མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགྱི་གས་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་ཀ་ཆེན་བཞི་དང་དེ་དག་བར་འབྲེལ་བ་ལ་དཔྱད་པ།

2020-10-27
0

   ཐ་སྙད་གཙོ་བོ། སྤྱི་ཚོགས་གྲུབ་ཚུལ། དད་པ། དཔལ་འབྱོར། ཆབ་སྲིད། ཁྲིམས་ལུགས། འབྲེལ་བ།

      རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད། དཔལ་ལྡན་ཉི་མ། སི་ཁྲོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་སློབ་གླིང་གི་གླིང་གཙོ། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་དང་འབུམ་རམས་པའི་མཛུབ་སྟོན་དགེ་རྒན། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་སློབ་གསོ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་མི་རིགས་སློབ་གསོ་ཡིན། འདབ་པ་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ། སི་ཁྲོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་སློབ་གླིང་གི་འབུམ་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་མི་རིགས་སློབ་གསོ་དང་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོ་ཡིན།

      “སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ(Sociology) ཞེས་པ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དེ་ཆ་ཚང་བའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་པའོ།།”གཞན་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ། དཔལ་འབྱོར་རིག་པ། དངོས་ཁམས་རིག་པ་སོགས་ཀྱི་རིག་ཚན་དང་བསྡུར་ན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་རིག་ཚན་གསར་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།“ཧྥ་རན་སེའི་སྤྱི་ཚོགས་བསམ་བློ་བ་ཁང་སྡེས(孔德Auguste Comte,1798-1857)1838ལོར་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་གསར་ཏུ་གཏོད་པ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ལྟ་ཞིབ་འབྲི་བརྗོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གསར་པ་ཞིག་སྤྱོད་དེ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་གསར་བྱུང་གི་རིགས་གཞུང་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་གྱུར།”དེ་ནས་བཟུང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་རིམ་བཞིན་དུ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་རབ་རིམ་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་ལ། མདོར་བསྡུས་ན་ཉེ་རབས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་མཁས་ཆེན་མི་བུ་གསུམ་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལས་མ་འདུས་པ་ཞིག་མེད་ཅེས་བརྗོད་ནའང་ཐལ་མི་ཆེ་བ་སྙམ། དེ་དག་གིས་རང་ངོས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་འབྱེད་ཀྱི་རིགས་གཞུང(社会分层理论)སྤེལ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མཉམ་མི་ཡོང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་གླེང་པ་ལས། མར་ཁེ་སིས(马克思)དངོས་གཙོ་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་གཞིར་བཟུང་ནས་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་རྒྱུ་ནོར་དཔལ་འབྱོར་ལ་ཁོངས་གཏུགས་ཤིང་། འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱིས་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་བྱེད་དེ་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་མེད་བརླག་ཏུ་གཏོང་དུས་