། རྗེ་དམུ་དགེས།“བོད་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་ཀ་མད་སུམ་ཅུ་དང་དབྱངས་བཞི་ཡོད་པ་དང་” ⑧ཞེས་གསུངས་པ་དེས་ཁོང་ཡང་བོད་ལ་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་འདོད་མཁན་གྱི་གྲས་ཡིན་པ་གསལ་བར་རྟོགས་ཐུབ། (ཁོང་གི་གསུང་གཞན་དུ་བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་ཀྱི་ང་རོ་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་སུ་ཞིག་གི་ངག་ནས་སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཚུལ་དྲང་པ་བསྒྲེང་སོགས་ཀྱི་ང་རོ་ལྔ་ཡོད་པར་དགོངས་པའི་གསུང་ཡིན།)ད་ལྟ་སྤྱིར་བཏང་གི་ཀློག་དེབ་རྣམས་སུ། “རྒྱ་ཡིག་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་དེ་བོད་ཡིག་སུམ་ཅུར་གཏན་ལ་ཕབ་”ཅེས་དང། 《སུམ་ཅུ་པ་》རུ།  “ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས། ཨ་ལི་གསལ་བྱེད་ཨི་སོགས་བཞི ཀ་ལི་སུམ་ཅུ་ཐམ་པའོ་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་དེ་དག་ནི་རྒྱུན་གཏན་ཅན་དུ་གྱུར་ཡོད།   

འདིར་ཁ་ཅིག་གིས། ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས་ཞེས་པའི་ཨ་ལིས་དབྱངས་ཡིག་ཨ་བསྟན་ཚུལ་གྱི་རིགས་པ་འགོད་པར་བྱེད་ཀྱང་པྲ་སྟི་རིན་པོ་ཆེས། “བོད་ཀྱི་དབྱངས་ལ་ཨ་ཡིག་མེད་པས། ཨ་ཕྲེང་གི་དོན་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་། རྒྱ་གར་གྱི་དབྱངས་ལ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྲེང་བ་དངོས་སུ་ཡོད་པས་དེ་ལ་ཨ་ཕྲེང་ཞེས་བཏགས་པ་བཞིན་དུ།  བོད་ཀྱི་ཨི་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེའི་ནང་ནས་ཕྱུངས་ཤིང་དེ་དང་ཆ་མཐུན་པས་ཨཱ་ལི་ཞེས་གདགས་སུ་རུང་བར་མཚོན་ཞིང་གོ་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་སོ། དེའི་གྲངས་ངེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར།  ཨི་སོགས་བཞི ཞེས་སྨྲས་ཏེ། ཨི་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་ཨུ་ཨི་ཨེ་ཨོ་བཞི་ཡོད་པས། དེར་ངེས་པའོ་”⑨ཞེས་དང། “ཨ་ཡིག་ནི་གང་ལ་འདོགས་པའི་གཞི་བརྗོད་དོན་ཙམ་མ་གཏོགས་གསལ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་”⑩ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་གིས། “ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས། ཨ་ལི་གསལ་བྱེད་ཨི་སོགས་བཞི་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་དགོས་ཚུལ་བསྟན་པས། ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས་ཞེས་པ་ལེགས་སྦྱར་ལ་དཔེ་བལྟས་པའི་མིང་འདོགས་ཙམ་ཡིན་ནོ།   

གཉིས་པ།  སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་དང་འཕྲལ་སྦྱོར་གྱི་ཨ། གསལ་བྱེད་དུ་ངོས་འཛིན་པའི་ཨ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་བོད་ལ་དབྱངས་བཞིར་ངེས་ཚུལ།

སྔོན་དང་ད་ལྟའི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡིག་རིགས་ཀུན་གྱི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་བའི་སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ཉིད་གནས་ཤིང་དེ་ཉིད་མེད་ན་སྒྲ་ཐམས་ཅད་དབྱུང་དུ་མེད་པའི་རིགས་པས་ཨ་ཡིག་འདིའི་ནུས་པར་ནན་བཤད་གནང་བ་མང་སྟེ། ས་ཆེན་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས། “ཡི་གེའི་མ་ནི་ཨ་ཡིན་ནོ། ཨ་ནི་རང་ཉིད་བརྗོད་རུང་བས། སེང་གེ་ལྟ་བུའི་ཨ་ཞེས་བྱ་”ཞེས་དང་། “ཨ་ནི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱི་མོ་ཡིན་ནོ་”⑾ཞེས་དང་། རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས། “མི་རྣམས་ཀྱང་མའི་མངལ་ནས་སྐྱེ་དུས་ཐོག་མར་ཨ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ་”⑿ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར། སྐད་གདངས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་མ་ཨ་ཡིག་དང་དེ་ལས་གདངས་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལས། ཡི་གེ་དངོས་ནི་སྐད་ཀྱི་གདངས་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་ཞིང། ཡི་གེའི་མ་ནི་ཨ་ཡིན་ནོ། ཞེས་པའི་གནས་ལུགས་ཀྱང་དེར་ཐུག་ཡོད། སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་མེད་ན་ཡི་གེའི་རྩོམ་གཞི་ཟེར་བའང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་རྩོམ་གཞིར་བྱས་པའི་ཡི་གེ་སྟེ། བལྟ་བའི་གཟུགས་རིས་ཡི་གེ་རྣ