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མཉམ་ཡོང་བར་ཡིད་ཆེས་ཏེ། འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དགག་པ་རྒྱག་པར་མ་ཟད། འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱིས་གསར་བརྗེ་བྱེད་དེ་རྒྱལ་ཁ་བརྩོན་ལེན་གནང་བར་སྐུལ་མ་གཏོང་བས། རིག་གཞུང་ཉམས་ཞིབ་པས་མར་ཁེ་སིའི་རིགས་གཞུང་དེ་དགག་རྒྱག་རིང་ལུགས(批评主义)ཀྱི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་པའོ།། ཝེ་པོ(韦伯)འཚོ་བཞེས་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་ནི་མར་ཁེ་སི་ལས་ཅུང་འཕྱིས་པར། ཁོང་གིས་མར་ཁེ་སིའི་རིགས་གཞུང་ཆ་ཚང་དང་དུ་བླངས་མེད། དེ་ལས་འོས་འཚམས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཁ་ཤས་དང་ལེན་བྱས་རུང་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མཉམ་མི་ཡོང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་ལངས་ཕྱོགས་སྦེད་དེ་ཁ་ཁ་རུ་གྱུར་འདུག ཝེ་པོས་མི་སྒེར་གྱི་རང་ངོས་ཀྱི་འདོད་བློ་དེ་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་འབྱེད་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་བྱེད་སའི་གཞིར་བཟུང་ཞིང་། “ཟབ་ནན་གྱིས་མི་སྒེར་སོ་སོ་བའི་བློ་རིག་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་བརྒྱུད་ནས། སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱི་འགུལ་བསྐྱོད་བྱེད་པའི་ཀུན་སློང་དེ་ལ་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ”ཞེས་གསུངས། འདིས་མི་ཆོས་རིང་ལུགས(人文主义)ཀྱི་རིགས་གཞུང་དུ་ཕྱོགས་པའི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་བཏོན་ཡོད། ཝེ་པོས་རིན་ཐང་བར་གནས(价值中立)ཀྱི་ལྟ་སྟངས་བཟུང་ནས་མར་ཁེ་སིས་དཔལ་འབྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་གྲལ་རིམ་བགོས་པའི་རིགས་གཞུང་ལྟ་བ་དེ་ལ་ཁས་བླངས་རུང་།“སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མཉམ་མི་ཡོང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དཔལ་འབྱོར་ཁོ་ན་ཙམ་མིན་པར། དགོས་མཁོའི་ཐད་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མི་བུ་སོ་སོའི་འདུ་ཤེས་དང་འདོད་བློར་བརྟེན་ནས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་ཡོད།”མར་ཁེ་སིས་མིའི་རིགས་གྲལ་རིམ་མེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་སླེབས་དུས་འཛམ་གླིང་ཐམས་ཅད་སྤྱི་ཚོགས་རྫོགས་ལྡན་ཅན་དུ་གྱུར་བའི་ཐོན་སྐྱེད་ཆེན་པོའི་དུས་རིམ་ཞིག་སླེབས་པས། རྒྱལ་ཁབ་དང་སྲིད་ཏང་། རྒྱུ་ནོར་ཐད་ཀྱི་བང་རིམ(等级)མེད་པར་ཆགས་འགྲོ་བར་འདོད། ཝེ་པོས་དེ་བཞིན་དུ་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གྲལ་རིམ་མེད་པར་ཆགས་འགྲོ་བར་འདོད་ཀྱང་། མི་དང་མི་བར་གྱི་བང་རིམ་དེ་ནམ་ཡང་ཡོད་སྲིད་པར་འདོད་དེ།“སྤྱི་ཚོགས་དེ་ཅི་འདྲ་འདྲར་གུ་ཡངས་པ་དང་སྟབས་བདེ་རུང་། དེ་འདྲ་འདྲར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོ་གནས་སྒྲིག་ལམ་དེར་སྒྲིག་རིམ་ལྟར་གྱི་བང་རིམ་རིགས་ཤིག་གནས་ངེས་པར། བང་རིམ་འདིའི་ནང་དུ་རིགས་ཚོགས(群体)སོ་སོར་དེ་ཉིད་དང་འཚམས་པའི་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་གནས་ཡུལ་ཞིག་ཡོད།”དེར་བརྟེན་གྲལ་རིམ་མེད་པར་བྱ་ཆོག་རུང་། བང་རིམ་ནི་དུས་གཏན་དུ་གནས་པར་འདོད། མར་ཁེ་སི་དང་ཝེ་པོ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་བསྡུར་ན་ཐུའུ་འར་གན(涂尔干)གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་འབྱེད་རིགས་གཞུང་ཐད་ཀར་བརྗོད་མེད་པར། ཁོང་གི་བསམ་བློ་རྒྱུད་འཛིན་པ་ཕཱ་སེན་སི(帕森斯Talcott Parsons,1902-1979)ལ་སོགས་པས་དར་སྤེལ་བཏང་སྟེ། རྩོལ་ནུས་རིང་ལུགས(功能主义)ཀྱི་རིམ་འབྱེད་རིགས་གཞུང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་འབྱེད་ཀྱི་རིགས་གཞུང་སྒོ་འབྱེད་པ་ཡིན། ཐུའུ་འར་གན་གྱི་རིག་གཞུང་དུ་འདྲ་མཉམ་མིན་པ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་དེ་གསལ་པོ་བཏོན་ཡོད། ཁོང་ནི་དངོས་དཔང་རིང་ལུགས(实证主义)ཀྱི་རིགས་གཞུང་གི་མཚོན་བྱེད་མི་སྣ་ཡིན་པས་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱིའི་གྲུབ་ཚུལ་ལ་གཞིར་བཟུང་སྟེ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་ཡོད་དེ། དངོས་དཔང་རིང་ལུགས་པར་མཚོན་ན་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་འབྱེད་ནི་རང་རྐྱ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་མིན་པར། སྤྱི་ཚོགས་སྤྱིའི་གྲུབ་ཚུལ་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་ཡོད། ཐུའུ་འར་གན་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ལས་བགོས་(社会分工)ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བཟུང་སྟེ་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་འབྱེད་གནད་དོན་ལ་ལྟ་ཞིབ་གནང་ཡོད། ཁོང་གི་བཞེད་པ་ལྟར་ན། སྤྱི་ཚོགས་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པས་ཐད་ཀ་ནས་རིམ་འབྱེད་གནས་ཚུལ་དེ་གཏན་འབེབས་བྱེད་པ་ཡིན་པས། སྤྱི་ཚོགས་ལས་བགོས་དེ་ཇི་ལྟར་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་ན། མི་དང་མིའི་བར་དེ་བཞིན་དུ་ལས་སླ་མོས་འདྲ་མཉམ་ངང་འགན་ཆིངས་བཞག་ནས་འདྲ་མཉམ་དེ་མངོན་དུ་འགྱུར་འགྲོ་བ་དེས་དངོས་དཔང་རིང་ལུགས་ཀྱི་མིག་རྒྱང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བང་རིམ་དེ་མེད་པ་གྱུར་པ་ལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གསར་པ་ཞིག་བཏོན་སོང་། མདོར་ན་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་ཆེན་དག་གི་རིག་གཞུང་ལས་རྟོགས་པ་ག་འདྲ་ཞིག་སྐྱེས་ཡོད་ཅེ་ན། སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ཏུ་མི་དང་མིའི་བར་བང་རིམ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པས། སོ་སོས་རང་ངོས་སུ་གནད་དོན་དེ་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཚུལ་གྱི་ལྟ་དགོངས་ཟབ་མོ་བཏོན་པ་ལ། མར་ཁེ་སིས་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མཉམ་ཡོང་དགོས་ན་གྲལ་རིམ་མེད་པར་བཟོས་དགོས་པར་འདོད། ཝེ་པོས་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ཏུ་བང་རིམ་དེ་ནམ་ཡང་གནས་སྲིད་པ་ལ། གལ་སྲིད་དེའི་ཕྱོགས་སུ་བརྩོན་པ་བྱ་དགོས་ན། མི་སྒེར་གྱི་འདུ་ཤེས་དང་འདོད་བློར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པར་འདོད། ཐུའུ་འར་གན་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ལས་བགོས་སྤུས་དག་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་བང་རིམ་དེ་སེལ་ཐུབ་པར་འདོད་དོ།། ཁོང་རྣམ་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་གནད་དོན་སེལ་ཐབས་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་པ་ལས། མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་རྐྱེན་གཙོ་བོ་གང་རུང་འདུས་པ་དང་། དེའི་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་གནད་དོན་སེལ་ཚུལ་གྱི་གླེང་མོལ་རྒྱས་པ་བྱེད་མེད་པར་འདོད། 

  • 顶 0